Nhóm Facebook mang tên “Con ghét bố mẹ” với hơn 123.000 thành viên - Ảnh: chụp màn hình
"Con ghét bố mẹ", khi câu chuyện riêng trở thành chủ đề cộng đồng bàn luận
Khi con cái bước vào tuổi thanh thiếu niên, nhu cầu tự làm chủ bản thân tăng lên, trong khi cha mẹ vẫn muốn duy trì xu hướng kiểm soát.
Một nghiên cứu trên 706 học sinh vào năm 2023 cho thấy rằng xung đột giữa cha mẹ và con cái thường liên quan đến việc sử dụng Internet và học tập, đồng thời cách ứng xử của thanh thiếu niên trong xung đột có xu hướng khá thụ động.
Trong bối cảnh đó, mạng xã hội trở thành không gian để những chuyện khó nói trong gia đình được kể ra. Một người đang bất đồng với cha mẹ có thể tìm thấy nhiều câu chuyện tương tự, từ đó nhận ra rằng trải nghiệm của mình không hoàn toàn cá biệt.
Đây có thể xem là một dạng hỗ trợ xã hội (social support), khi cá nhân nhận được sự đồng cảm, thông tin hoặc đơn giản là cảm giác có người hiểu điều mình đang trải qua. Bên cạnh đó là ảnh hưởng xã hội (social influence), tức cách suy nghĩ và cảm nhận của một người có thể chịu tác động từ những người xung quanh.
Khi tham gia một cộng đồng có nhiều người cùng chia sẻ những trải nghiệm tương tự, cách nhìn của mỗi người có thể được củng cố hoặc thay đổi thông qua những câu chuyện, bình luận và lời khuyên mà họ tiếp nhận.
Vì sao một cộng đồng càng đông lại càng dễ thu hút sự chú ý?
Ở góc nhìn tâm lý, con người thường có nhu cầu kết nối với những người có hoàn cảnh hoặc trải nghiệm tương đồng. Với một số người trẻ, tìm được một cộng đồng “cùng ngữ âm cảm xúc” có thể mang lại cảm giác được thấu hiểu và công nhận.
Nếu các thành viên chia sẻ kinh nghiệm, động viên nhau bình tĩnh, tìm cách đối thoại với cha mẹ hoặc tìm kiếm sự hỗ trợ phù hợp, nhóm có thể trở thành một nguồn lực xã hội, tức là mạng lưới quan hệ giúp cá nhân có thêm sự hỗ trợ khi gặp khó khăn.
Nhưng chiều ngược lại cũng cần được lưu ý.
Nếu các cuộc thảo luận chủ yếu xoay quanh sự tức giận, công kích hoặc khuyến khích đối đầu, những cách nhìn này có thể được củng cố qua tương tác giữa các thành viên.
Đây là một trong những khía cạnh có thể liên hệ với hiện tượng phân cực nhóm (group polarization), tức là xu hướng quan điểm của thành viên trở nên mạnh hơn sau khi thường xuyên trao đổi với những người có cách nhìn tương đồng.
Chẳng hạn, một người đang giận bố mẹ nếu liên tục tiếp xúc với những câu chuyện và phản hồi cùng củng cố sự tức giận có thể nhìn vấn đề theo hướng gay gắt hơn.
Tuy nhiên đây chỉ là một khả năng được đặt ra trong nghiên cứu tâm lý xã hội, không thể từ đó kết luận rằng tất cả thành viên của một nhóm đều chịu tác động giống nhau.
Đừng vội gắn nhãn những người tham gia
Không nên đồng nhất việc tham gia một nhóm có chứa nội dung tiêu cực với việc một người đang có vấn đề tâm lý. Một người có thể tức giận, thất vọng với bố mẹ ở một thời điểm nhưng vẫn yêu thương và quan tâm đến gia đình. Cảm xúc trong quan hệ bố mẹ và con cái vốn thay đổi theo hoàn cảnh.
Đặc biệt ở tuổi thanh thiếu niên, tính tự lập, khả năng tự đưa ra quyết định và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình ngày càng được hoàn thiện.
Cùng với đó là nhu cầu được cha mẹ tôn trọng không gian riêng và cơ hội tham gia nhiều hơn vào các quyết định liên quan đến bản thân.
Vì vậy những khác biệt giữa hai thế hệ chưa thể xem là dấu hiệu của một quan hệ gia đình bất thường hay một mâu thuẫn nghiêm trọng. Điều quan trọng là cách các bên ứng xử và giải quyết những khác biệt đó.
Bên cạnh đó chúng ta cần chú tâm vào câu hỏi: Vì sao người trẻ tìm đến những cộng đồng như vậy? Họ cần được chia sẻ, tìm sự đồng cảm, xin lời khuyên hay đơn giản muốn biết mình không phải người duy nhất đang gặp những chuyện khó nói trong gia đình?
Với những cộng đồng có đông người trẻ tham gia, điều đáng quan tâm không chỉ là tên nhóm hay số lượng thành viên, mà là nội dung được chia sẻ, cách các thành viên tương tác và tác động thực tế đối với người tham gia.
Mạng xã hội có thể giúp một người trẻ tìm được rất nhiều người sẵn sàng lắng nghe. Nhưng được lắng nghe trên mạng và có một người thật sự đồng hành để cùng giải quyết vấn đề trong gia đình vẫn là hai chuyện khác nhau.
