Các nhà đầu tư đăng ký tham gia dự án lớn cần được sàng lọc - Ảnh: AI
Thông tin của Tuổi Trẻ trước đó, Cơ quan An ninh điều tra Công an TP Cần Thơ vừa khởi tố bị can, bắt tạm giam với ông Võ Xuân Trường - Chủ tịch hội đồng quản trị, Giám đốc Công ty CP Mekolor - để điều tra về tội "lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân".
Nhà đầu tư từng được Chính phủ mời họp nhưng không đến
Giám đốc của Mekolor từng gây chú ý khi một năm trước, ông Võ Xuân Trường gửi đề xuất tham gia đầu tư dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam. Dù chỉ có vốn điều lệ đăng ký 1 tỉ đồng, nhưng khẳng định tự lo vốn tới 100 tỉ USD và cam kết hoàn thành trong 5 năm, cũng như không "phông bạt" về năng lực đầu tư.
Tại cuộc họp của Chính phủ với các nhà đầu tư đăng ký tham gia dự án vào ngày 27-11-2025, có sáu doanh nghiệp được mời đến, nhưng một trường hợp duy nhất không tới cũng chính là Liên minh nhà đầu tư Mekolor và Great (USA).
Theo Chính phủ, tại thời điểm đó cơ quan chức năng đã có liên hệ nhưng không thể tìm ra được địa chỉ. Dù đây là đơn vị từng tuyên bố hùng hồn về việc huy động 100 tỉ USD cho dự án nhưng địa chỉ doanh nghiệp cung cấp không liên lạc được, cho thấy "tinh thần làm việc nghiêm túc hay thiếu nghiêm túc".
Cuối năm 2025, một số trong các nhà đầu tư được đánh giá là quy mô lớn đã gửi văn bản đến Chính phủ xin rút đăng ký đầu tư dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, nhằm tập trung nguồn lực cho các dự án hạ tầng và năng lượng trọng điểm khác.
Để làm cơ sở triển khai dự án, hồi đầu năm 2026, Bộ Xây dựng đã có báo cáo Chính phủ về việc giao Ban Quản lý dự án Thăng Long làm chủ đầu tư dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, thay cho Ban Quản lý dự án đường sắt trước đây, để thực hiện nhiệm vụ lập báo cáo nghiên cứu khả thi và chuẩn bị dự án.
Dự kiến báo cáo sẽ đề xuất phương án chia dự án thành các dự án thành phần, làm cơ sở để cấp có thẩm quyền xem xét lựa chọn hình thức đầu tư phù hợp.
Theo định hướng, dự án có thể triển khai bằng nhiều hình thức như đầu tư công, đối tác công tư (PPP) hoặc đầu tư kinh doanh - làm căn cứ lựa chọn nhà đầu tư tham gia.
Bộ lọc để ngăn các đề xuất thiếu căn cứ, nhà đầu tư 'nổ' trên giấy
Đại biểu Lê Hoàng Anh - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính - Ảnh: Quốc hội
Trao đổi với Tuổi Trẻ, đại biểu Quốc hội Lê Hoàng Anh - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính - cho hay quy trình thẩm định Luật Đầu tư công chủ yếu tập trung vào sự cần thiết, tính khả thi, nguồn vốn và khả năng cân đối vốn, không phải cơ chế lọc nhà đầu tư tư nhân.
Trong khi đó Luật Đấu thầu (cùng với Luật PPP) có quy định về đánh giá năng lực, kinh nghiệm nhà đầu tư và sơ tuyển đối với dự án quan trọng quốc gia, nhóm A. Đây chính là công cụ pháp lý sẵn có để sàng lọc nhà đầu tư cho các dự án trọng điểm lớn để phù hợp với tinh thần của Luật Đấu thầu.
"Bộ lọc giúp kiểm chứng thực chất năng lực tài chính, kinh nghiệm và uy tín pháp lý, tránh tình trạng nhà đầu tư chỉ "nổ" trên giấy như vụ Mekolor, đồng thời không mâu thuẫn với Luật Đầu tư công. Mục tiêu là chọn đúng nhà đầu tư có năng lực thực sự, bảo đảm tiến độ và hiệu quả dự án" - đại biểu Hoàng Anh nói.
Hiện dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam hiện chưa chốt phương thức đầu tư, nên ở giai đoạn tiếp nhận đề xuất, đại biểu Hoàng Anh cho rằng vẫn cần có cơ chế kiểm soát rõ ràng hơn. Bởi nếu để mở hoàn toàn, dễ xuất hiện các đề xuất thiếu căn cứ, gây nhiễu thông tin và tốn nguồn lực xử lý.
Ông nhấn mạnh cơ chế này không phải sơ tuyển chính thức, mà chỉ là sàng lọc sơ bộ tính nghiêm túc của nhà đầu tư về năng lực tài chính và tư cách pháp lý trước khi tiếp nhận chính thức. Đây là bước quản trị rủi ro cần thiết, phù hợp tinh thần của Luật Đầu tư công và Luật Đấu thầu, giúp bảo đảm chất lượng hoạch định chính sách ngay từ đầu.
Đặc biệt với các dự án hạ tầng quy mô lớn, hầu hết các nước đều áp dụng cơ chế sàng lọc sớm nhà đầu tư, kể cả khi chưa chốt phương thức đầu tư. Các quốc gia như Hàn Quốc, Anh, Úc, Singapore yêu cầu nhà đầu tư chứng minh sơ bộ năng lực tài chính và kinh nghiệm ngay từ giai đoạn tiếp nhận đề xuất hoặc thể hiện sự quan tâm.
Do đó với đề xuất tự nguyện, thường phải qua đánh giá sơ bộ về tính khả thi và năng lực trước khi xem xét chính thức. Vì vậy theo đại biểu, World Bank và các tổ chức quốc tế cũng khuyến nghị áp dụng sơ tuyển để bảo đảm chỉ những nhà đầu tư thực sự có năng lực mới được đưa vào vòng tiếp theo. Đây là cách phổ biến để tránh nhiễu thông tin và nâng cao chất lượng hoạch định dự án.
Đại biểu Trần Văn Lâm - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Công tác đại biểu - cho rằng quy định hiện hành đã khá đầy đủ trong sàng lọc, lựa chọn nhà đầu tư. Do đó với những dự án quy mô lớn, công trình quan trọng của đất nước, việc triển khai thực hiện tới đây cần đảm bảo đúng các nguyên tắc, quy định đã có nhằm lựa chọn nhà đầu tư có năng lực thực chất, triển khai dự án hiệu quả.
