Y bác sĩ Bệnh xá B23 gặp mặt năm 2012, ông Bảo ngồi giữa hàng đầu, bên phải là y sĩ Thạnh - Ảnh: Nhân vật cung cấp
Khi đọc bài viết trên báo Tuổi Trẻ về cuốn sổ ghi tên các liệt sĩ hy sinh tại Bệnh xá quân y B23 được y sĩ Đào Ngọc Thạnh gìn giữ, ông Phạm Quốc Bảo, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Bulgaria (giai đoạn 2005 - 2009), không giấu được xúc động. Bệnh xá B23 là nơi đã giữ lại mạng sống của ông Bảo giữa những năm tháng chiến tranh khốc liệt.
"Tôi còn nhớ rất rõ những gì đã diễn ra ở Bệnh xá B23. Vợ chồng y sĩ Phạm Ngọc Thạnh và những cán bộ quân y ở đây là ân nhân của tôi", ông Bảo nói.
Trận đánh ác liệt, bị thương, rồi về Bệnh xá B23 điều trị
Lời tri ân ấy được cất lên sau gần sáu thập niên, nhưng vẫn nguyên vẹn như ngày đầu của một người từng bước qua chiến cuộc.
Tháng 6-1968, khi là Trung đội trưởng thuộc Trung đoàn 22, Sư đoàn 3 Sao Vàng, ông Phạm Quốc Bảo cùng đơn vị hành quân từ An Lão (Bình Định) ra Quảng Ngãi tham gia chiến dịch X-2 của Quân khu V.
Những ngày chiến đấu ở chiến trường Sơn Hà (Quảng Ngãi) vô cùng ác liệt. Sau nhiều đợt bom B-52 rải thảm, ngày 12-8-1968 đơn vị ông Bảo chuẩn bị đánh cứ điểm Hà Thành, trong trận đánh biệt kích đổ bộ gần sở chỉ huy tiền phương của Trung đoàn 22, ông bị thương nặng với ba vết thương ở hai đùi.
Ba ngày ba đêm, những dân công người H'rê lặng lẽ khiêng cáng, băng rừng, vượt suối đưa ông về đội phẫu thuật tiền phương của Trung đoàn 22. Khi tình trạng ổn định hơn, ngày 5-10-1968, ông tiếp tục được chuyển lên Bệnh xá B23 (khu A).
Y sĩ Thạnh phát biểu trong ngày gặp mặt y bác sĩ Bệnh xá B23 năm 2012. Ông Bảo nói thời điểm ông điều trị, ông Thạnh là Bí thư chi bộ bệnh xá - Ảnh: Nhân vật cung cấp
Đó là lần đầu tiên ông đặt chân đến bệnh xá nằm sâu trong đại ngàn Trà Tân. Hơn nửa thế kỷ sau, từng hình ảnh ở nơi ấy vẫn còn nguyên trong ký ức người lính già.
"Muốn lên Bệnh xá B23 (khu A) phải vượt dốc Bà Dũng, con dốc dựng đứng nối đồng bằng với căn cứ cách mạng. Sau con dốc là những lán bệnh xá nép dưới tán rừng già, được dựng hoàn toàn bằng cây gỗ và lá rừng", ông Bảo nhớ lại.
Bệnh xá thời chiến đơn sơ, ông Bảo nhớ phòng mổ chỉ rộng khoảng vài chục mét vuông, giữa nhà là chiếc bàn mổ ghép bằng thân cây, phủ tấm ni lông trắng. Những giường bệnh cũng được ghép bằng gỗ rừng, lót vỏ cây thay chiếu, bên dưới mỗi giường đều có hầm tránh bom để thương binh kịp chui xuống khi máy bay ập tới.
Điều kiện ấy, nếu nhìn bằng con mắt hôm nay, gần như không thể tưởng tượng nổi đối với một cơ sở điều trị. Nhưng giữa núi rừng ấy, biết bao người lính đã được cứu sống.
Vợ chồng y sĩ Thạnh năm 2012 - Ảnh: Nhân vật cung cấp
Những "thiên thần" giữa chiến trường
Ông Bảo kể rằng điều khiến ông nhớ nhất không phải là những cơn đau của vết thương, mà là sự tận tụy của đội ngũ bác sĩ, y sĩ, y tá và hộ lý.
Bệnh xá chỉ có một bác sĩ là ông Đặng Ngọc Châu cùng y sĩ, y tá tuổi đời còn rất trẻ. Có người mới 16-17 tuổi đã rời quê lên bệnh xá chăm sóc thương binh. Công việc của họ gần như không có ngày nghỉ.
Họ thay băng, rửa vết thương, bưng cơm, đút cháo, giặt quần áo cho thương binh. Mỗi tối, từng người lại đi dọc các giường bệnh, mắc màn, kiểm tra từng bệnh nhân rồi đặt dưới chân giường một ống lồ ô để bộ đội bị thương không thể đi lại có thể đi vệ sinh trong đêm.
"Với những thương binh nặng, các chị y tá, dược sĩ còn đan những tấm vỉ bằng nứa, lót lá rừng để phục vụ việc vệ sinh rồi lặng lẽ mang đi đổ. Nhớ và thương vô cùng với sự tận tụy ấy", ông Bảo chia sẻ.
Những y bác sĩ Bệnh xá B23 trong cuộc gặp mặt năm 2012 - Ảnh: Nhân vật cung cấp
Trong hoàn cảnh thiếu thốn trăm bề, ông Bảo nhớ thuốc kháng sinh là thứ vô cùng quý hiếm. Phần lớn thương binh chỉ được thay băng, rửa vết thương hằng ngày.
Băng gạc không đủ nên sau mỗi lần sử dụng, y tá lại mang ra suối giặt sạch máu mủ, luộc sôi, ngâm thuốc sát trùng rồi phơi khô để tiếp tục dùng cho ca bệnh khác. Đó là những công việc bình dị nhưng đã cứu sống biết bao người.
Cũng bởi vậy mà sau gần 60 năm, ông Phạm Quốc Bảo vẫn gọi họ bằng hai chữ giản dị nhưng đủ đầy là "ân nhân".
Có những người không bao giờ rời khỏi B23
Những ngày yên bình ở B23 hiếm hoi hơn rất nhiều so với những lần bệnh xá chìm trong bom đạn.
Ông Bảo vẫn nhớ những câu chuyện về các đợt ném bom dữ dội của không quân Mỹ nhằm vào B23 (khu A). Giữa mưa bom, cán bộ quân y vừa chạy tránh bom vừa cáng thương binh sơ tán lên núi Cà Đam.
"Y bác sĩ B23 gần như quên cả nguy hiểm, chỉ để cứu nhiều bộ đội bị thương đang điều trị hơn", ông Bảo nhớ lại. Dẫu vậy, không phải ai cũng kịp rời khỏi trận bom của địch.
Trong trận ném bom ngày 4-5-1969, hai thương binh Nguyễn Văn Hòe và Đặng Văn Phương bị bom napalm thiêu cháy vì không thể di chuyển. Nhân viên bệnh xá Đỗ Văn Hường cũng hy sinh trong trận oanh tạc ấy.
Vài tháng sau, tại khu B của B23 ở Tịnh Đông, thêm 13 thương binh nặng không kịp sơ tán đã bị địch sát hại.
Với vai trò lãnh đạo của Bệnh xá B23, ông Thạnh phát biểu thăm hỏi anh em trong cuộc gặp năm 2012 - Ảnh: Nhân vật cung cấp
Nhưng bom đạn không phải hiểm nguy duy nhất. Những người làm công tác hậu cần hằng ngày phải vượt rừng xuống đồng bằng cõng gạo, muối, thuốc men.
Có y bác sĩ B23 đã ngã xuống trên đường vận chuyển lương thực, có người bị phục kích, có người bị nước lũ cuốn trôi. Họ hy sinh không phải khi cầm súng xung phong, mà trên hành trình mang từng hạt gạo, từng viên thuốc đến cho thương binh.
"Chiến tranh đã lấy đi rất nhiều sinh mạng. Nhưng cũng chính trong chiến tranh, những con người bình dị ấy đã làm sáng lên phẩm giá của người thầy thuốc quân y", ông Bảo trầm tư.
Cuộc hội ngộ sau hơn 40 năm
Đầu năm 1969, sau bốn tháng điều trị, ông Phạm Quốc Bảo rời Bệnh xá B23 để tiếp tục điều trị ở B30 rồi chuyển ra Bắc. Ông mang theo vết sẹo chiến tranh và lời hẹn sẽ có ngày trở lại Quảng Ngãi.
Mãi đến năm 2012, lời hẹn ấy mới thành hiện thực. Sau hơn bốn thập niên xa cách, hơn 40 cán bộ, nhân viên Bệnh xá B23 tổ chức cuộc gặp mặt đầu tiên tại Quảng Ngãi. Ông Bảo có dịp gặp lại y sĩ Đào Ngọc Thạnh, bà Mai Kim Ngân cùng nhiều y tá, hộ lý từng chăm sóc mình trong những ngày chiến tranh.
"Gặp lại anh Thạnh, chị Ngân tôi mừng lắm. Anh trực tiếp điều trị, còn chị trực tiếp chăm sóc những bộ đội bị thương như tôi", ông Bảo nói.
Những mái đầu đã bạc trắng nhưng chỉ cần nhắc đến B23 là ai cũng nhớ tên nhau, nhớ từng căn lán, từng ca mổ, từng thương binh.
Trong lần trở lại ấy, ông Bảo đã chụp lại toàn bộ cuốn sổ ghi danh sách các liệt sĩ hy sinh tại Bệnh xá B23 mà y sĩ Thạnh gìn giữ, để tìm thân nhân cho đồng đội mãi nằm lại B23.
Đến hôm nay, khi báo Tuổi Trẻ công bố những trang tư liệu ấy, điều ông Bảo mong mỏi nhất là từ những dòng ghi chép tưởng chừng đơn sơ, các cơ quan chức năng và thân nhân có thêm manh mối để tìm được tên tuổi, đơn vị, hài cốt của những người đã ngã xuống.
Y sĩ Thạnh và dược sĩ Ngân hiện nay - Ảnh: TRẦN MAI
Bởi hơn ai hết, ông Bảo hiểu rằng mỗi cái tên trong cuốn sổ ấy từng là một con người bằng xương bằng thịt. Họ đã chiến đấu, bị thương, được đưa về Bệnh xá B23 với hy vọng được cứu sống. Có người trở lại đơn vị, có người mãi mãi nằm lại dưới những tán rừng Trà Bồng.
Nghe ông Bảo kể, tôi cảm nhận có lẽ với những cựu chiến binh như ông, Bệnh xá B23 vì thế không chỉ là một bệnh viện dã chiến. Đó là nơi sự sống được gìn giữ bằng y đức, lòng dũng cảm và sự hy sinh thầm lặng của những người khoác áo quân y.
Là nơi biết bao người lính đã được trao thêm cơ hội trở về với đồng đội, với gia đình và với Tổ quốc sau khi chiến tranh kết thúc.
"B23 là một phần lịch sử của chiến trường Quảng Ngãi, nơi nhắc các thế hệ hôm nay rằng phía sau mỗi chiến công luôn có những con người lặng lẽ cống hiến, không cầm súng ở tuyến đầu nhưng đã góp phần giữ lại biết bao sinh mạng giữa khói lửa chiến tranh", ông Bảo trải lòng.
