'Chào đồng đội, tôi trở về với mẹ, với quê hương'

Trước gian thờ linh thiêng, giữa những hàng tên liệt sĩ, hài cốt liệt sĩ Cánh được bộ đội phủ quốc kỳ, đưa lên đài hương làm nghi thức tiễn biệt đồng đội.

"Anh ơi, anh tạm biệt anh em đồng đội đi để chúng em đón anh về với mẹ. Mấy chục năm anh nằm lại đây, giờ gia đình đưa anh về lại xóm làng. Mọi người mấy hôm nay đang dựng rạp linh đình ở quê để chờ anh".

Bà Phan Thị Lâm, em gái thứ 5 trong gia đình liệt sĩ Cánh, cầm bó hương, cúi lạy tạ, nói trong nước mắt.

Buổi tiễn đưa nghẹn ngào

Chiều 25-9, khuôn viên Nghĩa trang liệt sĩ Duy Hòa có hàng chục người tập trung, gồm cán bộ xã, lực lượng dân quân tự vệ, các cựu chiến binh lâu nay miệt mài tìm đồng đội và 11 người thân của liệt sĩ Phan Văn Cánh, quê thôn An Nghĩa (xã Tân Minh, tỉnh Ninh Bình).

Trải qua chuyến xe đường dài từ 0h cùng ngày để đến nơi liệt sĩ Cánh nằm lại, giây phút nhìn thấy phần mộ người thân nằm giữa hàng dài mộ liệt sĩ, không ai trong gia đình liệt sĩ Cánh cầm được nước mắt.

Bà Phan Thị Lâm cho biết gần như suốt 2 tháng qua, mọi công việc của gia đình đều tập trung cho ngày vào TP Đà Nẵng đón hài cốt liệt sĩ Cánh về quê.

Liệt sĩ Cánh hy sinh năm 1973. Qua nhiều thông tin từ các cựu chiến binh, gia đình xác định nơi liệt sĩ được an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ Duy Hòa (nay thuộc xã Thu Bồn, TP Đà Nẵng). Tuy nhiên đến tháng 7 vừa qua, kết quả giám định ADN mới được thông báo chính thức cho gia đình.

Chiều 25-9, đứng tại nghĩa trang với khuôn mặt bơ phờ sau chuyến đi đường dài, ông Phan Văn Chờ, em họ liệt sĩ Cánh, cho biết anh Cánh là con cả trong gia đình có 7 anh chị em.

Tháng 9-1972, khi vừa học hết lớp 10, theo tiếng gọi của Tổ quốc, chàng thanh niên lên đường đi chiến đấu.

"Hồi đó anh học rất giỏi, người nhỏ con nên mẹ anh hay bảo là 'thằng Cánh chỉ bé như ngón tay'. Năm 1972, anh xung phong nhập ngũ, tôi là người trực tiếp tiễn anh lên đường. Nào ngờ đó là lần cuối gặp anh" - ông Chờ kể lại, mắt đỏ hoe.

Cuộc trở về quê hương sau hàng chục năm xa cách

Thuật lại hành trình tìm kiếm liệt sĩ Cánh, bà Phan Thị Nương, em gái thứ 4 trong gia đình, cho biết năm 1973, gia đình nhận được tin anh hy sinh. Từ đó cha mẹ anh như lặng câm. Nỗi đau mất người con trai cả khiến ông bà đau tê dại.

Bà Nương kể điều may mắn là đến nay mẹ liệt sĩ là cụ Nguyễn Thị Tửu, 95 tuổi, cùng cha là ông Phan Văn Cống, 97 tuổi, đều còn sống và minh mẫn.

Tuy nhiên mỗi khi đến dịp giỗ hay trong giấc mơ, cụ Tửu vẫn bật dậy mở cửa vì nghĩ con trai cả đi bộ đội trở về.

Mới đây, khi một đoàn làm phim biết câu chuyện và tìm về gặp cụ Tửu, cụ Cống để ghi lại hành trình đợi con, câu nói của người mẹ mỏi mòn chờ con qua nửa thế kỷ khiến những người có mặt không khỏi xúc động.

Cụ Tửu chống tay, khuỵu xuống bên bàn thờ chưa có di ảnh con. Nước mắt khô khốc rơi trên gương mặt khắc khổ, già nua: "Con trai tôi nó chỉ bé bằng cái chai, tôi nuôi nó lớn rồi nó bảo mẹ cho con đi bộ đội để cứu nước.

Vì chiều lòng con nên tôi cho đi. Mấy lâu sau thì nhận được một lá thư, nó kể rằng con ở chiến trường nom về quê hương, con thương bố mẹ, nhớ ông bà lắm. Tôi đọc thư mà đứt từng khúc ruột, thương nhớ nó quá mà đêm nằm ngủ cũng không ngủ được, mong trời sáng mãi cũng không sáng".

Thân nhân gia đình liệt sĩ Cánh cho biết hàng chục năm qua đã cố gắng nhiều cách để tìm nơi anh yên nghỉ nhưng không được.

Một ngày năm 2022, gia đình bất ngờ nhận được mẩu giấy từ UBND xã gửi về, báo tin có một cựu chiến binh ở Quảng Nam cũ, nay thuộc TP Đà Nẵng, có thông tin về liệt sĩ Cánh.

Cả nhà như chết lặng, tim đập dồn dập trước manh mối sau hàng chục năm tìm kiếm.

"Hồ sơ gửi về ghi đúng tên bố, mẹ, người thân liệt sĩ nhưng tên liệt sĩ Cánh thì bị sai, tên Cánh thành tên Cách.

Quyết tâm nuôi hy vọng, dù một manh mối cũng phải tìm bằng được nên gia đình liên hệ với bác Nguyễn Tiến Đãi - cựu cán bộ Ban Tác chiến Quân khu 5, người báo tin cho gia đình - để vào nhờ bác dẫn đi" - người nhà liệt sĩ Cánh kể lại.

Theo ông Nguyễn Tiến Đãi, năm 2022, ông cùng đồng đội đi khảo sát tại các nghĩa trang. Khi tới xã Duy Hòa, ông chú ý đến phần bia ghi tên liệt sĩ Phan Văn Cách (Cánh). Trên bia không có thông tin gì ngoài dòng tên.

Qua mối quan hệ với đồng đội, ông Đãi được Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Nam cũ hỗ trợ tra lục, tìm thấy hồ sơ của liệt sĩ mang tên Phan Văn Cánh.

Hồ sơ thể hiện đầy đủ quê quán, đơn vị chiến đấu, tên cha, mẹ và quê nhà. Toàn bộ hồ sơ được ông sao lục, sau đó nhờ một người bạn tên Hoằng ở quê liệt sĩ Cánh kết nối, thông qua chính quyền địa phương để gửi về cho gia đình.

Năm 2022, thân nhân gia đình từ quê nhà vào TP Đà Nẵng tìm đến phần mộ được cho là của liệt sĩ Cánh. Để có cơ sở xác định chính xác hơn, gia đình được hướng dẫn lấy mẫu hài cốt để giám định ADN và đối chiếu với mẫu của thân nhân.

Suốt 4 năm qua, gia đình mỏi mòn chờ đợi thông tin. Ai cũng lo rằng cha mẹ liệt sĩ vốn đã cao tuổi sẽ khó lòng chờ tới ngày được đón con về.

Bất ngờ vào tháng 7 vừa qua, Viện Pháp y quốc gia thông báo kết quả giám định ADN, xác định mẫu hài cốt tại Nghĩa trang liệt sĩ Duy Hòa trùng khớp với mẫu ADN của thân nhân gia đình liệt sĩ Phan Văn Cánh.

Quê hương, xóm làng, mẹ cha đang đợi anh về

Sau khoảng 2 giờ làm thủ tục cất bốc, hài cốt liệt sĩ Cánh được đặt vào quách, phủ cờ Tổ quốc. Bộ đội đưa hài cốt đi qua những hàng bia mộ rồi tới đài hương liệt sĩ.

Tại đây, nghi thức tiễn chào đồng đội được thực hiện chu đáo. Thân nhân và đại diện chính quyền địa phương đọc lời tiễn đưa, chào người đồng đội đã nằm lại nơi này suốt hàng chục năm.

Khi hài cốt được đưa lên xe khách đang chờ trước cổng nghĩa trang, những người thân ngoái lại, lạy tạ những đồng đội của liệt sĩ đang nằm lại nơi đây.

"Anh ơi, anh chào đồng đội rồi về với mẹ, về với cha. Mấy hôm nay xóm làng đang dựng rạp, chuẩn bị lễ linh đình để đón anh về. Mọi người đang mong anh" - bà Phan Thị Lâm, em gái thứ 5 của liệt sĩ, đặt tay lên chiếc quách đựng hài cốt, giọng nghẹn ngào.