Các y, bác sĩ Bệnh viện Bạch Mai, nơi GS Vũ Văn Đính có nhiều năm làm việc và đứng đầu khoa cấp cứu A9 nổi tiếng cả nước, tiễn biệt GS ngày 1-8 - Ảnh: BVCC
Tôi vẫn nhớ một buổi sáng giao ban trên chiếc bàn dài ô van cũ kỹ tầng 2 nhà A9, năm 1999, sau đêm trực dài, tôi - sinh viên trực năm thứ 3 - được đọc giao ban trước các thầy. Thầy Vũ Văn Đính ngồi chủ trì giao ban, cô Nguyễn Thị Dụ và các thầy cô trẻ hơn ngồi giao ban cùng.
Ai cũng sợ thầy, nhưng hôm đó tôi thấy thầy hiền từ như một ông bụt, nói năng nhỏ nhẹ mà lại rất uy nghi.
Có lẽ cũng từ những buổi giao ban ấy mà trong tôi dần hình thành tình yêu với chuyên ngành Hồi sức Cấp cứu.
Năm 2003, khi đăng ký thi bác sĩ nội trú Hồi sức Cấp cứu, lý do của tôi rất đơn giản: tôi nhìn thấy ở các học trò của thầy một điều rất đặc biệt: Họ uyên bác nhưng không kiêu ngạo; giỏi chuyên môn nhưng luôn nhân hậu, gần gũi và chân thành.
Tôi nghĩ, một người thầy có thể đào tạo được những học trò như vậy chắc chắn là một người thầy lớn. Và tôi muốn được học trong môi trường của thầy.
Kỳ thi nội trú năm 2003 đến giờ tôi vẫn nhớ như in. Sáu câu lý thuyết trong 180 phút. Tôi viết kín 24 trang giấy. Điều thú vị là sáu câu ấy không nằm rõ ràng trong 24 chủ đề chúng tôi đã ôn tập.
Sau này tôi vẫn nghĩ, có lẽ các thầy không chỉ muốn kiểm tra kiến thức, mà còn muốn biết trong quãng đời sinh viên các bạn đã học lâm sàng nghiêm túc và chăm chỉ đến đâu.
Khi chưa biết điểm thi, chúng tôi rất háo hức, rủ nhau lên gặp các thầy cô để xin đi học thêm lâm sàng. Thầy Đính mỉm cười, nói rất nhẹ nhàng:
"Có một đứa viết 6 tờ giấy, làm bài tốt nhất".
Chỉ một câu nói ấy, tôi biết mình đã đỗ.
Đó là lần đầu tiên tôi cảm nhận được sự động viên rất riêng của thầy. Không khoa trương, không khen ngợi quá lời, nhưng đủ để một người học trò mang theo niềm tin suốt cả chặng đường sau này.
Được vào làm việc tại bộ môn Hồi sức Cấp cứu theo như mơ ước của bản thân, tôi mới được biết là vì thầy khắt khe trong tuyển giảng viên, nên bộ môn cũng có luật bất thành văn: Ngoài chuyên môn đáp ứng được, còn "không say tàu xe" để đi công tác...
Thời gian này, tôi được nghe câu chuyện mà gần như ai ở A9 cũng biết. Một lần hệ thống oxy bị rò rỉ, cả khu nhà A9 mù mịt trong khí oxy, nguy cơ cháy nổ rất lớn. Trong khi một số người xung quanh chưa biết chuyện gì xảy ra, thầy Đính "xắn quần", đi đôi guốc mộc quen thuộc, lặng lẽ bước thẳng vào khu vực nguy hiểm để khóa van oxy.
Nghe kể lại, tôi mới hiểu vì sao mọi người vẫn nói vui mà rất thật: thầy không chỉ là Anh hùng Lao động danh hiệu do Nhà nước khen tặng, mà là người mang phẩm chất anh hùng trong chính cuộc sống.
Khoảnh khắc ấy cho thấy bản lĩnh của một người làm Hồi sức Cấp cứu: khi người khác lùi lại vì hiểm nguy, người thầy thuốc phải biết tiến lên để bảo vệ người bệnh, đồng nghiệp và bệnh viện.
Có lẽ từ những con người như thầy mà chúng tôi hiểu rằng lòng dũng cảm trong nghề y không được dạy bằng những bài giảng, mà bằng chính tấm gương của người thầy. Đến nhiều năm sau, giữa đại dịch SARS rồi COVID-19, khi chứng kiến biết bao học trò của thầy trên khắp đất nước sẵn sàng bước vào những khu điều trị nguy hiểm nhất, chăm sóc những người bệnh nặng nhất, tôi mới hiểu rằng ngọn lửa ấy đã được truyền đi từ rất lâu.
Đó không phải là sự liều lĩnh, mà là tinh thần dấn thân vì người bệnh - điều mà thầy đã lặng lẽ sống và làm gương cho chúng tôi từ nhiều thập kỷ trước.
Và chính những điều như thế mới tạo nên uy tín lớn nhất của một người thầy.
Trong suốt quá trình học tập, tôi còn nhiều lần được gặp thầy. Năm 2008, tôi bảo vệ luận văn Nội trú do thầy Nguyễn Đạt Anh - một "học trò chân truyền" của thầy Đính hướng dẫn, khi bảo vệ luận văn tốt nghiệp thầy là Chủ tịch hội đồng.
Năm 2013, thầy Đạt Anh hướng dẫn luận án tiến sĩ, khi bảo vệ người ngồi ghế Chủ tịch hội đồng vẫn là thầy.
Mỗi lần gặp, sau những câu chuyện về chuyên môn, thầy gần như luôn quay trở lại một chủ đề mà thầy đau đáu:
"Cấp cứu ngoại viện bây giờ thế nào?".
Đó không phải là một câu hỏi xã giao.
Tôi hiểu đó là nỗi trăn trở của người đã dành cả cuộc đời xây dựng ngành Hồi sức Cấp cứu Việt Nam nhưng vẫn còn nhiều điều chưa làm được như mong muốn. Trong suy nghĩ của thầy, cấp cứu không bắt đầu khi người bệnh vào khoa hồi sức, mà phải bắt đầu ngay từ cộng đồng, từ hiện trường, từ những phút đầu tiên quyết định sự sống còn.
Năm 2005, khi sang Pháp học tập, tôi bắt đầu chú ý nhiều hơn đến hệ thống cấp cứu ngoại viện. Càng học, càng đi, tôi càng nhận ra điều thầy luôn trăn trở là một hướng đi đúng và cần thiết. Từ đó đến nay, cấp cứu ngoại viện vẫn luôn là lĩnh vực tôi dành nhiều tâm huyết.
GS Vũ Văn Đính thăm khám bệnh nhân thời còn công tác - Ảnh tư liệu
Món quà kính tặng thầy nhưng thầy không thể đọc được nữa
Cuốn sách Cấp cứu ngoại viện mà chúng tôi hoàn thành vừa rồi, trong lòng tôi luôn coi như một món quà kính tặng thầy. Đó cũng là cách người học trò tiếp tục đi trên con đường mà người thầy đã mở lối.
Có thể thầy không còn đọc được nữa!
Nhưng tôi tin, ở một nơi nào đó, thầy sẽ mỉm cười khi thấy những điều mình từng đau đáu vẫn đang được các thế hệ học trò tiếp tục vun đắp.
Người ta thường nói di sản của một nhà khoa học là những công trình nghiên cứu; của một bác sĩ là những người bệnh được cứu sống.
Với GS Vũ Văn Đính, di sản còn lớn hơn thế!
Đó là một trường phái đào tạo.
Đó là một thế hệ thầy thuốc vừa giỏi chuyên môn vừa nhân hậu.
Đó là tinh thần dấn thân trước hiểm nguy.
Đó là khát vọng không ngừng xây dựng và phát triển ngành Hồi sức Cấp cứu Việt Nam.
Và trên hết, đó là khả năng truyền lửa cho học trò, để nhiều năm sau, mỗi người vẫn âm thầm đi tiếp con đường của mình mà luôn thấy bóng dáng người thầy ở phía sau.
Xin vĩnh biệt thầy.
Cảm ơn thầy vì đã không chỉ dạy chúng con cách cứu một người bệnh, mà còn dạy chúng con thế nào là trách nhiệm, lòng dũng cảm và nhân cách của một người thầy thuốc.
Những gì thầy gieo sẽ còn tiếp tục nảy mầm trong rất nhiều thế hệ học trò, trong từng ca cấp cứu, từng bài giảng và từng người bệnh được cứu sống.
Đó là di sản đẹp nhất mà một người thầy có thể để lại: những học trò tiếp tục mang ngọn lửa ấy đi qua nhiều thế hệ, để mỗi người bệnh được cứu sống hôm nay vẫn còn thấp thoáng bóng dáng của người đã khởi đầu.
Học trò nhỏ của thầy
Hoàng Bùi Hải
PGS.TS Hoàng Bùi Hải là một trong số rất nhiều học trò của GS Vũ Văn Đính, ông hiện là Giám đốc Trung tâm Cấp cứu và Hồi sức tích cực, phụ trách chuyên môn tại cơ sở Hoàng Mai của Bệnh viện Đại học Y Hà Nội.
