Với nhà phố có diện tích hạn chế, khoảng trống dưới cầu thang luôn là vị trí khiến nhiều gia đình tìm cách tận dụng. Thay vì để trống, việc đặt một nhà vệ sinh nhỏ ở đây từng là giải pháp quen thuộc: vừa tiết kiệm diện tích, vừa không phải dành thêm một phòng riêng. Thế nhưng, tối ưu diện tích không chỉ là cố gắng lấp đầy mọi khoảng trống. Trong nhiều thiết kế nhà ở hiện nay, gầm cầu thang vẫn được tận dụng nhưng theo những cách đơn giản, linh hoạt hơn.
Vì sao nhà vệ sinh dưới gầm cầu thang dễ bất tiện?
Điểm hạn chế dễ nhận thấy nhất là chiều cao. Không gian dưới cầu thang có phần trần chạy dốc theo các bậc phía trên, vì vậy diện tích sàn có thể đủ nhưng khoảng đứng thực tế lại không đồng đều. Nếu tính toán không kỹ, người sử dụng dễ gặp cảm giác chật chội, thậm chí phải cúi người ở một số vị trí. Bố trí thiết bị vệ sinh vì thế cũng bị giới hạn. Bồn cầu, lavabo, cửa ra vào và khoảng trống để xoay người đều cần diện tích sử dụng nhất định. Một căn phòng có thể trông vừa vặn trên bản vẽ nhưng khi đưa đầy đủ thiết bị vào lại trở nên bí và khó thao tác.
Một vấn đề khác là thông gió và kiểm soát độ ẩm. Gầm cầu thang thường nằm sâu bên trong nhà, không phải lúc nào cũng tiếp cận được cửa sổ hoặc mặt thoáng. Nếu làm nhà vệ sinh tại đây, hệ thống hút mùi, thông gió và chống ẩm cần được xử lý cẩn thận. Nếu không, mùi và hơi ẩm có thể ảnh hưởng tới khu vực cầu thang cũng như không gian sinh hoạt liền kề. Bên cạnh đó là hệ thống cấp thoát nước. Việc đặt nhà vệ sinh ở đâu không nên chỉ dựa vào chỗ nào đang còn trống mà còn phải tính đến vị trí đường ống, độ dốc thoát nước, chống thấm và khả năng tiếp cận khi cần sửa chữa. Nếu phải kéo đường ống vòng vèo chỉ để tận dụng gầm cầu thang, bài toán tiết kiệm diện tích ban đầu đôi khi lại đổi thành sự bất tiện về sau.
Điều này không có nghĩa nhà vệ sinh dưới cầu thang là phương án sai. Với căn nhà nhỏ, nếu chiều cao đáp ứng nhu cầu sử dụng, hệ thống kỹ thuật được tính toán ngay từ đầu và có giải pháp thông gió phù hợp, đây vẫn có thể là một cách tận dụng diện tích hiệu quả. Tuy nhiên, thay vì mặc định “gầm cầu thang phải làm WC”, nhiều gia đình hiện nay cân nhắc nhu cầu sử dụng thực tế trước.
Khoảng trống dưới cầu thang đang được sử dụng thế nào?
Một trong những cách đơn giản nhất là biến gầm cầu thang thành khu vực lưu trữ. Tủ đóng theo độ dốc của cầu thang có thể tận dụng cả những phần thấp khó sử dụng, đồng thời giấu được khá nhiều đồ khỏi tầm mắt. Tùy vị trí cầu thang, khu vực này có thể dùng để cất vali, dụng cụ vệ sinh, đồ gia dụng ít dùng, giày dép hoặc những món đồ lặt vặt thường khiến căn nhà trở nên bừa bộn. Ưu điểm là không cần hệ thống cấp thoát nước hay chống thấm phức tạp; khi muốn thay đổi công năng sau này cũng dễ dàng hơn.
Với cầu thang nằm cạnh phòng khách, một lựa chọn khác là để gầm cầu thang thoáng và đưa nó vào không gian sinh hoạt chung. Gia đình có thể bố trí kệ thấp, tủ TV, kệ sách hoặc một góc trang trí vừa phải. Cách làm này đặc biệt phù hợp khi cầu thang nằm ở vị trí dễ nhìn, bởi thay vì xuất hiện thêm một cánh cửa nhà vệ sinh ngay cạnh khu vực tiếp khách, tổng thể căn phòng có thể liền mạch và nhẹ mắt hơn.
Một số căn nhà thậm chí không cố sử dụng toàn bộ phần gầm. Khoảng thấp nhất được đóng tủ, còn phần cao được để thoáng hoặc kết hợp với nội thất xung quanh. Đây cũng là thay đổi đáng chú ý trong cách tổ chức nhà ở: không phải mét vuông nào cũng cần biến thành một phòng riêng mới được coi là tận dụng tốt.
Vậy nhà vệ sinh nên được đặt ở đâu?
Nếu điều kiện diện tích cho phép, nhà vệ sinh nên được tính toán như một không gian chức năng ngay từ khi bố trí mặt bằng, thay vì tìm một khoảng trống còn dư để “nhét” vào. Vị trí phù hợp cần đồng thời xét đến sự thuận tiện khi sử dụng, thông gió, đường cấp thoát nước, chống thấm và khả năng bảo trì sau này. Đối với nhà nhiều tầng, việc bố trí các khu vệ sinh gần nhau theo phương đứng cũng thường giúp hệ thống đường ống gọn và thuận lợi hơn. Tất nhiên, phương án cụ thể vẫn phụ thuộc vào kết cấu, diện tích và nhu cầu của từng căn nhà.
Nhà vệ sinh dưới gầm cầu thang vì vậy chưa hẳn đã lỗi thời hay cần loại bỏ hoàn toàn. Trong những ngôi nhà thực sự thiếu diện tích, đây vẫn có thể là giải pháp đáng cân nhắc nếu được thiết kế đúng kỹ thuật. Điểm thay đổi nằm ở chỗ gầm cầu thang không còn mặc nhiên được coi là vị trí lý tưởng cho nhà vệ sinh. Khi có thêm lựa chọn, nhiều gia đình ưu tiên biến khoảng trống này thành tủ lưu trữ hoặc một phần của không gian sinh hoạt, còn khu vệ sinh được đưa tới vị trí thoải mái và thuận tiện hơn cho việc sử dụng lâu dài.
