Nhưng khi bước sang tuổi hưu, bà muốn dành thời gian làm những điều phù phiếm đó: pha một ấm trà, thong thả uống cà phê, cắm một bình hoa, nấu một món ăn yêu thích và chia sẻ niềm đam mê ẩm thực với những người bạn đồng điệu.
Chia sẻ với Tuổi Trẻ, nhà báo Nguyễn Vĩnh Quyên, nguyên Phó tổng giám đốc Truyền hình Quốc hội Việt Nam (61 tuổi, Hà Nội), nói về những điều mà ít người nghĩ đến khi về hưu, đó là về hưu vẫn luôn phải đẹp, khỏe, vẫn làm những công việc phù hợp sức khỏe và có thêm thu nhập, và đặc biệt là phải sống vui, hạn chế những "cú sốc" tinh thần.
Bà cho rằng nghỉ hưu không phải là dấu chấm hết của một đời người mà là bước sang một trang mới.
Khi còn trẻ, ít ai nghĩ nhiều về cuộc sống sau khi nghỉ hưu. Công việc, gia đình, con cái và những trách nhiệm thường ngày khiến mỗi người gần như chỉ tập trung vào hiện tại. Tuy nhiên, đến những năm gần tuổi nghỉ hưu, câu hỏi "sau khi nghỉ việc mình sẽ làm gì?" bắt đầu xuất hiện.
Theo nhà báo Vĩnh Quyên, đây là điều mỗi người nên chuẩn bị từ sớm, bởi nghỉ hưu không phải là điều bất ngờ. Mỗi người đều biết trước ngày mình rời công sở và hoàn toàn có thể chuẩn bị cho cuộc sống mới.
Trước đây, khi nghĩ đến việc nghỉ hưu, bà Quyên từng tự đặt câu hỏi: nếu nghỉ việc ở tuổi 55 và giả sử sống đến 80 tuổi, mình sẽ làm gì trong 25 năm còn lại?
"Lúc còn công tác, tôi gần như không có nhiều thời gian dành cho những sở thích cá nhân. Gia đình, con cái rồi công việc cơ quan luôn được đặt lên trước. Nghề báo lại là một công việc liên tục vận động, tôi còn làm quản lý nên thời gian dành cho bản thân càng ít", bà nói.
Vì vậy bà xác định khi nghỉ hưu sẽ dành thời gian cho những điều trước đây chưa thể thực hiện. Tuy chưa lập ngay một kế hoạch cụ thể nhưng tâm thế đó giúp bà không bị hụt hẫng khi rời công sở.
Theo nhà báo Vĩnh Quyên, một trong những điều quan trọng nhất khi nghỉ hưu là chuẩn bị về tâm lý.
Trong thời gian đi làm, một người có thể có rất nhiều mối quan hệ, từ đồng nghiệp, cấp dưới, đối tác đến những mối quan hệ xã hội khác. Khi còn giữ vị trí công tác, sự hiện diện của họ được nhiều người quan tâm. Nhưng khi nghỉ hưu, đặc biệt khi không còn chức vụ, quyền hạn, những mối quan hệ ấy chắc chắn sẽ thay đổi.
"Có những mối quan hệ trước đây tưởng rất nhiều nhưng khi nghỉ hưu sẽ rơi rụng. Những mối quan hệ thực sự thân tình, tri kỷ mới ở lại. Tôi đã chuẩn bị tâm lý cho điều đó nên khi nghỉ hưu, tôi đón nhận rất nhẹ nhàng", bà Quyên chia sẻ.
Bà cho rằng đây là quy luật bình thường của cuộc sống, không nên xem đó là sự mất mát hay tổn thương.
Khi nghỉ hưu, bà không cố duy trì sự gắn bó với cơ quan cũ. Bà xác định mình đã dành cả trái tim, tình yêu và trách nhiệm cho công việc trong suốt những năm tháng đi làm. Khi bước sang giai đoạn mới, cần dành thời gian cho những điều mới mẻ hay công việc khác.
Ảnh: PHÚC TÀI
Ngược lại, nếu không chuẩn bị trước, nhiều người có thể rơi vào trạng thái sốc khi nhận thấy vai trò xã hội của mình thay đổi, không còn được mọi người tìm đến như trước, không biết phải làm gì trong khoảng thời gian vốn từng kín lịch.
Theo bà, tình trạng này không chỉ xảy ra ở phụ nữ. Nhiều nam giới từng giữ vị trí, chức vụ cũng có thể hụt hẫng khi nghỉ hưu. Họ quen với việc có người xin ý kiến, có người đưa đón, có công việc và lịch trình rõ ràng. Khi tất cả đột ngột biến mất, cảm giác mình "không còn cần thiết" có thể xuất hiện.
Đặc biệt, nếu người nghỉ hưu chỉ quanh quẩn ở nhà mà không có sở thích, hoạt động hay các mối quan hệ riêng, khoảng trống thời gian càng dễ trở thành áp lực.
Với nhà báo Vĩnh Quyên, sau khi nghỉ hưu, điều quan trọng là mỗi người phải tìm được những hoạt động khiến mình vui và có ý nghĩa.
Bản thân bà có nhiều sở thích như đọc sách, nghe nhạc, nấu ăn, cắm hoa, chơi thể thao, gặp gỡ bạn bè và tìm hiểu về văn hóa, ẩm thực truyền thống Hà Nội. Trước đây, công việc khiến những sở thích ấy thường xuyên bị gác lại. Khi nghỉ hưu, bà có thời gian để thực hiện chúng một cách kỳ công hơn.
Chẳng hạn, bà dành thời gian tìm hiểu về những món ăn truyền thống Hà Nội. Với một món như bún thang, bà không chỉ nấu mà còn tìm đọc tài liệu để hiểu món ăn xuất phát từ đâu, nguyên bản được chế biến như thế nào, sau đó thử nghiệm nhiều lần.
Bà cũng dành thời gian cho hoa, đọc sách, giao tiếp với bạn bè và tham gia các hoạt động thiện nguyện.
Người nghỉ hưu có rất nhiều việc để làm - nhà báo Vĩnh Quyên chia sẻ - Ảnh: PHÚC TÀI
Nghỉ hưu cũng mở ra cho bà những mối quan hệ mới. Từ mạng xã hội, bà có thêm những người bạn có chung sở thích về ẩm thực, hoa, văn hóa và Hà Nội. Từ những mối quan hệ trên không gian mạng, nhiều người sau đó gặp nhau ngoài đời và trở thành những người bạn thực sự.
Bà cũng tham gia các hoạt động thiện nguyện với tư cách một người làm công tác xã hội, thay vì trước đây tham gia với tư cách nhà báo.
"Người nghỉ hưu có rất nhiều việc để làm. Vấn đề là phải có một quan niệm khác: mình đã bước sang một trang mới. Không ai có thể mang năng lượng và niềm vui đến cho mình mãi. Mình phải tự tạo ra năng lượng tích cực cho bản thân", bà nói.
Nếu những người có cùng sở thích, cùng năng lượng tích cực gặp nhau, niềm vui sẽ được cộng hưởng. Ngược lại, nếu ngày nào cũng gặp những người buồn bã, than thở rằng không biết làm gì cho hết ngày, cuộc sống sẽ dễ trở nên nặng nề.
Bà cũng cho rằng tuổi tác không phải lý do để con người bỏ bê bản thân. Phụ nữ khi lớn tuổi có thể không ăn mặc như người trẻ nhưng vẫn có quyền làm đẹp, chăm sóc ngoại hình và giữ cho mình một diện mạo chỉn chu.
Sau cùng, bà Quyên cho rằng nghỉ hưu không nên được nhìn như sự kết thúc mà là một cơ hội để sống theo cách mà trước đây công việc và trách nhiệm gia đình chưa cho phép.
"Vấn đề là phải tự mình mang lại năng lượng tích cực cho mình. Khi gặp những người có cùng sở thích, cùng năng lượng, niềm vui sẽ được cộng hưởng", bà chia sẻ.
Khi nghỉ hưu, nhiều người tự đặt lên vai mình quá nhiều trách nhiệm với con cháu. Đặc biệt, với phụ nữ, không nên nghĩ nghỉ hưu đồng nghĩa với việc chỉ ở nhà, chăm chồng, chăm con, chăm cháu và bỏ qua bản thân.
Tuy nhiên, không có một công thức chung cho tất cả. Nếu một người thực sự yêu thích việc chăm cháu, nấu cơm cho gia đình và cảm thấy hạnh phúc với điều đó thì hoàn toàn không có gì sai.
Điều quan trọng là họ làm vì mình muốn, chứ không phải vì nghĩ đó là nghĩa vụ bắt buộc.
"Đến khi nghỉ hưu, chúng ta đã làm tròn trách nhiệm với gia đình và con cái. Các con đã trưởng thành, có gia đình riêng và có trách nhiệm với con cái của chúng. Mình không nên tự buộc mình phải có nghĩa vụ chăm cháu mọi lúc", nhà báo Vĩnh Quyên nói.
Theo bà, ông bà có thể hỗ trợ con cái khi cần, đưa đón cháu, chăm cháu trong những khoảng thời gian phù hợp. Nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc biến mình thành người chịu trách nhiệm chính cho việc nuôi dạy cháu.
Bởi sức khỏe sau tuổi nghỉ hưu chắc chắn không còn như thời trẻ. Nếu liên tục nhận việc chăm cháu, đưa đón cháu, làm việc nhà mà không có thời gian nghỉ ngơi, chính người cao tuổi có thể bỏ qua những nhu cầu thiết yếu của bản thân.
Bà cho rằng mỗi thế hệ đều có gia đình riêng. Con cái có thể yêu thương cha mẹ nhưng trước hết vẫn phải có trách nhiệm với gia đình nhỏ của mình. Vì vậy, cha mẹ cũng cần học cách tự chăm sóc và tự chuẩn bị cho cuộc sống của mình thay vì kỳ vọng con cái sẽ hy sinh tất cả cho cha mẹ.
Bên cạnh sức khỏe và tinh thần, nhà báo Vĩnh Quyên cho rằng tài chính là yếu tố rất quan trọng quyết định chất lượng cuộc sống sau nghỉ hưu.
Theo bà, người chuẩn bị nghỉ hưu không nhất thiết phải thật giàu có nhưng cần có một nền tảng tài chính đủ để đáp ứng những nhu cầu cơ bản của bản thân, đặc biệt khi đau ốm, phải đi khám chữa bệnh hoặc cần chi trả cho những sở thích cá nhân.
Điều quan trọng là không nên dành toàn bộ tài sản tích lũy cho con cái. Cha mẹ có thể hỗ trợ con nhưng cần giữ lại một phần tài chính cho chính mình. Bà đưa ra cách hình dung đơn giản: nếu có năm phần tài sản thì có thể hỗ trợ con ba phần, nhưng nên giữ lại hai phần làm nền tảng cho cuộc sống của bản thân.
Bởi nếu cha mẹ dành hết tiền bạc, nhà cửa, tài sản cho con rồi phụ thuộc hoàn toàn vào con, khi tuổi già và sức khỏe giảm sút, mối quan hệ giữa hai thế hệ có thể phát sinh những vấn đề khó lường.
Đây cũng là lý do người lớn tuổi cần chuẩn bị tài chính từ khi còn đi làm. Có thể hỗ trợ con trưởng thành, hỗ trợ cháu học hành nhưng không nên hy sinh toàn bộ nền tảng của mình.
Theo nhà báo Vĩnh Quyên, để người cao tuổi có một cuộc sống tốt hơn, điều quan trọng trước hết là phải thay đổi tư duy của chính người già, gia đình và xã hội về tuổi già.
Một trong những quan niệm phổ biến hiện nay là về già phải sống cùng con cháu. Thực tế, có tới khoảng 70% người cao tuổi mặc định rằng khi về già sẽ ở với con, thường là con trai hoặc người con được cha mẹ hỗ trợ nhiều về nhà cửa, kinh tế.
Quan niệm này trước đây có thể phù hợp, nhưng trong bối cảnh xã hội thay đổi, tuổi thọ ngày càng cao, mô hình gia đình cũng khác trước, việc sống cùng con cháu không nhất thiết là lựa chọn duy nhất.
Người 55-60 tuổi hiện nay vẫn còn rất trẻ so với trước đây. Vì vậy cần thay đổi suy nghĩ rằng con cái phải có trách nhiệm chăm sóc cha mẹ bằng mọi giá, cũng như quan niệm đưa cha mẹ vào cơ sở dưỡng lão là bất hiếu.
Thực tế nhiều gia đình muốn tìm một nơi chăm sóc phù hợp cho cha mẹ nhưng lại e ngại ánh nhìn của xã hội. Trong khi đó, với những người đi làm cả ngày, nhà ở chật hẹp hoặc không có điều kiện thuê người chăm sóc, việc để người cao tuổi ở một cơ sở chăm sóc chuyên nghiệp đôi khi lại là lựa chọn phù hợp hơn.
Bà cho rằng truyền thông cần góp phần thay đổi nhận thức này, để người cao tuổi tự tin rằng họ hoàn toàn có thể có một cuộc sống tốt mà không nhất thiết phải phụ thuộc vào con cháu. Tuy nhiên, để làm được điều đó, yếu tố kinh tế là điều kiện tiên quyết. Chi phí tại các cơ sở dưỡng lão hiện nay vẫn là rào cản với nhiều gia đình, trong khi phần lớn các cơ sở này do tư nhân cung cấp và phải tính đến bài toán lợi nhuận.
Theo bà, đây cũng là lĩnh vực cần sự tham gia mạnh hơn của Nhà nước. Nếu chỉ dựa vào khu vực tư nhân, dịch vụ chăm sóc người cao tuổi sẽ khó tiếp cận với nhóm có thu nhập trung bình và thấp. Cần tính tới những mô hình chăm sóc người cao tuổi công lập, phi lợi nhuận ở cấp phường, huyện hoặc tỉnh, tương tự như hệ thống trường công dành cho trẻ em.
Bà cũng cho rằng cần xây dựng những mô hình đa dạng hơn. Không phải người cao tuổi nào cũng cần sống thường xuyên tại cơ sở dưỡng lão. Một mô hình giống "nhà trẻ cho người già", trong đó buổi sáng xe đưa các cụ đến trung tâm để ăn uống, nghỉ ngơi, tập luyện, giao lưu và chiều đưa về nhà, có thể là một hướng đi phù hợp.
Mô hình này vừa giúp người cao tuổi có thêm hoạt động, bạn bè, vừa giảm áp lực chăm sóc cho con cháu.
Bên cạnh chính sách chăm sóc, một vấn đề khác được bà nhấn mạnh là chuẩn bị tài chính cho tuổi già. Việc có lương hưu là một trong những yếu tố quan trọng nhất để người cao tuổi có khả năng tự chủ.
Với những người nhận bảo hiểm xã hội một lần, sau đó không tiếp tục tham gia hoặc có mức đóng thấp, nguy cơ không có hoặc có lương hưu thấp khi về già sẽ trở thành một vấn đề lớn.
Đặc biệt, nghỉ hưu không có nghĩa là nghỉ hoàn toàn. Nếu còn sức khỏe và khả năng, người cao tuổi vẫn có thể tiếp tục làm kinh tế, theo đuổi sở thích hoặc tạo ra những giá trị mới.
Nhà báo Vĩnh Quyên chia sẻ, sau khi nghỉ hưu, bà vẫn nấu ăn, làm trà sen, tổ chức các workshop về ẩm thực Hà Nội và mở một quán cà phê nhỏ. Những hoạt động ấy vừa tạo thêm thu nhập, vừa giúp bà gặp gỡ nhiều người, trong đó có cả người trẻ và những người đã nghỉ hưu.
Điều quan trọng nhất là người nghỉ hưu phải tiếp tục nuôi dưỡng động lực sống, tình yêu cuộc sống và các mối quan hệ xã hội.
Một nhóm bạn của bà duy trì thói quen gặp nhau vào mỗi thứ năm, cùng uống cà phê, ăn trưa, trò chuyện hoặc cùng nhau đi du lịch. Những cuộc gặp đều đặn ấy tạo thành một phần đời sống mới sau nghỉ hưu.
"Tuổi nghỉ hưu rực rỡ" vì thế không chỉ phụ thuộc vào tiền bạc hay nơi ở, mà còn phụ thuộc vào cách mỗi người nhìn nhận giai đoạn này. Khi không còn công việc, chức vụ hay những mối quan hệ như trước, người cao tuổi vẫn có thể khám phá những năng lực, sở thích và niềm vui mà trước đây chưa có thời gian theo đuổi.
"Chúng ta nghỉ hưu, chúng ta bước sang một giai đoạn khác và giai đoạn đấy cũng có đầy những điều mới lạ mà trước đây chúng ta chưa khám phá ra", nhà báo Vĩnh Quyên chia sẻ.
