Cần nghiên cứu, đề xuất, thương lượng với người sử dụng lao động cơ chế thưởng theo tỉ lệ giá trị làm lợi - Ảnh: QUANG ĐỊNH
Vừa qua, trong tham luận tại Đại hội Mặt trận Tổ quốc lần thứ XI, Chủ tịch Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam đưa ra giải pháp về việc cần nghiên cứu, đề xuất, thương lượng với người sử dụng lao động cơ chế thưởng theo tỉ lệ giá trị làm lợi.
Đây là ý kiến có cơ sở lý luận và thực tiễn đầy đủ, cụ thể. Về lý luận, khi người lao động có sáng kiến, sáng tạo, tạo nên giá trị gia tăng ngoài nhiệm vụ, định mức lao động, làm lợi cho doanh nghiệp thì họ rất xứng đáng được hưởng một phần từ giá trị làm lợi đó.
Cần nhìn nhận đầy đủ và có giải pháp cụ thể
Trong quản trị doanh nghiệp, phần thưởng cho người lao động từ giá trị làm lợi sẽ góp phần thúc đẩy những sáng kiến, sáng tạo mới, giúp doanh nghiệp nâng cao doanh thu và lợi nhuận.
Tuy nhiên, trong thực tiễn, một bộ phận không nhỏ các doanh nghiệp chưa có cơ chế trích thưởng cụ thể hoặc nếu có thì mức thưởng còn khiêm tốn, chủ yếu là động viên tinh thần, chưa tạo động lực thực sự cho người lao động nỗ lực, sáng tạo, vượt mọi khó khăn để có sáng kiến, sáng tạo thúc đẩy doanh nghiệp phát triển.
Thực tế này dẫn đến thiệt hại cho cả chính doanh nghiệp và người lao động, thiếu đi bầu không khí thi đua đổi mới sáng tạo trong toàn xã hội, đó là sự lãng phí mà chúng ta cần nhìn nhận đầy đủ và có giải pháp cụ thể.
Từ trải nghiệm ở nhiều môi trường công tác và trăn trở làm thế nào để nâng cao đời sống của người lao động, chủ tịch Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam đang rất quan tâm đến vấn đề này và đề nghị bộ phận chuyên môn của Tổng liên đoàn nghiên cứu, tham mưu, đề xuất.
Trước hết, Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam sẽ kiến nghị với Quốc hội, Chính phủ quan tâm xây dựng, hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật về cơ chế trích thưởng xứng đáng cho người có sáng kiến, sáng tạo làm lợi cho doanh nghiệp.
Vấn đề là các văn bản này phải được tất cả các loại hình doanh nghiệp chấp hành, bởi nó là một nội dung cụ thể của phân phối lợi ích, cần sự can thiệp của Nhà nước bằng pháp luật.
Nghiên cứu lịch sử lập pháp tôi thấy từ năm 1965, Hội đồng Chính phủ đã ban hành điều lệ khen thưởng sáng kiến cải tiến kỹ thuật, hợp lý hóa sản xuất, cải tiến nghiệp vụ công tác (Nghị định 20-CP ngày 8-2-1965) và mức thưởng chung bằng 25% giá trị làm lợi.
Trong khi đó, Nghị định số 13/2012/NĐ-CP của Chính phủ về ban hành Điều lệ sáng kiến đang được thi hành quy định mức thù lao tối thiểu là 7% mức tiền làm lợi, mức tối đa để các doanh nghiệp quyết định.
Rõ ràng việc nghiên cứu đề xuất mức thưởng cao hơn là một ưu tiên của công đoàn trong thời gian tới.
Bên cạnh đó, chúng tôi sẽ tuyên truyền, vận động để cộng đồng doanh nghiệp và các đơn vị sự nghiệp quan tâm và trích thưởng xứng đáng cho người lao động.
Nhiều doanh nghiệp mới chỉ động viên tinh thần là chính
Tại các công đoàn cơ sở, ban chấp hành phải thương lượng với người sử dụng lao động về điều khoản cụ thể này.
Để làm tốt điều này, cán bộ công đoàn phải am hiểu về lĩnh vực sáng kiến, sáng tạo, về năng suất lao động, về giá trị làm lợi; mạnh dạn, bản lĩnh để đưa ra quan điểm, lập luận và thống nhất thành quy định cụ thể trong thỏa ước lao động tập thể hoặc nội quy lao động, đồng thời giám sát việc thực hiện.
Thời gian qua, ở nhiều doanh nghiệp mới chỉ dừng lại ở động viên tinh thần là chính, nên phong trào sáng kiến, sáng tạo ít nhiều mất động lực.
Tôi tin rằng khi pháp luật được hoàn thiện, công đoàn cơ sở bản lĩnh, mạnh dạn đưa vào thương lượng thành các điều khoản cụ thể trong thỏa ước, chắc chắn phong trào sáng kiến, sáng tạo sẽ được đẩy mạnh, góp phần nâng cao năng suất lao động, thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số, nâng cao đời sống cho lực lượng tinh hoa - những người luôn đổi mới sáng tạo, có nhiều sáng kiến, cải tiến kỹ thuật tại các doanh nghiệp, đơn vị.
Có ý kiến cho rằng trong quá trình thương lượng và thực hiện thỏa ước lao động tập thể, làm thế nào để việc xác định "giá trị làm lợi" bảo đảm minh bạch, công bằng, chính xác, giúp người lao động không bị thiệt thòi.
Đây là vấn đề chúng tôi trăn trở nhất. Nếu như người sử dụng lao động không có trách nhiệm, thiếu thiện chí thì phần thiệt thòi có thể xảy đến với người lao động.
Do vậy, ngay từ khi thương lượng, điều khoản này phải thật cụ thể, rõ ràng, kèm theo đó giữa công đoàn và doanh nghiệp phải thống nhất ban hành thành một hướng dẫn chung. Nhưng khó nhất là khâu thực hiện, vì xác định giá trị làm lợi là bao nhiêu, trách nhiệm này thuộc về người sử dụng lao động.
Lúc này, Công đoàn phải cử tổ sáng kiến tham gia cùng (mời đoàn viên ở các bộ phận chuyên môn am hiểu lĩnh vực tham gia).
Bộ phận này giúp thẩm định, tư vấn về mức giá trị làm lợi và kiến nghị mức trích thưởng hợp lý.
Vai trò giám sát của tổ chức công đoàn rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác, khách quan, công bằng, cùng với đó là trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp và vai trò của cơ quan quản lý nhà nước.
