VETC và ePass tạm dừng thu phí: Liệu có bắt tay cùng làm giá, vi phạm Luật Cạnh tranh?

VETC và ePass đang sở hữu lượng lớn tài khoản với hơn 6,3 triệu khách hàng - Ảnh: T.T

Sáng 20-8, hai đơn vị quản lý vận hành ví điện tử không dừng VETC và ePass đang sở hữu lượng lớn tài khoản với hơn 6,3 triệu khách hàng công bố tạm dừng thu phí sau khi nhận nhiều ý kiến trái chiều, bức xúc của người dùng. 

Đây cũng là hai nhà cung cấp dịch vụ lớn nhất cả nước với thị phần lớn chi phối. 

Băn khoăn về căn cứ hình thành mức giá mà VETC và ePass đưa ra 

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Lê Hoàng Anh, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, cho hay thị trường thu phí điện tử không dừng hiện có hai chủ thể số lượng lớn người sử dụng. 

Trong đó có doanh nghiệp nhiều khả năng vượt ngưỡng thị phần xác định vị trí thống lĩnh tại Điều 24 Luật Cạnh tranh. Mặc dù thị trường không còn độc quyền, nhưng đại biểu cho rằng hai đơn vị này chưa tạo ra cạnh tranh thực chất.

Đặc biệt băn khoăn về căn cứ hình thành mức giá với biểu phí do chính nhà cung cấp công bố. Trong đó, cùng một lượt xe qua trạm, phí xử lý được VETC và ePass công bố là 6.600 đồng/tháng trọn gói với ví. Nhưng khi qua Momo, phí tối thiểu 1.100 đồng mỗi lượt, qua thẻ ngân hàng là từ 1.000 - 3.000 đồng và thẻ quốc tế là 2.200 đồng cộng thêm 1,902% giá trị.

Đại biểu đặt câu hỏi: Thao tác kỹ thuật nhận diện xe và trừ tiền là như nhau ở mọi phương thức. Vì vậy, chênh lệch tới ba lần cho cùng một dịch vụ thì mức giá đưa ra có thực sự theo sát giá thành hay không?

“Doanh nghiệp khẳng định thu để bù chi phí thực tế, nhưng không công bố chi phí bình quân một tài khoản, cũng không công bố tổng số tiền dự kiến thu. Điều này có nghĩa người dân phải tin vào một khẳng định không thể kiểm chứng”, đại biểu Hoàng Anh nêu vấn đề.

Thêm nữa, các thông tin tài chính cho thấy VETC còn lỗ lũy kế hơn 468 tỉ đồng. Việc đơn vị kinh doanh dịch vụ có nhu cầu bù đắp chi phí là chính đáng, nhưng đại biểu Hoàng Anh cho rằng cần phải phân định rõ: bù chi phí vận hành thì thu của người sử dụng, còn bù lỗ đầu tư phải xử lý theo phương án tài chính dự án đã được phê duyệt, không thể chuyển sang chủ phương tiện bằng một khoản thu định kỳ.

Bên cạnh đó, việc ví cá nhân chỉ được gắn tối đa 5 xe trong khi tài khoản tổ chức không giới hạn cũng cần được giải trình, vì cá nhân có nhiều xe hơn buộc phải mở ví thứ hai và trả thêm một khoản nữa.

VETC, ePass cùng mức phí: Có cạnh tranh thực chất?

Theo đó, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng đã đến lúc cơ quan chức năng cần làm rõ. Trong đó, Bộ Xây dựng cần minh bạch thông tin chi phí vận hành đã được chi trả từ doanh thu thu phí đường bộ theo Nghị định 119/2024 hay chưa để đảm bảo tránh thu trùng.

Ông cũng đề nghị Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương) xem xét tính hợp lý của mức giá thu phí như trên khi hai nhà cung cấp đang chiếm thị phần lớn.

Ngân hàng Nhà nước cũng cần vào cuộc để thông tin rõ về việc xử lý số dư của khách hàng trong các ví điện tử mà không được hưởng lãi.

“Người dân có quyền chọn giữa các mức phí, nhưng không có quyền chọn không trả phí. Chính vì vậy, gánh nặng chứng minh tính hợp lý thuộc về doanh nghiệp, và trách nhiệm kiểm chứng thuộc về cơ quan quản lý nhà nước” - đại biểu Hoàng Anh nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Minh Đức, chuyên gia luật và chính sách công, cũng cho rằng giữa VETC và ePass đã không còn cạnh tranh thực chất. Bởi nếu thực sự cạnh tranh thực chất, sẽ không có hãng nào dám đặt ra phí mới hoặc nâng giá cao do khách hàng sẽ "quay lưng" để sang hãng còn lại.

Thực tế nhìn ở góc độ cạnh tranh, ông Đức đặc biệt lưu ý khi cả hai công ty cùng đưa ra thông báo thu phí vào cùng một thời điểm, cùng ấn định thời hạn bắt đầu sẽ thu phí từ ngày 1-8-2026. Với mức phí cả hai công ty đưa ra cũng đều bằng nhau đối với cả khách hàng cá nhân và khách hàng doanh nghiệp.

"Rất khó có thể lý giải rằng hai công ty ra quyết định một cách độc lập mà lại cho ra kết quả giống hệt nhau như vậy. Vậy cả hai đã có sự bàn bạc thống nhất trước khi đưa ra thông báo thu phí hay không?" - ông Đức nêu vấn đề.

Trong trường hợp này, nếu thực tế có sự bàn bạc, thống nhất về việc ấn định giá, ông Đức cho rằng có thể vi phạm nghiêm trọng Luật Cạnh tranh. Đây có thể được gọi là thỏa thuận hạn chế cạnh tranh - một vi phạm nghiêm trọng nhất trong Luật Cạnh tranh, có thể bị xử lý hình sự tại Điều 217 của Bộ luật Hình sự.

Vì vậy, với giả thiết trên đặt ra, ông Đức cho rằng giải pháp tốt nhất là sử dụng Luật Cạnh tranh để can thiệp, chứ không phải là việc Nhà nước yêu cầu dừng thu phí hay ấn định một mức giá khác.

Cũng phải nhìn nhận ở góc độ doanh nghiệp có những khó khăn nhất định khi không thể đặt ra mức phí mới, nhưng lại phải chi phí để tạo lập hệ thống, có thể sẽ khiến doanh nghiệp lỗ và không đủ bù đắp chi phí. 

Vì vậy doanh nghiệp cần phải khác biệt hóa sản phẩm, giá trị dịch vụ tạo ra cho khách hàng thay vì có những hành vi công bố giá chưa phù hợp và chưa có sự khác biệt lớn để cạnh tranh thực chất.