TS Liên thăm khám và tư vấn cho bệnh nhân - Ảnh: BSCC
Nhiều bệnh nhân mang cả túi đầy các loại thuốc, thực phẩm bổ sung: canxi; vitamin các loại; sữa xương khớp... đến kêu với bác sĩ đã ăn đủ chất, bổ sung rất nhiều canxi nhưng vẫn đau xương khớp triền miên, đi bộ một đoạn ngắn đã thấy mỏi chân, đo mật độ xương cho thấy tình trạng loãng xương vẫn đang tiến triển.
Đau chân không hoàn toàn do thiếu chất
Trao đổi về vấn đề này, TS Nguyễn Thị Kim Liên, Trưởng khoa phục hồi chức năng Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, cho biết canxi chỉ là một phần của việc đau xương khớp. Nhiều người nghĩ xương giống như bức tường, thiếu canxi thì chỉ cần đổ thêm canxi vào là xong, nhưng cơ thể chúng ta không hoạt động đơn giản như vậy.
TS Liên phân tích trong thực hành lâm sàng, rất nhiều trường hợp đau khớp được quy cho "thiếu canxi" và tự ý bổ sung. Tuy nhiên, về mặt y khoa, đau khớp hiếm khi do thiếu canxi đơn thuần. Canxi chủ yếu liên quan đến mật độ xương, trong khi triệu chứng đau khớp thường xuất phát từ sụn khớp, màng hoạt dịch, cấu trúc quanh khớp và cơ học vận động.
Phần lớn đau khớp ở người trưởng thành liên quan đến các tình trạng như thoái hóa khớp, quá tải cơ học, chấn thương vi thể lặp lại hoặc viêm. Trong những trường hợp này, bổ sung canxi không giải quyết được nguyên nhân gốc nếu không đi kèm điều chỉnh vận động và các yếu tố liên quan.
Ngoài ra, hiệu quả của canxi phụ thuộc chặt chẽ vào vitamin D - yếu tố giúp tăng hấp thu canxi tại ruột. Nếu thiếu vitamin D, việc bổ sung canxi có thể không đạt hiệu quả mong muốn. Một số vi chất khác như magie cũng tham gia vào chuyển hóa xương, nhưng không phải là yếu tố điều trị trực tiếp đau khớp.
Một điểm quan trọng khác là vai trò của hệ cơ. Cơ quanh khớp (đặc biệt là cơ đùi, cơ mông với khớp gối - hông) giúp phân tán lực khi vận động. Khi cơ yếu, tải trọng dồn trực tiếp lên khớp, làm tăng áp lực lên sụn và có thể gây đau. Đây là cơ chế thường gặp trong đau khớp mạn tính.
Vận động cũng đóng vai trò thiết yếu trong duy trì chức năng khớp. Sụn khớp không có mạch máu, dinh dưỡng được cung cấp thông qua khuếch tán từ dịch khớp, và quá trình này phụ thuộc vào vận động. Thiếu vận động làm giảm nuôi dưỡng sụn, giảm linh hoạt khớp và góp phần làm triệu chứng nặng hơn.
Ngồi trong nhà cả ngày để tránh nắng cũng ảnh hưởng đến khả năng hấp thu canxi - Ảnh minh họa
Cơ thể không hấp thu, thói quen gây mất canxi mỗi ngày
Một chuyên gia khác cảnh báo ăn đầy đủ, uống sữa, uống canxi đều đặn không chắc chắn cơ thể không thể thiếu canxi. Hiện nay có nhiều người ăn uống rất tốt mà vẫn đau nhức xương khớp, bị chuột rút ban đêm, tê tay chân, mất ngủ kéo dài, loãng xương sớm... Lý do nằm ở cơ thể không hấp thu được canxi chứ không phải chỉ do ăn thiếu.
Theo chuyên gia này, rất nhiều người đang hiểu sai rằng chỉ cần uống thêm canxi là xương sẽ khỏe hơn. Nhưng thực tế, canxi muốn hấp thu được thì cơ thể phải có đủ điều kiện hỗ trợ. Đầu tiên là vitamin D3, đây là chất giúp cơ thể hấp thu canxi từ ruột vào máu. Nếu thiếu D3 thì dù bổ sung nhiều canxi cơ thể cũng khó hấp thu hiệu quả.
Tiếp theo là vitamin K2. K2 đóng vai trò giống như "người dẫn đường", giúp đưa canxi vào đúng nơi cần thiết là xương và răng. Nếu thiếu K2, canxi có thể đi sai chỗ, lắng đọng ở thành mạch hoặc mô mềm thay vì vào xương.
Ngoài ra, cơ thể cần magie, đạm chất lượng tốt và các khoáng chất khác để quá trình chuyển hóa canxi diễn ra bình thường. Đó là lý do có những người uống canxi nhiều năm nhưng vẫn đau nhức xương khớp, cơ thể mệt mỏi hoặc thậm chí vẫn bị loãng xương.
Canxi không hoạt động một mình. Nó cần cả một hệ thống dinh dưỡng và chuyển hóa khỏe mạnh để hấp thu hiệu quả. Sau tuổi 35-40, hệ tiêu hóa bắt đầu yếu dần theo tuổi tác. Dạ dày tiết ít men tiêu hóa hơn, khả năng hấp thu vitamin và khoáng chất cũng giảm đi đáng kể.
Đặc biệt, nhiều người hiện nay còn có thói quen: ăn quá nhanh; nhai không kỹ; ăn uống thất thường; ăn đêm thường xuyên; thức khuya và stress kéo dài... Những điều này khiến hệ tiêu hóa phải hoạt động quá tải trong thời gian dài.
Khi thức ăn không được nghiền nhỏ và tiêu hóa tốt, cơ thể sẽ khó hấp thu các dưỡng chất cần thiết như canxi, magie hay vitamin. Đó là lý do có những người ăn rất nhiều nhưng cơ thể vẫn thiếu chất, người lúc nào cũng mệt mỏi, đau nhức hoặc mất ngủ.
Nhiều thói quen sống hiện đại cũng âm thầm làm cơ thể mất canxi mỗi ngày mà chúng ta không nhận ra. Việc uống quá nhiều trà sữa, nước ngọt và đồ uống có đường. Những loại thực phẩm này làm cơ thể rối loạn chuyển hóa và ảnh hưởng khả năng hấp thu khoáng chất.
Ít vận động và ít ra nắng, ở trong phòng lạnh cả ngày, ít tiếp xúc ánh nắng mặt trời cơ thể có thể thiếu vitamin D3 tự nhiên - yếu tố quan trọng để hấp thu canxi.
Ngoài ra, thức khuya kéo dài, căng thẳng, ăn nhiều đồ chế biến sẵn và ăn quá nhiều đường cũng làm cơ thể nhanh lão hóa hơn và ảnh hưởng đến sức khỏe xương khớp. Nhiều người lớn tuổi có thói quen ngồi nhiều, ít đi bộ, ít vận động. Điều này khiến xương khớp yếu dần theo thời gian.
Theo Viện Sức khỏe quốc gia Mỹ (NIH), nhu cầu canxi ở người trưởng thành thường khoảng 1.000-1.200mg/ngày tùy tuổi và giới. Cơ thể hấp thu canxi qua đường tiêu hóa với hiệu quả khác nhau tùy lượng đưa vào, dạng canxi, chế độ ăn và tình trạng vitamin D.
Khả năng hấp thu canxi cũng không tăng theo kiểu "uống càng nhiều càng tốt". NIH cho biết tỉ lệ hấp thu từ các chế phẩm bổ sung cao nhất khi liều canxi nguyên tố trong một lần dùng khoảng 500mg hoặc thấp hơn. Canxi carbonate thường được khuyến nghị dùng cùng bữa ăn, trong khi canxi citrate ít phụ thuộc acid dạ dày hơn.
