Vitamin K tham gia vào hoạt động của một số protein trong thành mạch và xương - Ảnh: Shutterstock
Vitamin K là vitamin tan trong chất béo, gồm vitamin K1 và nhóm vitamin K2. Vitamin K1 chủ yếu có trong các loại rau lá xanh, trong khi vitamin K2 được tìm thấy ở một số thực phẩm lên men và thực phẩm có nguồn gốc động vật. Vitamin này cần thiết để cơ thể tạo ra các protein tham gia quá trình đông máu, đồng thời liên quan đến quá trình chuyển hóa xương.
Ở người trưởng thành khỏe mạnh, thiếu vitamin K có ý nghĩa lâm sàng là tình trạng khá hiếm. Nguy cơ tăng lên ở những người mắc bệnh gây kém hấp thu chất béo, một số bệnh đường tiêu hóa, sau phẫu thuật giảm cân hoặc sử dụng một số loại thuốc.
4 dấu hiệu có thể liên quan đến thiếu vitamin K
1. Dễ bầm tím hoặc chảy máu lâu cầm
Đây là dấu hiệu đáng chú ý nhất khi cơ thể thiếu vitamin K nghiêm trọng. Vitamin K tham gia vào quá trình hoạt hóa các yếu tố đông máu, trong đó có prothrombin. Khi thiếu vitamin K, khả năng đông máu bị ảnh hưởng và thời gian chảy máu có thể kéo dài hơn.
Một người có thể nhận thấy mình dễ xuất hiện các vết bầm dù chỉ va chạm nhẹ, chảy máu cam thường xuyên, chảy máu nướu hoặc máu khó ngừng sau một vết thương nhỏ. Ở phụ nữ, kinh nguyệt ra nhiều cũng có thể là một biểu hiện cần được chú ý, dù những triệu chứng này có rất nhiều nguyên nhân khác ngoài thiếu vitamin K.
Nếu xuất hiện máu trong nước tiểu, phân có màu đen hoặc có máu, nôn ra máu hay chảy máu bất thường kéo dài, cần đi khám thay vì tự mua vitamin K để sử dụng.
2. Xương có thể suy yếu
Vitamin K không chỉ tham gia vào quá trình đông máu mà còn cần thiết cho hoạt động của một số protein liên quan đến chuyển hóa xương. Vì vậy, tình trạng thiếu vitamin K nghiêm trọng có thể ảnh hưởng đến quá trình khoáng hóa xương. Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH) cho biết thiếu vitamin K có thể làm giảm độ khoáng của xương và góp phần làm tăng nguy cơ loãng xương.
Tuy nhiên, đau xương, loãng xương hoặc dễ gãy xương không phải là những dấu hiệu đặc hiệu để khẳng định một người đang thiếu vitamin K. Những vấn đề này còn liên quan đến tuổi tác, vitamin D, canxi, hormone, vận động và nhiều yếu tố khác.
3. Các vấn đề liên quan đến mạch máu
Vitamin K tham gia vào hoạt động của một số protein trong thành mạch và xương, trong đó có matrix Gla-protein (MGP). Protein này đang được nghiên cứu về vai trò trong việc hạn chế tình trạng vôi hóa bất thường ở mạch máu.
Tuy nhiên, không nên hiểu rằng đau ngực, bệnh tim hoặc vôi hóa động mạch là những dấu hiệu trực tiếp cho thấy cơ thể đang thiếu vitamin K. Mối liên hệ giữa vitamin K, vôi hóa mạch máu và bệnh tim mạch vẫn là lĩnh vực đang được nghiên cứu.
4. Đau hoặc cứng khớp có thể xuất hiện trong một số trường hợp
Một số nghiên cứu quan sát đã xem xét mối liên hệ giữa tình trạng vitamin K thấp với sức khỏe sụn và nguy cơ thoái hóa khớp. Tuy nhiên, bằng chứng hiện nay chưa đủ để xem đau khớp là một dấu hiệu đặc hiệu của thiếu vitamin K.
Do đó, nếu thường xuyên đau, cứng hoặc sưng khớp, nguyên nhân cần được đánh giá riêng thay vì mặc định do thiếu vitamin K.
Người dân mua rau củ quả ở chợ đầu mối Hóc Môn, TP.HCM. Rau lá xanh là một trong những nguồn thực phẩm giàu vitamin K - Ảnh: QUANG ĐỊNH
Ai có nguy cơ thiếu vitamin K cao hơn?
Ở người khỏe mạnh ăn uống đa dạng, thiếu vitamin K nghiêm trọng tương đối hiếm. Ngược lại, những người mắc bệnh celiac, viêm loét đại tràng, xơ nang, hội chứng ruột ngắn, một số bệnh gây kém hấp thu chất béo hoặc từng phẫu thuật giảm cân có thể gặp khó khăn trong việc hấp thu vitamin K.
Một số thuốc cũng có thể ảnh hưởng đến tình trạng vitamin K. Đáng chú ý là một số kháng sinh phổ rộng, đặc biệt một số cephalosporin, có thể làm giảm lượng vitamin K do hệ vi khuẩn đường ruột tạo ra. Các thuốc gắn kết axit mật như cholestyramine và colestipol cũng có thể làm giảm hấp thu vitamin K.
Đặc biệt, người đang sử dụng warfarin hoặc thuốc chống đông tương tự không nên tự ý tăng hoặc giảm mạnh lượng vitamin K trong chế độ ăn hay sử dụng thực phẩm bổ sung. Vitamin K có thể làm thay đổi tác dụng chống đông của thuốc.
Bổ sung vitamin K thế nào để giảm nguy cơ thiếu hụt?
Rau lá xanh là một trong những nguồn vitamin K1 phong phú, bao gồm cải bó xôi và nhiều loại rau xanh khác. Vitamin K2 có mặt trong một số thực phẩm lên men như natto và một lượng nhất định trong phô mai, trứng, thịt và các sản phẩm động vật.
Theo Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), lượng vitamin K đầy đủ được khuyến nghị cho nam giới trưởng thành là 120 microgam/ngày, còn nữ giới trưởng thành là 90 microgam/ngày.
Do vitamin K tan trong chất béo, việc ăn các thực phẩm giàu vitamin K cùng một bữa ăn có chứa chất béo có thể hỗ trợ hấp thu. Tuy nhiên, đa số người khỏe mạnh không cần tự ý uống vitamin K liều cao. Nhu cầu dinh dưỡng nói chung nên được đáp ứng chủ yếu từ chế độ ăn, còn việc bổ sung nên dựa trên tình trạng sức khỏe và hướng dẫn của nhân viên y tế.
Nếu có biểu hiện chảy máu hoặc bầm tím bất thường kéo dài, bác sĩ có thể đánh giá tình trạng đông máu. Xét nghiệm thời gian prothrombin (PT) và INR là những xét nghiệm quan trọng khi nghi ngờ thiếu vitamin K có ảnh hưởng đến quá trình đông máu.
Nếu xuất hiện dấu hiệu này, đặc biệt ở người có bệnh đường tiêu hóa hoặc đang sử dụng thuốc ảnh hưởng đến vitamin K, nên được bác sĩ kiểm tra nguyên nhân thay vì tự điều trị bằng thực phẩm bổ sung.
