Bánh cóng Đại Tâm - Ảnh: KHẮC TÂM
Bánh cóng là món ăn nổi tiếng của Đại Tâm (nay thuộc phường Mỹ Xuyên, TP Cần Thơ).
Trong bài hát "Sóc Sờ Bai Sóc Trăng" của nhạc sĩ Thanh Sơn, có câu "Về Đại Tâm thăm người bạn Khmer, nghe hát dù kê và điệu múa lâm thôn…". Vậy Đại Tâm ở đâu, nơi này có gì đặc sắc mà được đi vào thơ ca?
Theo tìm hiểu của Tuổi Trẻ, xã Đại Tâm trước đây thuộc huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng cũ, nay thuộc phường Mỹ Xuyên, TP Cần Thơ.
Đại Tâm nằm trên trục quốc lộ 1, cách trung tâm TP Sóc Trăng cũ khoảng 12km theo hướng đi Cà Mau. Vùng đất này là nơi sinh sống gắn bó, đoàn kết giữa các dân tộc Kinh - Khmer - Hoa. Sự hòa quyện này hiện diện rõ nét trong không gian kiến trúc, ngôn ngữ giao tiếp, phong tục tập quán, nhất là trong ẩm thực.
Đại Tâm có nhiều món ngon, nổi tiếng nhất là bánh cóng. Từ chỗ chỉ có vài người bán, đến nay theo ghi nhận có khoảng 15 chỗ bán, tập trung một đoạn ngắn khu vực gần chợ Đại Tâm, phía bên phải trên quốc lộ 1 hướng về Bạc Liêu.
Phần lớn các điểm bán bánh cóng thường dọn bán lúc 10h sáng, đến khi nào hết thì thôi. Nhưng có lẽ buổi chiều đông khách nhất. Nhiều gia đình ở trung tâm TP Sóc Trăng thường chạy xe xuống ăn, mua về cho người thân. Du khách đi tuyến quốc lộ 1 cũng dừng lại thưởng thức khá đông.
Bánh cóng Đại Tâm ăn kèm với nhiều loại rau, nhưng không thể thiếu bắp cải - Ảnh: KHẮC TÂM
Chị Mai bán bánh cóng gần khu vực chợ Đại Tâm được trên 20 năm cho biết không nhớ rõ bánh cóng ở đây có từ khi nào, nhưng lúc chị còn con gái thì má chị và bà ngoại chị đã sống bằng nghề này.
"Tính ra cũng hơn 100 năm rồi. Người trước dạy người sau, nhờ vậy bánh cóng Đại Tâm mới nổi tiếng như bây giờ", chị Mai nhớ lại. Mỗi ngày chị Mai bán được trên 100 cái bánh cóng. Những ngày cuối tuần, ngày lễ, số lượng bánh bán gấp đôi.
Theo chị Mai, nếu bán 100 cái bánh, chị cần 3kg bột, cả nhà phải thức sớm để chuẩn bị nguyên liệu. Chị Mai "bật mí" làm bánh cóng thấy đơn giản vậy chứ không phải dễ ăn. Chỉ riêng bột làm bánh, bắt buộc phải là gạo tài nguyên chính hiệu.
Nhân bánh gồm đậu xanh, thịt heo xay nhuyễn với hành tím, tép đất hoặc tép bạc tự nhiên. Cái khó là tỉ lệ pha đậu nành cho xay chung với gạo, nếu quá tay khi chiên rất dễ bị dính, khó lấy ra, bánh bị bể.
Tên bánh được gọi theo chiếc cóng - Ảnh: KHẮC TÂM
Riêng cái cóng - dụng cụ để làm bánh, theo chị Mai, là cả một câu chuyện. Chị cho hay đừng thấy những cái cóng nhỏ xíu, đen thui này mà coi thường, chứ nó còn lớn tuổi hơn các con của chị. Có cái đã gắn liền với chị gần 20 năm.
Cóng mua về không sử dụng ngay được, phải đem ngâm với dầu nóng nhiều tháng, khi đem chiên bánh mới không bị dính. Mỗi người có một bí quyết riêng, ít ai tiết lộ điều này.
Sau khi chuẩn bị đầy đủ nguyên liệu, trước giờ dọn bán, chị Mai bắt lửa nấu chảo dầu to. Khi chảo dầu sôi sùng sục, chị lấy chút bột đổ vào cóng, rồi cho đậu xanh, thịt heo xay nhuyễn, sau đó cho thêm bột, trên cùng là 2 con tép bạc sông. Bánh cóng được chiên khoảng 20 phút thì được vớt ra, để ráo dầu rồi dọn bán cho thực khách.
Bánh cóng vừa chiên xong, màu vàng giòn rụm. Khi đưa vào miệng, tan chảy, có vị ngọt của tép, bùi bùi của thịt, đậu xanh còn vỏ nguyên hạt, mùi thơm của hành tím, quyện vào nhau, tê tái cả người.
Anh Quốc, nhà ở Cà Mau, cho biết vì mê món bánh cóng, mỗi lần đi TP.HCM, thay vì phải đi cao tốc, anh lại chọn tuyến quốc lộ 1 để thưởng thức cho được món bánh cóng Đại Tâm.
"Bột làm bánh cóng ở đây rất đặc trưng, càng ăn càng ghiền. Rau ăn kèm cũng rất lạ. Ngoài xà lách, cải xanh, rau thơm… còn có bắp cải. Khi bánh được cuộn bằng những thứ rau này, chấm vào nước mắm chua ngọt, ngon không sao tả nổi", anh Quốc diễn tả.
Theo anh Quốc, hiện nhiều nơi có bán món bánh cóng, nhưng ăn ở Đại Tâm là ngon nhất. Giá bánh cóng Đại Tâm hiện nay là 15.000 đồng/cái, rất vừa túi tiền, một người ăn 2 - 3 cái là đủ no.
Bánh cóng là món ăn lâu đời nổi tiếng ở vùng Đại Tâm, hình thành trong không gian giao thoa văn hóa ẩm thực Khmer - Hoa - Việt.
Có tài liệu cho rằng món bánh bắt nguồn từ người Khmer, trong khi một số ký ức dân gian ở Đại Tâm cho rằng tiền thân là "bánh xầy" của người Tiều (Triều Châu). Tên "bánh cóng" về sau được gọi theo chiếc cóng - khuôn nhỏ dùng để đổ và chiên bánh.
