Bát hương thường nằm ở vị trí trung tâm hoặc trang trọng trên bàn thờ, đồng thời cũng là nơi có nguồn nhiệt xuất hiện thường xuyên mỗi khi gia đình thắp hương. Bởi vậy, chuyện đặt gì ngay sát khu vực này không đơn thuần là vấn đề sắp xếp đẹp hay xấu. Thực tế, không cần viện đến những lời truyền miệng như "đặt sai đồ sẽ mất lộc" hay "phạm phong thủy". Chỉ xét trên phương diện an toàn, vệ sinh và sự trang nghiêm của không gian thờ cúng, một số món đồ vốn rất bình thường vẫn không thích hợp để đặt sát bát hương.
1. Giấy tiền, vàng mã chưa sử dụng
Đây có lẽ là thứ dễ xuất hiện cạnh bát hương nhất vào ngày giỗ, lễ Tết, ngày rằm hay mùng 1. Trong lúc chuẩn bị lễ, nhiều người tiện tay đặt tập vàng mã lên bàn thờ rồi để ngay gần bát hương chờ đến lúc sử dụng. Điều cần lưu ý là giấy và vàng mã đều là vật liệu dễ bắt lửa. Trong khi đó, chân hương vẫn cháy âm ỉ trong một khoảng thời gian và tàn hương có thể rơi ra ngoài. Chỉ một tờ giấy nằm quá gần cũng làm tăng nguy cơ xảy ra sự cố, nhất là khi gia đình thắp nhiều nén hương cùng lúc. Vì vậy, vàng mã chưa sử dụng nên được để riêng tại nơi khô ráo, cách xa bát hương, nến và các nguồn lửa khác. Khi chuẩn bị lễ, gia đình cũng không cần cố chất tất cả đồ cúng lên bàn thờ nếu diện tích không đủ. Sau khi sử dụng, những mẩu giấy vụn còn sót lại nên được thu dọn để khu vực thờ cúng luôn sạch sẽ.
2. Đồ nhựa và những vật dễ nóng chảy, bắt lửa
Hoa nhựa, khay nhựa, túi nilon hay bao bì đựng lễ vật đôi khi vô tình được đặt rất gần bát hương. Bình thường chúng không gây vấn đề gì, nhưng khi xuất hiện nguồn nhiệt, khoảng cách lại trở nên quan trọng. Một que hương đang cháy có nhiệt độ cao ở đầu cháy. Tàn hương nóng nếu rơi trúng vật liệu dễ cháy có thể gây cháy âm ỉ trước khi mọi người nhận ra. Những vật bằng nhựa khi gặp nhiệt cũng có thể biến dạng hoặc nóng chảy. Đặc biệt, bàn thờ thường được làm bằng gỗ và phía trên có thể có thêm rèm, đồ trang trí hoặc các vật liệu dễ cháy khác. Vì vậy, nguyên tắc đơn giản là tạo một khoảng thoáng quanh bát hương và các nguồn lửa, thay vì tận dụng từng centimet để đặt đồ. Nếu sử dụng hoa hoặc đồ trang trí nhân tạo trên bàn thờ, càng không nên để chúng chạm hoặc nghiêng sát về phía hương, nến.
3. Bật lửa, diêm và các vật dụng dùng để châm hương
Thắp hương xong, tiện tay đặt luôn chiếc bật lửa hoặc hộp diêm cạnh bát hương là thói quen không hiếm gặp. Vì thường xuyên phải sử dụng nên nhiều gia đình còn để cố định những món này trên bàn thờ để lần sau dễ tìm. Tuy nhiên, xét về an toàn, đây không phải vị trí phù hợp để cất giữ.
Bật lửa chứa nhiên liệu dễ cháy và cần tránh nguồn nhiệt cao. Diêm cũng không nên nằm ngay cạnh nơi hương, nến đang cháy. Thay vì đặt sát bát hương, gia đình có thể chuẩn bị một ngăn nhỏ bên dưới bàn thờ hoặc một vị trí riêng gần đó để cất những vật dụng này. Khi cần thì lấy ra, sử dụng xong lại cất đi. Cách làm này vừa hạn chế đồ đạc lặt vặt trên mặt bàn thờ, vừa giúp không gian nhìn gọn và trang nghiêm hơn.
4. Hoa, lá đã khô hoặc đồ trang trí khô dễ bén lửa
Một bình hoa tươi sau vài ngày có thể bắt đầu héo và khô dần. Tương tự, những cành trang trí, lá khô hay hoa khô nếu được đặt quá gần bát hương cũng cần được chú ý. Khi còn tươi, hoa lá chứa nhiều độ ẩm nên khó bắt lửa hơn. Nhưng khi đã khô, đặc biệt với những cánh hoa mỏng và lá giòn, khả năng bén lửa tăng lên đáng kể nếu tiếp xúc với đầu hương, ngọn nến hoặc tàn hương nóng. Bởi vậy, hoa trên bàn thờ nên được kiểm tra thường xuyên. Khi hoa đã héo, nước trong bình đổi màu hoặc cành lá bắt đầu khô giòn, nên thay mới và vệ sinh bình thay vì tiếp tục giữ lại chỉ vì "chưa đến ngày thay". Việc này cũng giúp tránh tình trạng cánh hoa, lá khô rơi vương vãi quanh bát hương, khiến khu vực thờ cúng trông thiếu gọn gàng.
5. Đồ dùng sinh hoạt được đặt tạm cho tiện
Chìa khóa, điện thoại, hóa đơn, phong bì, thuốc, kính mắt hay một món đồ vừa cầm trên tay... đôi khi chỉ được đặt lên bàn thờ "một lát" rồi vô tình nằm ở đó rất lâu. Đây không hẳn là câu chuyện về một điều cấm kỵ cụ thể. Đơn giản hơn, bàn thờ vốn là không gian dành riêng cho việc thờ cúng, vì vậy không nên biến khoảng trống cạnh bát hương thành nơi cất tạm đồ sinh hoạt. Đặc biệt với giấy tờ, khăn giấy hoặc những vật dễ cháy, việc đặt sát bát hương còn tạo thêm nguy cơ mất an toàn. Những đồ vật khác dù không dễ bắt lửa cũng khiến mặt bàn thờ nhanh trở nên lộn xộn, nhất là khi diện tích vốn không lớn. Tạo thói quen "đồ nào về chỗ đó" là cách đơn giản nhất. Những thứ không phục vụ việc thờ cúng nên được đưa khỏi bàn thờ ngay sau khi sử dụng thay vì để lại vì tiện tay.
Quan trọng hơn cả là giữ khoảng cách an toàn quanh bát hương
Không có một con số khoảng cách duy nhất có thể áp dụng cho mọi bàn thờ bởi kích thước, cách bố trí bát hương, đèn và chân nến ở mỗi gia đình đều khác nhau. Tuy nhiên, nguyên tắc dễ nhớ là khu vực có hương hoặc lửa đang cháy không nên bị bao quanh bởi giấy, vải, nhựa, hoa lá khô và các vật dễ bắt lửa. Điều này càng quan trọng vào ngày lễ, Tết hoặc ngày giỗ, khi số lượng đồ lễ nhiều hơn bình thường và gia đình có thể thắp nhiều hương, nến cùng lúc. Không nên vì muốn bày mâm lễ thật đầy mà kê đồ sát vào bát hương hoặc che kín khoảng trống xung quanh.
Nếu bàn thờ nhỏ, lễ vật hoàn toàn có thể được tiết chế hoặc bố trí thêm bàn phía trước thay vì cố xếp chồng lên mặt bàn thờ. Ngoài ra, khi hương và nến đang cháy, nên có người để ý, đặc biệt trong gia đình có trẻ nhỏ, vật nuôi hoặc bàn thờ đặt gần các vật liệu dễ cháy. Trước khi rời nhà hay đi ngủ, cần kiểm tra khu vực thờ cúng để chắc chắn không còn nguy cơ cháy âm ỉ.
Bàn thờ gọn đôi khi lại trang nghiêm hơn bàn thờ bày thật nhiều
Một quan niệm khá phổ biến là bàn thờ phải có thật nhiều đồ mới tạo cảm giác đầy đủ. Nhưng trên thực tế, việc bày quá nhiều vật dụng có thể khiến không gian chật chội, khó lau dọn và quan trọng hơn là đưa các vật dễ cháy đến quá gần hương, nến. Vì thế, thay vì cố tìm xem món đồ nào "đặt cạnh bát hương sẽ gặp điều không may", gia đình có thể nhìn vấn đề theo cách thực tế hơn: những vật dễ cháy cần để xa nguồn lửa, đồ không phục vụ thờ cúng không nên đặt lên bàn thờ và khu vực quanh bát hương nên được giữ sạch, thoáng, gọn gàng.
Sự trang nghiêm của nơi thờ cúng không nằm ở số lượng đồ được bày lên đó. Một bàn thờ vừa đủ, sạch sẽ và được chăm chút cẩn thận vẫn là cách thể hiện sự thành kính phù hợp, đồng thời giúp việc thắp hương trong gia đình an toàn hơn.
*Thông tin trong bài mang tính tham khảo, chiêm nghiệm
