Theo dự kiến từ ngày 1-7, 11 tuyến phố ở phường Hoàn Kiếm (Hà Nội) sẽ thí điểm vùng phát thải thấp và cấm xe máy xăng từ 18 giờ đến 24 giờ thứ sáu và từ 6 giờ đến 24 giờ các ngày thứ bảy, chủ nhật.
Người dân lưu thông trên đoạn đường Hàng Khay
Trước chính sách của Hà Nội, anh Nguyễn Minh Tuấn, tài xế "xe ôm" hoạt động tại khu vực Hoàn Kiếm, cho rằng mục tiêu bảo vệ môi trường của thành phố là cần thiết và đáng ủng hộ. Tuy nhiên, theo anh, cần có lộ trình phù hợp, trong đó nên kiểm định khí thải theo từng phương tiện và quy định thời hạn cụ thể để người dân có thời gian thích nghi, chuyển đổi.
Anh Hà Anh Tú chia sẻ về việc Hà Nội cấm xe xăng
"Với những người mưu sinh bằng nghề "xe ôm" như tôi, chiếc xe máy là phương tiện kiếm sống chính. Nếu buộc phải chuyển sang xe điện thì chi phí đầu tư ban đầu không hề nhỏ, trong khi thu nhập hằng ngày chỉ đủ trang trải cuộc sống, rất khó tích lũy để đổi xe. Nếu không có sự hỗ trợ từ Nhà nước hoặc doanh nghiệp, anh em tài xế sẽ chịu áp lực rất lớn"- anh Tuấn bày tỏ.
Anh Tuấn cũng cho rằng nếu việc chuyển đổi được triển khai quá nhanh, nhiều người lao động tự do sẽ rơi vào thế bị động, thậm chí ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế. Vì vậy, bên cạnh chính sách môi trường, cần có các giải pháp an sinh đi kèm để bảo đảm quyền lợi cho người dân.
Khu vực Hà Nội dự kiến triển khai vùng phát thải thấp từ ngày 1-7. Ảnh: CTV
Anh Hà Anh Tú (trú tại phường Hai Bà Trưng) cho rằng việc tiến tới cấm xe máy chạy xăng là xu hướng tất yếu trong bối cảnh ô nhiễm không khí tại Hà Nội ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, theo anh, điều cốt lõi là phải có lộ trình và giải pháp đồng bộ trước khi triển khai.
"Việc hạn chế phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch là cần thiết để cải thiện chất lượng không khí, bởi thực tế môi trường ở Hà Nội đang ở mức đáng lo ngại. Song, nếu áp dụng lệnh cấm xe máy xăng, thành phố cần chuẩn bị đầy đủ hạ tầng cho xe điện như hệ thống trạm sạc, chi phí chuyển đổi hợp lý và các chính sách hỗ trợ người dân. Nếu triển khai quá gấp gáp sẽ khiến nhiều người rơi vào thế bị động"- anh Tú chia sẻ.
Theo anh Tú, xe máy vẫn là phương tiện đi lại chủ yếu của phần lớn người dân khu vực nội thành, đặc biệt là sinh viên, người lao động trẻ và các hộ gia đình có thu nhập trung bình. Do vậy, nếu không có cơ chế hỗ trợ tài chính phù hợp, việc chuyển đổi sang xe điện có thể trở thành gánh nặng đối với nhiều người.
Dưới góc nhìn chuyên gia, TS Khương Kim Tạo, nguyên Phó Chánh Văn phòng Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia, đánh giá việc lựa chọn thí điểm tại quận Hoàn Kiếm thể hiện cách làm thận trọng của Hà Nội, theo hướng từng bước triển khai, rút kinh nghiệm trước khi nhân rộng.
Theo TS Khương Kim Tạo, đây là hướng đi hợp lý trong bối cảnh chính sách còn mới và có tác động lớn đến đời sống người dân. Tuy nhiên, nếu đã đặt mục tiêu giảm phát thải, việc thí điểm không nên chỉ dừng ở xe máy chạy xăng mà cần xem xét cả ô tô sử dụng nhiên liệu hóa thạch để có đánh giá toàn diện hơn.
Ông Tạo cũng chỉ ra, trong 11 tuyến phố dự kiến thí điểm, có 3 tuyến thuộc không gian phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm (Tràng Tiền, Hàng Khay, Lê Thái Tổ) vốn đã hạn chế phương tiện vào cuối tuần. Vì vậy, việc thí điểm chủ yếu là mở rộng thời gian kiểm soát, chưa tạo ra nhiều thay đổi lớn trong sinh hoạt và kinh doanh của người dân.
Bên cạnh đó, khung giờ cấm hiện không trùng với giờ làm việc của phần lớn người lao động, nên mức độ tác động chưa được đánh giá đầy đủ. Do đó, nếu triển khai hiệu quả, cần tính toán mở rộng phạm vi và thời gian áp dụng trong ngày thường.
Theo vị chuyên gia, việc thí điểm trong phạm vi hẹp và theo khung giờ là giải pháp "mềm", giúp người dân có thời gian thích nghi, từng bước thay đổi thói quen đi lại, hướng tới mục tiêu giảm phát thải lâu dài.
Ông Trịnh Xuân An, đại biểu Quốc hội chuyên trách tại Ủy ban Quốc phòng - An ninh - Đối ngoại của Quốc hội, nhận định nếu không có cơ chế hỗ trợ chuyển đổi phù hợp thì chính sách sẽ khó nhận được sự đồng thuận. Do đó, ông đề nghị cần thiết kế chính sách theo hướng phân tầng, hướng tới đúng đối tượng chịu tác động.
Anh Nguyễn Minh Tuấn ( bên trái ) cùng đồng nghiệp
Theo ông An, đối với người thu nhập thấp, lao động tự do - những người đang trực tiếp sử dụng phương tiện cũ để mưu sinh - cần có hỗ trợ thực chất hơn như hỗ trợ tài chính, vay ưu đãi, thậm chí có cơ chế đổi xe. Đối với cư dân sống trong vùng phát thải thấp, cần có lộ trình chuyển tiếp hợp lý, tránh gây xáo trộn lớn trong đời sống.
Theo dự thảo nghị quyết về chính sách, biện pháp hỗ trợ chuyển đổi phương tiện giao thông sử dụng năng lượng sạch trên địa bàn TP Hà Nội (được xây dựng cuối năm 2025), ngân sách thành phố sẽ hỗ trợ trực tiếp cho cá nhân có nơi thường trú hoặc đã tạm trú liên tục từ 2 năm trở lên tại Hà Nội, là chủ sở hữu mô tô, xe gắn máy sử dụng nhiên liệu hóa thạch đã đăng ký trước thời điểm ban hành nghị quyết, khi chuyển đổi sang phương tiện sử dụng năng lượng sạch có giá trị từ 10 triệu đồng trở lên.
Mỗi cá nhân được hỗ trợ 1 xe trong thời gian từ khi nghị quyết có hiệu lực đến trước ngày 1-1-2030. Mức hỗ trợ là 20% giá trị phương tiện nhưng không quá 5 triệu đồng; riêng hộ nghèo được hỗ trợ 100% giá trị phương tiện nhưng không quá 20 triệu đồng, hộ cận nghèo được hỗ trợ 80% nhưng không quá 15 triệu đồng.
Dự thảo năm 2025 cũng quy định, trường hợp không nhận hỗ trợ bằng tiền, người dân có thể lựa chọn nhận hỗ trợ bằng thẻ vé sử dụng dịch vụ vận tải hành khách công cộng với giá trị tương đương. Bên cạnh đó, thành phố hỗ trợ 30% tiền lãi vay đối với toàn bộ giá trị hợp đồng vay khi cá nhân mua trả góp mô tô, xe gắn máy điện trong thời hạn không quá 12 tháng.
