“Chắt chiu” từng giọt nước
Những ngày này, trên các cánh đồng hành, tỏi ở đặc khu Lý Sơn, không khí sản xuất trở nên khẩn trương. Dưới nắng gắt, người dân tất bật kéo ống, vận hành máy bơm, tận dụng từng mạch nước ngầm để cứu cây trồng.
Nắng gắt, nguồn nước tưới tiêu khan hiếm hơn.
Gia đình ông Lê Thanh Tiễn (thôn Đông An Vĩnh) vừa xuống giống vụ hành mới trên hơn 5 sào sau khi thu hoạch tỏi cuối tháng 3. Tuy nhiên, nắng nóng kéo dài khiến nguồn nước tưới khan hiếm, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng của cây.
Khu vực sản xuất của gia đình ông Tiễn nằm gần giếng Ông Lý - một trong những nguồn nước ngầm lớn trên đảo. Đây cũng là điểm nhiều hộ dân cùng khai thác.
“Dù giếng chưa cạn nhưng vào cao điểm, áp lực rất lớn. Có hộ phải kéo ống dài hàng trăm mét, thậm chí cả cây số để dẫn nước về ruộng, nên việc sử dụng phải tiết kiệm tối đa”, ông Tiễn nói.
Nông dân trồng hành, tỏi trên đảo khi xuống giống cũng phải tiết kiệm nước tối đa.
Không riêng gia đình ông Tiễn, nhiều nông dân trên đảo cũng phải “liệu cơm gắp mắm”. Một số hộ chủ động giảm diện tích, chuyển sang cây trồng ít nước hơn để giảm áp lực lên nguồn nước ngầm.
Bên cạnh đó, người dân vẫn duy trì giải pháp phủ cát trắng trên ruộng – vừa giữ ẩm, giảm nhiệt cho đất, vừa giúp tiết kiệm nước tưới.
Ông Nguyễn Thành Dũng (thôn Đông An Vĩnh) cho biết, gia đình ông canh tác hơn 1 ha hành, tỏi nhưng phải chia nhỏ diện tích, ưu tiên vùng có điều kiện tưới tốt.
“Mỗi lần tưới chỉ khoảng 20 phút, luân phiên giữa các ruộng, chủ yếu vào sáng sớm hoặc buổi tối để hạn chế thất thoát nước”, ông Dũng chia sẻ.
Tìm lời giải lâu dài
Theo thống kê, diện tích cây màu, rau, quả ở Lý Sơn khoảng hơn 300 ha. Toàn đảo hiện có hồ chứa nước Thới Lới, hai công trình cấp nước tập trung và hơn 2.000 giếng, trong đó gần một nửa là giếng đào.
Hàng chục đường ống dẫn nước tập trung tại một giếng nước trên đảo.
Việc khai thác nước ngầm kéo dài khiến nhiều khu vực bị suy giảm trữ lượng, thậm chí xâm nhập mặn. Từ năm 2016, tỉnh Quảng Ngãi đã cấm đào, khoan giếng mới để bảo vệ nguồn nước.
Không chỉ thiếu nước tưới, người dân còn gặp khó về nước sinh hoạt. “Làm nông còn có thể xoay xở, nhưng nước sinh hoạt thì không thể thiếu. Hồ Thới Lới nên ưu tiên phục vụ dân sinh thay vì tưới tiêu”, ông Dũng đề xuất.
Thiếu nước ngọt sinh hoạt cũng khiến đời sống người dân gặp nhiều ảnh hưởng.
Trước thực trạng này, người dân và chính quyền địa phương đã triển khai nhiều giải pháp. Tại đảo Bé, các hộ dân chủ động xây bể ngầm trữ nước mưa; đồng thời tăng cường sử dụng bể chứa tập trung để tích trữ nước từ sớm.
Ông Nguyễn Văn Huy, Chủ tịch UBND đặc khu Lý Sơn, cho biết, địa phương đang xây dựng thêm hai bể chứa nước mưa quy mô lớn, dự kiến hoàn thành trong năm 2026. Bên cạnh đó, dự án hệ thống bể chứa nước mưa với tổng vốn khoảng 75 tỷ đồng cũng đang được tái khởi động.
“Về lâu dài, Lý Sơn sẽ đầu tư nhà máy khử nước biển thành nước ngọt theo quy hoạch phát triển du lịch. Đây là giải pháp căn cơ để đáp ứng nhu cầu nước trong tương lai”, ông Huy nói.
Cùng với đó, từ ngày 1/7/2025, địa phương đã siết chặt quản lý, chấm dứt tình trạng khoan giếng tràn lan; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, khuyến khích người dân sử dụng nước tiết kiệm, áp dụng các phương pháp tưới tiên tiến để giảm thất thoát.
Năm 2025, Sở NN&MT tỉnh Quảng Ngãi đã khảo sát, nghiên cứu và lập báo cáo đề xuất phương án xây dựng hệ thống thu gom, trữ và cấp nước tại Lý Sơn, nhằm cung cấp nước sinh hoạt với lưu lượng 1.150 m³/ngày đêm, đáp ứng nhu cầu của khoảng 11.000 dân; đồng thời tạo nguồn nước tưới tiết kiệm cho 32 ha đất sản xuất nông nghiệp.
Các hạng mục đầu tư gồm bể chứa ngầm theo điều kiện địa hình; nhà máy xử lý, cấp nước công suất 1.150 m³/ngày đêm; tuyến ống dẫn nước từ hồ Thới Lới đến nhà máy; hệ thống tuyến ống phân phối chính và nhánh. Tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 250 tỷ đồng, triển khai trong giai đoạn 2026 – 2029.
