"Nhậu" (hay nhậu nhẹt, ăn nhậu) là hành động tụ họp ăn uống và giao tiếp, trong đó các loại đồ uống có cồn (rượu, bia) chiếm vai trò trung tâm.
Đây là một nét văn hóa xã giao phổ biến. Từ thuở xa xưa, các cụ nhà ta thường dùng điếu thuốc lào, miếng trầu làm "đầu câu chuyện", còn ngày nay, để giao lưu kết nối, giải tỏa áp lực hay ăn mừng, người ta thường mời rủ nhau… "nhậu".
Lịch sử thế giới ghi nhận "văn hóa cồn" đã có từ thời Đồ đá: người Georgia làm rượu vang từ 6.000 năm trước Công nguyên, còn người châu Âu biết ủ bia từ 3.000 năm trước Công nguyên.
Ở phương Đông, giai thoại về "thần rượu" Lưu Linh đời Tấn hay thi sĩ Lý Bạch (đời Đường) say rượu nhảy xuống sông ôm bóng trăng rồi chết đuối đã trở thành những điển tích kinh điển.
Xuất xứ của từ "nhậu"
Theo một số nhà nghiên cứu, "nhậu" không phải là từ hiện đại trong tiếng Việt mà là từ cổ, đã xuất hiện vài trăm năm nay, thường được dùng phổ biến trong lời ăn tiếng nói hằng ngày - nhất là ở miền Nam.
Từ điển phương ngữ tiếng Việt (Đặng Thanh Hòa) cũng cho rằng "nhậu" là động từ thuộc phương ngữ Nam Bộ chỉ việc uống rượu, bia.
Một số từ điển lâu đời như Đại Nam Quấc Âm tự vị (Huình Tịnh Paulus Của, 1895), Việt Nam tự điển (Hội Khai Trí Tiến Đức, 1931) thì đều thống nhất giải thích "nhậu" là uống, "ăn nhậu" là ăn uống.
Theo đó, "nhậu nước" là uống nước, "nhậu trà" là uống trà, "nhậu rượu" là uống rượu… Trường hợp xe đi hao xăng thì than phiền "Xe này nhậu xăng ghê gớm!".
Nhiều người bạn đồng môn gốc miền Bắc của tôi đều công nhận rằng trước kia ở miền Bắc không thấy dùng từ "nhậu".
Giới trẻ không rủ rê "Alô, chiều nay nhậu nhé?", mà thường nói kiểu tế nhị đầy ẩn ý, như "Chiều làm tí không?", "Tí đá cốc bia nhé?", "Mai giao lưu tí chứ?"... hoặc dùng các từ mang tính hành động cụ thể hoặc trang trọng hơn như: uống rượu, đánh chén, ăn cỗ…
Trong cuộc nhậu, lời mời cũng rất được chú trọng với những nét văn hóa đặc trưng.
Khác với sự hào sảng và giản đơn trong miền Nam, trên bàn tiệc ở miền Bắc (nhất là khi dùng rượu), người ta thường mời riêng từng người và đi kèm một lý do hay lời chúc khá bài bản, có "mở bài, kết bài" đàng hoàng, kiểu như: "Nhân dịp anh em mình lâu ngày gặp nhau, em xin phép mời anh chén rượu ạ!", "Cảm ơn anh thời gian qua đã giúp đỡ, em xin mời anh một ly!"...
Thứ tự mời từ người lớn tuổi nhất hoặc người có chức tước cao nhất trước, nâng ly bằng cả hai tay khi mời hoặc đáp lễ để thể hiện sự tôn trọng, chạm ly ở vị trí thấp hơn ly của người lớn tuổi hoặc cấp trên.
Nhậu văn minh là nhậu có trách nhiệm
Mỗi quốc gia lại có một cách khuấy động không khí riêng khi nâng ly. Người Hoa: Quen thuộc nhất là "Can bôi" (Cạn ly/Trăm phần trăm) hoặc "Tẩu nhất cá" (Làm một ly!).
Người Anh ngắn gọn, tinh tế hơn với "Cheers!" (Chúc sức khỏe) hoặc "Bottoms up!" (Hướng đáy ly lên trời - tương đương uống cạn); còn người Việt thì sáng tạo và bùng nổ nhất với những khẩu lệnh tập thể như "Một - hai - ba - dzô!", "Hai ba - cạn!" ...
Sự cộng hưởng này chính là chất xúc tác xóa tan mọi khoảng cách, giúp những người lạ mặt cũng có thể hòa vào cuộc vui ngay lập tức.
Thực chất, bản thân việc nhậu không xấu mà xấu hay tốt là do cách ứng xử của mỗi người trên bàn tiệc. Một vài ly bia, chén rượu hợp lý là liều thuốc tinh thần giúp giải tỏa căng thẳng, kích thích vị giác và thắt chặt các mối quan hệ xã hội.
Nhậu chỉ xấu khi nó biến thành thói quen ép buộc hoặc lạm dụng quá đà gây ảnh hưởng đến sức khỏe và công việc.
Cuộc vui trọn vẹn nhất là khi tiếng cụng ly mang lại niềm vui, sự thấu hiểu và những mối quan hệ bền chặt, chứ không phải là những ly rượu ép buộc, gây hệ lụy đến sức khỏe, sự an toàn sau đó.
Hãy biến mỗi cuộc nhậu thành một kỷ niệm đẹp bằng cách uống có trách nhiệm, biết dừng đúng lúc và luôn nhớ: Đã uống rượu bia - không lái xe!
