Sân bay Gia Bình - dự án trọng điểm quốc gia nằm tại tỉnh Bắc Ninh với tổng vốn đầu tư khoảng 196.378 tỉ đồng - Ảnh: BN
Phát biểu tại Hội nghị Đầu tư Techcombank 2026 ngày 19-9, ông Nguyễn Xuân Bắc - Phó vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước) - cho biết nhu cầu huy động nguồn lực để phát triển cơ sở hạ tầng đang rất cấp bách.
Vốn ngân hàng có giới hạn
Theo ông Bắc, hệ thống ngân hàng giữ vai trò quan trọng trong cung ứng vốn cho nền kinh tế cũng như các dự án hạ tầng. Tuy nhiên, vốn huy động của ngân hàng thương mại chủ yếu mang tính ngắn hạn, trong khi các dự án hạ tầng thường có quy mô vốn rất lớn và thời gian thu hồi vốn dài.
Do đó, tín dụng ngân hàng có thể cung ứng vốn cho đầu tư hạ tầng nhưng không thể là nguồn vốn duy nhất. Cần huy động đồng bộ nhiều nguồn lực, từ ngân sách nhà nước, vốn ngân hàng, ODA, vốn vay các tổ chức quốc tế đến nguồn vốn của các nhà đầu tư nước ngoài.
Ông Nguyễn Anh Dũng, Phó vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính (Bộ Xây dựng), nhận định đầu tư kết cấu hạ tầng, đặc biệt là giao thông và năng lượng, đòi hỏi nguồn lực rất lớn.
Với nhiều công trình, Nhà nước vẫn phải giữ vai trò đầu tư do không phải dự án nào cũng có khả năng hoàn vốn tốt. Nhưng nguồn lực Nhà nước cũng không thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu đầu tư. Vì vậy, theo ông Dũng, cần thu hút khu vực tư nhân tham gia những dự án có khả năng tạo hiệu quả tài chính, hoàn vốn đầu tư và khai thác dịch vụ.
"Những dự án hạ tầng công, hạ tầng chiến lược quan trọng, có tác dụng lan tỏa nhưng khả năng thu hồi vốn thấp sẽ cần Nhà nước đầu tư. Cùng với đó, có thể huy động thêm nguồn vốn ODA và các khoản vay ưu đãi từ các tổ chức quốc tế.
Với khu vực tư nhân, cần lựa chọn những dự án có khả năng vận hành, khai thác dịch vụ và hoàn vốn tốt" - ông Dũng chia sẻ.
Sân bay Long Thành được huy động nguồn nhân lực tập trung thi công để đưa vào khai thác tháng 12-2026 - Ảnh: THUẬN VĂN
Chia cấu phần để hút vốn tư nhân cho dự án hạ tầng
TS Jens Lottner - Tổng giám đốc Techcombank - cho rằng nhu cầu vốn cho phát triển hạ tầng và chuyển đổi mô hình kinh tế của Việt Nam trong những năm tới là rất lớn.
Theo ông, nếu Việt Nam duy trì quỹ đạo tăng trưởng GDP 10%, nhu cầu hình thành vốn có thể lên tới khoảng 1.100 tỉ USD. Trong đó, riêng phát triển hạ tầng và chuyển đổi mô hình kinh tế theo hướng tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị có giá trị gia tăng cao, đáp ứng các mục tiêu phát triển bền vững và cam kết trung hòa carbon vào năm 2050, cần khoảng 500 tỉ USD trong 5 năm tới.
Với quy mô vốn như vậy, theo CEO Techcombank, các kênh truyền thống như tín dụng ngân hàng và trái phiếu sẽ khó đáp ứng toàn bộ nhu cầu. Thị trường cần thêm những công cụ tài chính phù hợp với các dự án hạ tầng có quy mô lớn và thời gian đầu tư dài.
"Chúng ta cần nhiều vốn cổ phần hơn, cần có các đợt IPO để doanh nghiệp huy động vốn chủ sở hữu, đồng thời cần trái phiếu hạ tầng kỳ hạn dài và các giải pháp tài chính cấu trúc" - ông Jens Lottner cho biết.
Theo ông, với những dự án có thời gian kéo dài 10-15 năm, nguồn vốn cũng cần có kỳ hạn tương ứng. Một hướng khác là khai thác những tài sản hiện hữu có dòng tiền rõ ràng, khả năng dự báo tốt, sau đó tập hợp thành các sản phẩm để thu hút nhà đầu tư và tạo nguồn vốn cho những dự án hạ tầng mới.
Ông Jens Lottner cũng đề cập các công cụ như quỹ tín thác đầu tư bất động sản, chứng khoán bảo đảm bằng tài sản như những hướng có thể xem xét để mở rộng các kênh huy động vốn dài hạn cho hạ tầng.
Ông Nguyễn Anh Dũng đánh giá các dự án hạ tầng trong thời gian tới sẽ có quy mô lớn và phức tạp hơn, như cảng hàng không, đường sắt và các tuyến cao tốc.
Với những dự án này, không nên chỉ nhìn như một công trình đơn nhất mà cần tính đến cả hệ sinh thái dịch vụ đi kèm.
Chẳng hạn, một cảng hàng không không chỉ có đường cất hạ cánh và nhà ga mà còn có các dịch vụ bảo dưỡng tàu bay, suất ăn, dịch vụ mặt đất, nhà hàng, khách sạn, trung tâm triển lãm, hội thảo...
Tương tự, các nhà ga đường sắt có thể phát triển hệ sinh thái dịch vụ đi kèm và mô hình TOD.
Phân rõ phần Nhà nước, mở đường cho vốn tư nhân
Ông Nguyễn Anh Dũng khuyến nghị cần xác định rõ phần nào thuộc trách nhiệm đầu tư của Nhà nước, phần nào có thể thu hút khu vực tư nhân.
Cách tiếp cận này vừa giúp huy động thêm nguồn lực ngoài ngân sách, vừa mở cơ hội để nhà đầu tư tham gia những cấu phần có khả năng tạo doanh thu và hoàn vốn.
Để dòng vốn tư nhân và vốn ngân hàng tham gia hiệu quả, tại hội nghị, đại diện Ngân hàng Nhà nước và Ngân hàng Thế giới cùng khuyến nghị cơ chế chính sách cần minh bạch, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp. Đồng thời, chính sách cũng phải bảo đảm hiệu quả tài chính cho nhà đầu tư và an toàn cho tổ chức tín dụng.
