Sạt lở bờ sông khiến phần đường trước trụ sở UBND xã Đại Hải (thành phố Cần Thơ) nứt toác nghiêm trọng, cơ quan chức năng phải căng dây cảnh báo - Ảnh: CHÍ QUỐC
Tình trạng sạt lở đang bủa vây đời sống người dân Đồng bằng sông Cửu Long vì nhiều nguyên nhân như phù sa cạn kiệt, mực nước ngầm hạ thấp trong mùa khô hạn, đặc biệt là diễn biến tiêu cực của El Nino. Nó không chỉ làm thiệt hại đường sá, nhà cửa, tài sản, mà còn đảo lộn sinh kế và nguy hiểm tính mạng của người dân vốn bao đời định cư dọc các bờ sông.
Chưa đầy một năm đã có 200 điểm sạt lở ở Cần Thơ lại càng lo El Nino
Đứng lặng nhìn bờ sông đang ùng ục cuộn xoáy mùa nước nổi, ông Lê Thanh Nhàn (một người dân địa phương ở xã Đại Hải, thành phố Cần Thơ) lộ rõ vẻ lo lắng. Các thông tin trên báo đài cho biết mùa hạn mặn sắp tới có thể đến sớm và diễn biến khốc liệt vì El Nino làm ông và nhiều bà con khác lo lắng "hà bá sẽ ngoạm các bờ sông dữ dội hơn". Bà con không biết sẽ phải đối phó ra sao...
Từ đầu năm đến nay, TP Cần Thơ xảy ra khoảng 200 điểm sạt lở bờ sông, bờ biển với tổng chiều dài gần 30km, làm 10 căn nhà bị cuốn sập hoàn toàn xuống sông và hơn 70 căn khác bị ảnh hưởng. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ, sạt lở còn buộc phải di dời hạ tầng điện, nước, làm nhiều tuyến giao thông nông thôn bị chia cắt, ảnh hưởng đến việc đi lại và sinh hoạt của người dân. Qua rà soát nhu cầu của các xã, phường, tổng kinh phí cần để gia cố, khắc phục các điểm sạt lở khoảng 1.001 tỉ đồng.
Ghi nhận thực tế tại xã Đại Hải, tình trạng sạt lở nghiêm trọng xảy ra dọc bờ kênh số 1, đoạn từ cầu Mang Cá 2 đến đầu kênh Ba Rinh, dài khoảng 800m. Đáng chú ý, đoạn kè bê tông cốt thép dài 225m đã bị sạt lở nghiêm trọng. Đỉnh kè bị đẩy lệch về phía sông 0,1-0,9m; vỉa hè, cống thoát nước và một nửa mặt đường sụt lún 0,2-0,5m. Khu vực này nằm gần trụ sở UBND xã Đại Hải, Trường tiểu học Đại Hải 2, Trường THCS Đại Hải 2 và khu dân cư đông đúc, trong đó có chợ Mang Cá.
Sạt lở chia cắt đường giao thông, làm xáo trộn hoàn toàn đời sống của người dân tại xã Đại Hải, thành phố Cần Thơ - Ảnh: CHÍ QUỐC
Ông Lê Thanh Nhàn lo lắng cho hay: "Khu vực có đông học sinh và người dân qua lại mỗi ngày, trong khi kè đã xuống cấp, sạt lở và sụt lún, tiềm ẩn nguy hiểm. Người dân mong ngành chức năng sớm khắc phục để bảo đảm an toàn". Ngoài khu vực trên, tuyến đường Mang Cá - Đại Thành ở xã Đại Hải cũng xảy ra sạt lở với chiều dài khoảng 15m, chiều rộng khoảng 8m, ảnh hưởng đường giao thông, người dân không thể di chuyển bằng phương tiện mà phải đi đường vòng.
Theo ông Hà Thanh Liêm - Phó chủ tịch UBND xã Đại Hải, sạt lở dọc bờ kênh số 1 đã được UBND thành phố công bố tình huống khẩn cấp về thiên tai, sự cố sạt lở nguy hiểm. Thành phố đã đồng ý chủ trương gia cố sạt lở bờ kênh số 1 với chiều dài 238m, kinh phí 35 tỉ đồng.
Nguồn Cục Quản lý đê điều và phòng chống thiên tai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), từ năm 2016 đến tháng 5-2026, toàn vùng ĐBSCL xuất hiện 812 điểm sạt lở với tổng chiều dài hơn 1.210km. Trong số này có 315 điểm đặc biệt nguy hiểm với chiều dài 619km, đe dọa trực tiếp đê điều, khu dân cư và hạ tầng quan trọng, đồng thời gây mất đất và rừng ngập mặn nghiêm trọng.
Nước "đói" phù sa làm tăng nguy cơ sạt lở
Vụ sạt lở bờ sông ở xã Đất Mới, tỉnh Cà Mau vào tháng 7 vừa qua đã cuốn đi nhiều căn nhà và đường giao thông - Ảnh: THANH HUYỀN
Là tỉnh cuối nguồn của các nhánh sông rạch dẫn nước về từ dòng Mekong, Cà Mau nhận được rất ít lượng phù sa bồi lắng. Với ba mặt giáp biển và hệ thống sông ngòi chằng chịt đứng hàng nhất nhì cả nước, địa phương này sở hữu lợi thế lớn về nuôi trồng thủy sản và giao thông thủy.
Tuy nhiên, tập quán sinh sống ven sông từ bao đời nay khiến nhà dân, cơ sở kinh doanh và đường bộ phát triển dọc các bờ sông. Đây cũng là lý do Cà Mau chịu ảnh hưởng nặng nề bởi sạt lở. Bên cạnh tác động cực đoan của biến đổi khí hậu, triều cường dâng cao, tình trạng nước "đói" phù sa và khai thác nước ngầm quá mức, việc bê tông hóa nhà cửa, công trình ven sông gia tăng áp lực tải trọng lên mé sông cùng sự thay đổi dòng chảy đã làm tình trạng sạt lở thêm nghiêm trọng. Thống kê cho thấy toàn tỉnh có khoảng 424km bờ sông bị sạt lở.
Dọc các tuyến sông Trại Lưới, sông Cửa Lớn (xã Đất Mới) và sông Gành Hào (xã Định Thành) và nhiều con sông khác trên địa bàn Cà Mau đang diễn ra các đợt sạt lở dồn dập trong thời gian gần đây. Từ đầu năm đến nay Cà Mau ghi nhận đã xảy ra 84 vụ sạt lở và sụt lún đất ven sông với chiều dài hơn 2,2km và ảnh hưởng đến 77 căn nhà người dân.
Căn nhà rộng khoảng 25m² của bà Lương Thị Út Mười (38 tuổi, ngụ xã Đất Mới) vừa bị dòng nước cuốn phăng trong một buổi sáng tháng 7. Bà Mười nhớ lại, khoảng 1h30, khi bà cùng hai con nhỏ đang ngủ thì nghe tiếng động lớn trên mái nhà. Chỉ vài phút sau, căn nhà xé toạc rồi đổ ụp xuống sông.
Còn ông Đỗ Văn Em (cũng ngụ xã Đất Mới) chia sẻ nguy cơ sạt lở trầm trọng hơn. Mật độ xây dựng dồn áp lực lớn lên bờ sông, khi nước rút cạn khiến đất sụp xuống. Từng mất một căn nhà vì sạt lở, ông lo lắng vì không còn đất để lùi, đành chịu trận sống chung với thiên tai.
Trước tình hình trên, Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau đã chỉ đạo các sở, ngành khẩn trương triển khai giải pháp khắc phục hậu quả và hỗ trợ người dân ổn định cuộc sống. Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì kiểm tra hiện trường, đánh giá nguyên nhân, đề xuất giải pháp xử lý và phối hợp rà soát thiệt hại.
Trong khi đó, Sở Xây dựng đánh giá mức độ an toàn công trình, nhà ở ven sông để hướng dẫn gia cố hoặc tháo dỡ, di dời khẩn cấp. Sở Tài chính tham mưu bố trí kinh phí. Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh và Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh sẵn sàng lực lượng, phương tiện hỗ trợ di dời dân cư tại các điểm nóng.
Hàng ngàn tỉ đồng phải chi để ứng phó sạt lở
Khắp nơi ở Đồng bằng sông Cửu Long là những biển cảnh báo nguy hiểm sạt lở - Ảnh: CHÍ QUỐC
Để ứng phó lâu dài, tỉnh Cà Mau đã chủ động xây dựng đề án phòng, chống sạt lở đến năm 2030 và định hướng đến năm 2050, tích hợp vào đề án chung của vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Tỉnh cần thực hiện 235 công trình phòng, chống sạt lở bờ biển, bờ sông, hạ tầng dân cư và trồng rừng với tổng kinh phí khoảng 35.037 tỉ đồng. Trong đó, Trung ương hỗ trợ khoảng 25.132 tỉ đồng, vốn vay 1.104 tỉ đồng, ngân sách tỉnh 5.260 tỉ đồng và vốn xã hội hóa 3.541 tỉ đồng.
Kế hoạch chia làm ba giai đoạn: giai đoạn 2021-2025 thực hiện 12 công trình (kinh phí hơn 3.000 tỉ đồng); giai đoạn 2026-2030 thực hiện 107 công trình (hơn 16.000 tỉ đồng); giai đoạn sau năm 2030 thực hiện 116 công trình (hơn 15.900 tỉ đồng).
Riêng tại khu vực tỉnh Bạc Liêu cũ, địa phương xác định 50 danh mục dự án, công trình cần đầu tư đến năm 2030 với tổng kinh phí dự kiến khoảng 28.000 tỉ đồng. Trước mắt, các địa phương tại đây cần khoảng 3.400 tỉ đồng để thực hiện 5 dự án cấp bách như kè sông, đê và tái định cư.
Lãnh đạo tỉnh Cà Mau yêu cầu các đơn vị khẩn trương rà soát kế hoạch thực hiện các đề án gắn với chỉnh trang, di dời nhà ở ven sông nhằm bảo vệ an toàn tính mạng và tài sản cho nhân dân.
Tập quán sinh sống và kinh doanh ven sông của người miền Tây nói chung, Cà Mau nói riêng càng khiến sạt lở gây hậu quả nặng nề - Ảnh: THANH HUYỀN
Một vụ sạt lở kéo cả căn nhà kiên cố của người dân xã Đầm Dơi, Cà Mau xuống sông - Ảnh: THANH HUYỀN
Tại Cần Thơ, Chủ tịch UBND thành phố Cần Thơ Trương Cảnh Tuyên yêu cầu các xã, phường khẩn trương hoàn tất thủ tục công bố thiên tai đối với những dự án khắc phục sạt lở cấp bách, làm cơ sở triển khai và giải ngân. Theo ông Tuyên, Sở Tài chính đã tham mưu bố trí hơn 200 tỉ đồng hỗ trợ các địa phương khắc phục hậu quả lũ, thiên tai, sạt lở.
Ông Tuyên nhận định từ nay đến hết năm 2026, thời tiết và biến đổi khí hậu tiếp tục diễn biến phức tạp. Các hiện tượng cực đoan như nắng nóng, thiếu nước, hạn hán, xâm nhập mặn, bão mạnh, mưa lớn cục bộ có thể làm gia tăng nguy cơ sạt lở, ngập đô thị và sự cố đê điều. Do đó Cần Thơ phải chủ động chuẩn bị các phương án ứng phó với những tình huống thiên tai có thể xảy ra nhanh hơn, trên diện rộng và phức tạp hơn.
(Bài tới: Không để vào thế trở tay không kịp khi ứng phó hạn, mặn)
