Ông Tạ Đình Thi - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội phát biểu tổng kết hội thảo - Ảnh: QUANG ĐỊNH
Tại hội thảo "Phân loại rác tại nguồn: đồng bộ hạ tầng, thực thi hiệu quả" tổ chức chiều 28-8, nhiều chuyên gia, nhà quản lý đã thẳng thắn chỉ ra những "điểm nghẽn" khiến công tác phân loại rác tại nguồn chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng.
Nhiều ý kiến cho rằng cần có các giải pháp căn cơ nhằm đưa mô hình kinh tế tuần hoàn đi vào thực tiễn.
Phải để dòng rác đi cùng dòng tiền
Phát biểu tổng kết hội thảo, ông Tạ Đình Thi - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội nhận định cuộc thảo luận đã đem lại nhiều thông tin giá trị, làm rõ nhiều vấn đề trong công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt hiện nay.
Theo ông Thi, việc phân loại rác tại nguồn không thể tách rời việc đầu tư đồng bộ về hạ tầng. Một trong những triết lý quan trọng nhất là phải thực hiện kinh tế tuần hoàn, và bản chất cốt lõi phải là kinh tế. Tư tưởng này đã được thể hiện rõ trong Nghị quyết giám sát 247 của Quốc hội cũng như Kết luận 75 của Trung ương.
Dẫn lại kinh nghiệm từ các chuyến khảo sát thực tế tại một số quốc gia, ông Thi khẳng định bản chất cuối cùng vẫn là kinh tế, dòng rác và dòng tiền phải hoàn toàn đồng bộ với nhau.
Ông Thi cũng chỉ rõ thực trạng bất cập thời gian qua nếu không có hạ tầng thu gom chuyên dụng cho từng loại rác và chuỗi kết nối đến các nhà máy chế biến, xử lý chất thải thì việc phân loại sẽ không thể thành công.
“Nhiều nơi rác dù được người dân phân loại tốt tại hộ gia đình nhưng sau đó lại rác lại bị gộp chung. Việc thiếu đồng bộ này không chỉ làm giảm kết quả thực tế mà còn làm suy giảm niềm tin của người dân vào công tác phân loại rác”, ông Thi nói.
Ông Tạ Đình Thi nhấn mạnh là cần tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và giao quyền chủ động gắn liền với tăng cường trách nhiệm cho chính quyền địa phương.
Do mỗi địa phương đều có đặc thù riêng về địa hình, mật độ dân số và trình độ hạ tầng, nên không thể áp dụng một công thức chung.
Việc giao quyền chủ động sẽ giúp các địa phương tự xây dựng lộ trình phù hợp, linh hoạt trong cơ chế giá dịch vụ, cũng như lựa chọn công nghệ xử lý tương thích với điều kiện thực tế.
Theo ông Thi, đây cũng là định hướng đang được tiếp tục thể hiện trong dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường.
Các đại biểu trao đổi tại phiên thảo luận Giải pháp đưa phân loại rác tại nguồn vào thực tiễn - Ảnh: QUANG ĐỊNH
Giúp người dân thấy lợi ích phân rác tại nguồn
Bên cạnh đó, để duy trì động lực tham gia lâu dài của cộng đồng, người dân cần nhìn thấy được lợi ích thiết thực và được trao công cụ để giám sát toàn bộ quy trình thu gom, xử lý.
Dẫn chứng từ bài học thành công thực tế tại Hội An và Cù Lao Chàm, ông Thi cho rằng việc có công cụ giám sát quy trình thu gom, xử lý sẽ duy trì người dân tham gia phân loại rác tại nguồn bền vững.
Bên cạnh đó, ông cũng nhấn mạnh cần sớm xây dựng cơ chế bảo đảm an sinh xã hội cho lực lượng thu gom rác dân lập do người dân lập ra. Đây là một mắt xích rất quan trọng trong toàn bộ hệ sinh thái thu gom rác thải hiện nay.
Ngoài ra, ông Tạ Đình Thi nhận định cần tiếp tục thúc đẩy mạnh mẽ trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) và phát triển thị trường tái chế, tái sử dụng như một động lực để thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.
“Tôi cho rằng thông điệp quan trọng nhất của hội thảo ngày hôm nay là muốn phân loại rác tại nguồn thành công thì phải làm đồng bộ của cả hệ thống, từ giảm phát sinh, phân loại, thu gom, vận chuyển, tái sử dụng, tái chế cho đến xử lý các phần còn lại.
Và quan trọng hơn là chúng ta phải thiết lập một cái hệ sinh thái cùng với các cái cơ chế thị trường để thấy được lợi ích, lúc đó thì người dân và doanh nghiệp mới tham gia tích cực. Đây cũng là đòn bẩy chính sách rất quan trọng”, ông Thi nhận định.
Theo ông Thi, đây là bước chuyển cần thiết để từ tư duy quản lý rác thải sang quản lý tài nguyên từ chất thải, góp phần thực hiện kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững. Phân loại rác tại nguồn là một giải pháp căn cơ, một xu hướng tất yếu và là trách nhiệm chung của toàn xã hội.
