Ông Trần Hữu Linh - Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) - Ảnh: SỸ LINH
Nêu quan điểm cần giảm tầng nấc trung gian trong chuỗi phân phối xăng dầu theo chỉ đạo của Chính phủ, giảm chi phí kinh doanh, ông Trần Hữu Linh - Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) - cho rằng đây là những vấn đề tồn tại đặt ra cần sửa đổi, hoàn thiện nghị định.
'Không đất nước nào nhiều thương nhân đầu mối như Việt Nam'
Theo đó, dự thảo xây dựng chỉ còn bốn loại hình thương nhân kinh doanh xăng dầu, gồm thương nhân sản xuất và thương nhân bao tiêu. Hệ thống kinh doanh xăng dầu sẽ gồm hai cấp là thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối.
"Dự thảo tăng điều kiện tham gia thị trường của thương nhân đầu mối, thực hiện theo chỉ đạo của Chính phủ" - ông Linh nói và chỉ ra thực tế có tới 26 thương nhân đầu mối, nhưng chỉ khoảng 10 thương nhân, chiếm tới 70-80% thị phần.
Vì vậy, dự thảo thiết kế các điều kiện cao hơn so với trước, như hạ tầng cảng phải đạt tối thiểu 7.000DWT, năng lực lưu trữ tối thiểu 15.000m2, hệ thống phân phối là 10 cửa hàng và 40 thương nhân phân phối, thâm niên kinh doanh 36 tháng liên tục.
Đáng chú ý, nghị định thiết kế trách nhiệm thương nhân đầu mối trong đảm bảo năng lực cung ứng xăng dầu.
Trong đó nghĩa vụ hạn mức phân giao cần phải đảm bảo 300.000m3/năm, duy trì hai năm liên tiếp và nếu không thực hiện thì rút giấy phép. Doanh nghiệp phải bắt buộc kết nối mạng về tình hình tồn trữ xăng dầu, hệ thống kho, bồn bể.
Theo ông Linh, nếu nghị định có hiệu lực và áp dụng ngay, trên thị trường sẽ chỉ còn 14-15 thương nhân đầu mối.
Đối với hệ thống trung nguồn có thay đổi lớn, đó là toàn bộ các loại hình như cửa hàng, đại lý, thương nhân nhượng quyền, thương nhân phân phối…, sẽ được gọi chung là thương nhân phân phối. Quy định giấy phép thương nhân phân phối sẽ được bãi bỏ, không cấp giấy phép và doanh nghiệp chỉ cần đáp ứng điều kiện và thông báo cho Bộ Công Thương để hoạt động.
Dự thảo đưa ra hai phương án về quyền mua bán chéo giữa các thương nhân phân phối: Trong đó phương án một là thương nhân phân phối được mua nhiều nguồn từ các đầu mối; hai là được mua nhiều nguồn từ đầu mối và cả phân phối. Quy định cũng cho phép mua bán của nhau nhưng phải giao dịch thực tế, truy xuất nguồn gốc từng lô hàng.
Tuy nhiên, ông Linh lưu ý là theo chỉ đạo của Chính phủ, không cho phép mua bán lòng vòng, không mua bán của nhau, doanh nghiệp cần có sự chuẩn bị về hệ thống để đảm bảo đáp ứng yêu cầu mới và nguồn hàng cho thị trường.
Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn - Ảnh: SỸ LINH
Doanh nghiệp tự quyết, mỗi cây xăng có thể một giá
Về loại hình bán lẻ sẽ gồm hai loại hình là cửa hàng tiêu chuẩn và thiết bị quy mô nhỏ. Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra với cửa hàng tiêu chuẩn là phải có kết nối hóa đơn điện tử từ lần bán và kết nối trực tiếp với cơ quan thuế. Điều này có khó khăn khi thực tế bán hàng không bóc tách được hóa đơn trong từng lần bán hàng.
Cũng theo ông Linh, sẽ điều hành giá theo cơ chế thị trường, do các thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối quyết định. Dự thảo chỉ đưa ra công thức tính giá gồm chi phí giá mua, chi phí kinh doanh, lợi nhuận do doanh nghiệp tự quyết định và thuế do Nhà nước quyết định để ra giá bán lẻ.
“Việc cho doanh nghiệp định giá là mấu chốt, chúng ta chấp nhận mỗi cây xăng một giá, các doanh nghiệp có giá khác nhau phụ thuộc giá mua và cước phí, lợi nhuận bao nhiêu, chiết khấu bao nhiêu cho cửa hàng. Việc kinh doanh do doanh nghiệp quyết định giá nên cho phép sáng một giá nhưng chiều có thể thay đổi” - ông Linh nói.
Ngoài ra, xăng dầu là mặt hàng kinh doanh có điều kiện và công cụ bình ổn giá được quy định rõ trong Luật Giá. Do đó, tại nghị định lần này sẽ quy định về sử dụng quỹ bình ổn, đồng thời can thiệp giá cả khi thị trường có biến động lớn do tác động của chiến tranh hoặc các yếu tố bất thường.
Đặc biệt, tất cả báo cáo nhập khẩu, tồn trữ và xuất hóa đơn, giá cả sẽ phải báo cáo cho Bộ Công Thương. Đây là dữ liệu để bộ đưa vào ứng dụng tìm kiếm cửa hàng xăng dầu để người dân thuận tiện tra cứu và theo dõi, tìm kiếm cửa hàng phù hợp để sử dụng dịch vụ.
Giảm khâu trung gian, giảm thủ tục trong kinh doanh xăng dầu
Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn cho hay tinh thần xuyên suốt của nghị định mới là hoàn thiện thể chế quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh xăng dầu theo hướng minh bạch, ổn định, phù hợp với cơ chế thị trường.
Việc giảm các khâu trung gian không cần thiết, giảm thủ tục hành chính, tạo môi trường cạnh tranh, bình đẳng và nâng cao tính chủ động của doanh nghiệp. Tuy nhiên, xăng dầu là mặt hàng thiết yếu, có ảnh hưởng lớn đến sản xuất, kinh doanh và đời sống nhân dân, đến an ninh năng lượng quốc gia.
Vì vậy, đổi mới cơ chế quản lý phải luôn đi cùng với yêu cầu bảo đảm nguồn cung, duy trì hệ thống phân phối và khả năng ứng phó trong các tình huống bất thường.
