Người chỉ huy công binh 40 năm 'lôi tử thần' từ lòng đất

Trung tá Nguyễn Văn Triệu - Chỉ huy Công trường Dự án rà phá bom mìn, vật nổ và khắc phục hậu quả chiến tranh - Công ty cổ phần 319 - là người đã có 40 năm đối mặt với "tử thần" trong lòng đất. Hơn 10 năm ông làm công việc này ở mặt trận Vị Xuyên, nơi có tầng tầng lớp lớp bom mìn còn sót lại. Nhiều chỗ, bom mìn lẫn với máu xương đồng đội.

Tử thần trong lòng đất

Một ngày trên công trường rà phá bom mìn, vật liệu nổ ở mặt trận Vị Xuyên (tỉnh Tuyên Quang), Trung tá Nguyễn Văn Triệu ánh mắt căng như dây đàn lên trực tiếp chỉ huy ở bãi mìn.

Đây là một bãi mìn tại thôn Nậm Ngặt, xã Thanh Thủy (huyện Vị Xuyên cũ). Trong những năm chiến tranh, nơi đây là một trong những trận địa ác liệt, hai bên giằng co từng tấc đất, từng chiến hào.

Dưới con mắt nhà nghề của ông Triệu, mỗi mét vuông đất ở đây đều có mìn, đạn cối, lựu đạn..., còn sót lại.

Những người lính công binh tỉ mỉ lật từng chiếc lá, mảnh đá trên mặt đất, luồn chiếc "thuốn" (dụng cụ bằng kim loại), chỉ nhỏ như que hương xuống đất, khe khẽ nghe từng tiếng đất, tiếng đá "cựa mình".

Anh chàng công binh da rám nắng, mồ hôi bóng như cái chum sành nung già lửa căng thẳng cảm nhận từng cái sượng ở đầu cây kim loại. Vài con muỗi rừng bám trên cổ tay dính mồ hôi, đốt no máu. Người lính công binh trẻ không đuổi muỗi, làm hết động tác mới gạt cổ tay cho lũ muỗi bay đi.

Phía sau, ông Triệu đứng chỉ huy nhắc nhở từng người một, chỉ một động tác mất tập trung, một giây lơ là hậu quả sẽ khôn lường.

Nửa buổi, hòm đạn gỗ đựng lưng hòm cát đã có 5, 6 quả mìn được mang về. Có quả đạn cối 60 ly hoen gỉ, bám đầy đất. Nhìn hiền lành, vô hại như củ khoai lang mới đỡ còn dính đất ruộng... Nhưng vật thể tưởng vô hại ấy có thể lấy đi tính mạng, phần cơ thể nếu ai đó xấu số cuốc phải trong lòng đất.

Có quả lựu đạn chày, phần cán gỗ đã mục hết, chỉ còn lại phần nguy hiểm nhất... Quả cối 120 ly thỉnh thoảng có cơn mưa làm sạt đất, đạn cối rơi trúng đá là nổ.

Nguy hiểm nhất lại là những quả mìn chống bộ binh bằng vỏ nhựa. Loại này được ký hiệu là mìn 652A, chỉ nhỏ hơn cái bát ăn cơm, màu xanh như cái bánh giày bọc lá chuối. Thứ này nhiều nhất ở Vị Xuyên, chủ yếu ở gần mặt đất. Máy dò kim loại khó phát hiện.

Ông Triệu kể, ngày mới về Vị Xuyên thực hiện nhiệm vụ, trong bãi mìn nhiều cây lan kim tuyến. Dân bản vào rừng, chặt đổ cây vầu xuống, bước lên cây vầu để vào hái lan. Và cũng nhiều tai nạn đáng tiếc cho những người bước trượt chân.

"Có nhà 4 người thì 3 người bị. Người thì mất tay, người thì mất chân, có người mất cả tính mạng... Đấy là những hình ảnh kiến anh em chúng tôi nhắc nhở nhau cố gắng làm thật tốt, thật "sạch" để trả lại đất cho bà con" - Ông Triệu nói.

Chọn hiểm nguy sau chiến tranh

Năm nay là năm thứ 38 người đàn ông này gắn bó với công việc dò, gỡ bom mìn ở các mặt trận biên giới. Hơn 10 năm ở chiến trường cũ Vị Xuyên cũng là thời gian ông đối mặt với những bãi mìn dày đặc, tầng tầng lớp lớp. Cũng chừng ấy thời gian ngày nào cũng nghe tiếng nổ của mìn, của bom nơi biên giới Vị Xuyên.

Ngày mới vào nghề, anh lính công binh trẻ Nguyễn Văn Triệu được phân công nhiệm vụ gỡ mìn ở biên giới Móng Cái (Quảng Ninh). Đó là bãi mìn phòng thủ, chỉ có một lớp chứ không dày đặc như ở Vị Xuyên.

Với lính công binh, chiến tranh đi qua, đất nước hòa bình, họ vẫn là những người đối mặt với bom đạn, hiểm nguy hằng ngày.

Ngày mới lập gia đình, sinh con, có lần vợ ông lên thăm chồng trên đơn vị, nghe mìn nổ "bùm bùm!" sợ quá khuyên chồng ra quân. Ông thương vợ, thương con, viết đơn rồi nhưng được anh em đơn vị động viên, lại ở lại. Đến nay người chỉ huy công binh nay đã hơn 58 tuổi, vẫn ngày ngày leo lên các bãi mìn trên núi, nhắc nhở, đôn đốc anh em trong công việc.

Năm 2015, ông Triệu nhận nhiệm vụ rà phá bom mìn ở tuyến biên giới Vị Xuyên. Không ai trong đơn vị ông có thể tưởng tượng được khối lượng bom mìn dày đặc, tầng tầng lớp lớp và khó đoán như ở Vị Xuyên.

Dưới cái nắng như đổ lửa, những người lính bình tĩnh, cẩn thận dò tìm và lôi những quả mìn nguy hiểm từ lòng đất - Ảnh: NGUYỄN KHÁNH

Có lần đơn vị nghỉ chân cạnh bãi mìn đã rà phá sau trận mưa. Đất đá trên đồi sạt xuống lộ ra một quả mìn. Anh em trong đội vô tư nhặt lên tháo kíp, ông Triệu giật mình tìm kỹ lại trong đống sạt lở ấy, thêm vài quả đạn nữa lộ ra.

"Chưa ở đâu bom mìn lại dày đặc, tầng tầng lớp lớp như ở đây!" - ông Triệu thốt lên.

Bom mìn, vật nổ tìm thấy sẽ được phân loại, tập kết chờ tiêu hủy. Trong ảnh là một số viên đạn, mìn chống bộ binh 652A, mìn POMZ-2, đạn súng cối B40 được tập kết tại kho chứa bom mìn; sau một thời gian, số mìn này sẽ được cho nổ tiêu hủy - Ảnh: NGUYỄN KHÁNH

Các điểm cao, các cánh rừng thuộc các xã Lao Chải, Xín Mần, Thanh Đức, Thanh Thủy, Minh Tân dưới mỗi gốc cây, tấc đất, hốc đá…, bất cứ chỗ nào cũng có thể có một quả mìn, quả đạn ẩn trong hốc đá, rễ cây.

Ở các trận địa cũ khu vực xã Mình Tân (Vị Xuyên, Hà Giang cũ), có ngày đơn vị gỡ tới 300 quả mìn, đạn cối, lựu đạn.

Hơn chục năm ở biên giới Vị Xuyên, người chỉ huy công trường in dấu chân hầu hết các bãi mìn, các trận địa còn ngổn ngang bom đạn, đá và cả máu xương đồng đội.

Có khi anh em trong đội tìm được khẩu AK đã gỉ, đạn còn nửa băng. Gần bên là thắt lưng, giày, lựu đạn của đồng đội. Ông đoán đó là nơi đồng đội đã hy sinh, khi di vật còn đó nhưng máu xương đã hòa vào đá núi biên cương.

"Hơn 40 năm rồi, sắt thép, bom đạn ở lại, nhưng xương máu đồng đội thì không..." - giọng người chỉ huy bỗng trầm buồn.

Trung tá Nguyễn Văn Triệu

Bà con ở đây cực kỳ khó khăn. Họ lập nghiệp đất đai không có, dựng được căn nhà, vỡ được mảnh ruộng thì luôn có nguy cơ giẫm phải mìn. Mình làm đất sạch, bàn giao cho địa phương. Anh em đi tìm đồng đội không lo tai nạn, bà con không còn sợ hãi vì bom mìn nữa, thấy họ sản xuất an toàn là mình mãn nguyện rồi.

Ở Tuyên Quang hiện còn khoảng 70.000ha đất ô nhiễm bom mìn, chủ yếu nằm dọc tuyến biên giới phía Bắc. Trong Chiến dịch 500 ngày đêm, mục tiêu đặt ra là làm sạch 4.000ha, tập trung vào các địa bàn trọng điểm phục vụ cho công tác tìm kiếm, quy tập liệt sĩ.

"Đến thời điểm hiện tại, đơn vị đã thực hiện xong 250ha, bằng 50% diện tích cần thi công. Phấn đấu đến hết năm 2026, đơn vị sẽ hoàn thành 100% diện tích để trả lại mặt bằng sạch cho công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ" - Trung tá Nguyễn Văn Triệu cho biết.