39 công ty cà phê thuộc Vinacafe, cùng hàng chục công ty cà phê tại 5 tỉnh Tây Nguyên đang được Nhà nước giao quản lý hàng chục ngàn héc ta đất trồng cà phê, sầu riêng, tạo nên nguồn lực rất lớn. Đáng buồn, khá nhiều diện tích đang nằm trong diện tranh chấp, khiếu kiện - Ảnh: TÂM AN
Năm 2024, Thanh tra Chính phủ ban hành Kết luận 402, chỉ ra nhiều tồn tại trong quản lý, sử dụng đất tại các công ty cà phê thuộc Tổng công ty Cà phê Việt Nam (Vinacafe) ở Tây Nguyên.
Thế nhưng tại cuộc đối thoại ngày 27-8 giữa Thanh tra Chính phủ, các bộ, ngành Trung ương với người nhận khoán của 3 công ty thành viên Vinacafe, nhiều vấn đề về đất đai, hợp đồng giao khoán, đầu tư vườn cây vẫn phải tiếp tục làm rõ.
Đừng để những con số cản đường cà phê phát triển
Có lẽ đã đến lúc câu hỏi không còn là bên nào thắng trong một cuộc khiếu kiện, mà là làm thế nào để những mảnh đất ấy trở lại tạo ra giá trị. Câu chuyện tỉ lệ 52% - 48% tại một số vườn cà phê là ví dụ.
Ông Phan Xuân Thành, người nhận khoán Công ty Cà phê Việt Thắng, đề nghị căn cứ chi phí thực tế, hóa đơn từng năm để xác định phần đầu tư; làm rõ việc một số vật tư doanh nghiệp cung cấp được quy đổi thành tỉ lệ 52%.
Ý kiến này đặt ra nguyên tắc: mọi tỉ lệ phân chia phải có căn cứ và kiểm chứng được bằng hồ sơ.
Doanh nghiệp đã đầu tư thì phải tính đúng. Người dân bỏ tiền tái canh, cải tạo, mua vật tư, chăm sóc vườn cây thì phần đầu tư có căn cứ cũng phải được ghi nhận.
Gia đình bà Phạm Thị Huệ, trú thôn 1, xã Ea Ktur, liên kết hơn 3ha cà phê với Công ty Cà phê Việt Đức. Bà cho biết toàn bộ cây trồng, giếng khoan, lưới điện do gia đình đầu tư; hiện công ty giao khoán 700kg cà phê tươi/ha. Khác nhiều hộ khiếu kiện, gia đình bà còn trồng xen sầu riêng, hồ tiêu, dư sản phẩm giao khoán, thu tiền tỉ mỗi năm - Ảnh: TÂM AN
Ông Nguyễn Quế Dương, đại diện Bộ Tài chính, lưu ý cần làm rõ các thành tố cấu thành chi phí khoán. Đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng yêu cầu làm rõ phương án sản xuất, khoản đầu tư và chi phí.
Vậy thay vì tranh cãi 52% hay 48%, hãy bóc các con số ấy ra: khoản nào, ai đầu tư, khi nào, chứng từ đâu, giá trị bao nhiêu? Nếu cách tính cũ chưa đúng thì sửa, thay vì cố bảo vệ một con số.
Tỉnh Đắk Lắk được mệnh danh là thủ phủ cà phê Robusta và nếu phát huy nguồn lực này, tỉnh sẽ có nguồn thu rất tốt - Ảnh: THẾ THẾ
Cuộc đối thoại cũng đặt ra yêu cầu Vinacafe không thể đẩy hết trách nhiệm cho các công ty thành viên. Nếu có thiếu sót trong quản lý hoặc cách làm khiến người dân cảm thấy bị "khoán trắng", doanh nghiệp cần nhìn thẳng để sửa. Nhận đúng cái sai không phải là thua, mà là mở đường cho cái đúng.
Người dân cũng vậy. Khi nghĩa vụ đã được xác định bằng hợp đồng và pháp luật thì phải thực hiện. Sự công bằng chỉ có khi cả hai phía cùng chấp nhận nguyên tắc ấy.
Một cuộc đối thoại phải mở ra được đường đi
Ông Nguyễn Mạnh Hường, Cục trưởng Cục II, Thanh tra Chính phủ, đề nghị những nội dung chưa thống nhất tiếp tục được đối chiếu, nhất là khi người dân cung cấp thêm chứng cứ. Tranh chấp vì vậy phải trở về đúng chỗ: chứng cứ.
Người dân có quyền bảo vệ quyền lợi, doanh nghiệp có quyền bảo vệ tài sản. Nhưng hồ sơ, chứng cứ và pháp luật phải là "trọng tài" chung.
Ông Nguyễn Mạnh Hường, Cục trưởng Cục II, Thanh tra Chính phủ, đề nghị những nội dung chưa thống nhất tiếp tục được đối chiếu, nhất là khi người dân cung cấp thêm chứng cứ - Ảnh: TÂM AN
Phó chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Thiên Văn đặt vấn đề rà soát từng nội dung, từng diện tích; đúng thì công nhận, chưa đúng phải làm rõ bằng hồ sơ. Diện tích không còn phù hợp với việc sử dụng của doanh nghiệp cũng phải có hướng xử lý.
Một héc ta cà phê được quản lý tốt có thể tạo sinh kế, sản phẩm, nguồn thu và thương hiệu cho địa phương. Ngược lại, đất mắc kẹt trong tranh chấp nhiều năm chỉ tạo thêm chi phí, đơn thư và căng thẳng.
Mục tiêu của các cuộc đối thoại là gác lại tranh chấp cũ, tìm giải pháp hài hòa để phát huy lợi thế đất đai - Ảnh: TÂM AN
Vì vậy, sau đối thoại, điều cần chờ đợi không phải thêm một biên bản, mà là cách làm mới: rà từng hợp đồng, từng diện tích, từng khoản đầu tư; đúng thì giữ, sai thì sửa, chưa rõ thì làm rõ.
Đã đến lúc gác lại bất đồng của quá khứ, hãy cùng đưa đất đai trở lại làm ra của cải cho bản thân, phồn thịnh cho quê hương...
