Nhà báo Trần Xuân Toàn - Tổng biên tập Báo điện tử Tuổi Trẻ - chia sẻ tại diễn đàn - Ảnh: TT
Ba đề xuất quan trọng
Phát biểu tại diễn đàn, nhà báo Trần Xuân Toàn - Tổng biên tập Báo điện tử Tuổi Trẻ - chia sẻ nhiều góc nhìn thẳng thắn và đưa ra ba đề xuất nhằm tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy sự phát triển của báo chí trong kỷ nguyên số.
Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nắm bắt xu hướng, ông Toàn đề xuất Hội Nhà báo Việt Nam nên phát hành báo cáo định kỳ hằng năm về tình hình thực hiện và xu hướng phát triển của báo chí thế giới cũng như hành vi độc giả trong nước.
Báo cáo này sẽ đóng vai trò như một cẩm nang định hướng giúp các cơ quan báo chí tham khảo, chủ động thay đổi chiến lược tiếp cận độc giả và tối ưu hóa nguồn thu.
Đặc biệt, vấn đề thu phí bản quyền báo chí từ các nền tảng trí tuệ nhân tạo (AI) được ông Toàn đánh giá là giải pháp sống còn.
Thực tế hiện nay, các công ty công nghệ lớn khai thác hàng triệu bài báo chính thống để huấn luyện các mô hình AI mà không trả phí hay chia sẻ doanh thu, đẩy các tòa soạn vào thế bất lợi.
Tuy nhiên, nếu từng báo riêng lẻ tự đi đàm phán thì tiếng nói rất yếu ớt.
Do đó, nhà báo Trần Xuân Toàn kiến nghị Hội Nhà báo Việt Nam cần đứng ra làm đầu mối tập hợp lực lượng, đại diện cho các cơ quan báo chí đứng ra đàm phán thương lượng bản quyền với các nền tảng AI quốc tế như ChatGPT, Gemini hay Claude.
Cùng với đó, các cơ quan quản lý cần có chế tài xử lý nghiêm minh hành vi vi phạm bản quyền của các trang tin điện tử, mạng xã hội tự ý lấy nội dung báo chí biến thành video AI để trục lợi.
Bên cạnh bài toán bản quyền và công nghệ, việc nâng cao chất lượng nguồn nhân sự cũng là mối quan tâm hàng đầu.
Khi các cơ quan báo chí chuyển hẳn sang báo số (digital), bài toán đau đầu nhất chính là chuyển đổi tư duy, thói quen và kỹ năng làm báo của đội ngũ phóng viên, biên tập viên.
Các đại biểu trao đổi bên lề diễn đàn - Ảnh: TT
Tổng biên tập Báo Tuổi Trẻ kiến nghị Hội Nhà báo Việt Nam cùng bộ ngành hỗ trợ tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu, mời các chuyên gia hàng đầu về công nghệ để nâng cao năng lực chuyển đổi số cho các tòa soạn.
Đồng tình với quan điểm này, ông Lê Quốc Minh - Tổng biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam - cho biết việc khảo sát tình hình thực tế tại các cơ quan báo chí thời gian qua còn gặp một số hạn chế do tâm lý e ngại.
Tuy nhiên, Hội Nhà báo khẳng định tinh thần hoàn toàn ủng hộ việc phát huy sức mạnh tập thể trong đàm phán nền tảng và bảo vệ bản quyền báo chí. Dù việc học hỏi kinh nghiệm quốc tế như Úc hay các nước Âu - Mỹ có những khác biệt nhất định, việc thúc đẩy bảo vệ bản quyền - bao gồm xử lý nghiêm các vi phạm bản quyền trên không gian mạng - là nhiệm vụ bắt buộc để báo chí hoạt động hiệu quả.
Ngoài ra, Hội Nhà báo Việt Nam cũng nhấn mạnh định hướng đổi mới công tác đào tạo báo chí theo hướng thiết thực, đáp ứng đúng nhu cầu hiện đại như tích hợp AI vào quy trình tòa soạn (vốn đã đào tạo cho khoảng 2.500 nhà báo trong năm vừa qua).
Ông Phạm Văn Hiếu - Tổng biên tập Báo điện tử VnExpress - Ảnh: TT
VnExpress chặn bot AI, lượng truy cập giảm khoảng 10%
Ở góc độ tòa soạn trực tiếp thực thi giải pháp kỹ thuật, ông Phạm Văn Hiếu - Tổng biên tập Báo điện tử VnExpress - đã chia sẻ câu chuyện thực tế khi VnExpress chủ động can thiệp kỹ thuật nhằm chặn các bot AI truy cập và lấy dữ liệu tin tức.
Thao tác này khiến lượng truy cập (user/view) của báo giảm khoảng 10%. Dù chấp nhận sự sụt giảm lưu lượng để bảo vệ thương hiệu và giá trị cốt lõi, ông Hiếu nhận định nếu chỉ một vài tòa soạn đơn độc hành động thì sẽ không mang lại hiệu quả toàn cục.
Do đó, việc thành lập liên minh báo chí dưới sự hỗ trợ của Hội Nhà báo là điều vô cùng cần thiết.
Bên cạnh cuộc chiến bản quyền với AI, Tổng biên tập Báo điện tử VnExpress cũng gợi mở hướng đi mới về công nghệ cho báo chí điện tử Việt Nam.
Ông Hiếu chỉ ra rằng thói quen quy định vị trí "trang nhất" cố định theo cách truyền thống đang dần mất đi lợi thế khi độc giả tiếp cận thông tin đa dạng hơn. Nhờ các thuật toán AI, trang nhất có thể cá nhân hóa thành "một triệu trang nhất" cho từng độc giả khác nhau.
Để hỗ trợ các cơ quan báo chí - đặc biệt là những đơn vị không có sẵn đội ngũ công nghệ nội bộ, việc triển khai các nền tảng báo chí dùng chung cùng bộ công cụ đo đếm riêng trong đề án chuyển đổi số báo chí quốc gia do Báo Nhân Dân chủ trì sẽ là cơ hội lớn để toàn ngành báo chí nâng cao năng lực phục vụ độc giả.
