Uống cà phê mà vẫn buồn ngủ có đáng lo không?

Nếu uống caffeine khiến bạn tim đập nhanh, run tay, bồn chồn, lo âu hoặc mất ngủ, đó là dấu hiệu nên giảm lượng tiêu thụ - Ảnh: Fodmapeveryday

Mỗi người phản ứng với caffeine theo một cách khác nhau. Có người uống cà phê buổi sáng để tỉnh táo, có người lại thấy tim đập nhanh, bồn chồn chỉ sau vài ngụm. Thậm chí, một số người uống cà phê thường xuyên nhưng gần như không cảm nhận được tác dụng kích thích.

Điều này không có nghĩa caffeine không có tác dụng với họ. Cơ thể có thể đang hấp thu và xử lý caffeine theo một cách khác. Nghiên cứu mới trên động vật cho thấy những khác biệt về sinh học và hoạt động của hệ thống adenosine có thể góp phần tạo ra sự khác nhau trong phản ứng với caffeine.

Caffeine làm chúng ta tỉnh táo bằng cách nào?

Khi chúng ta thức càng lâu, một chất gọi là adenosine sẽ dần tích tụ trong não. Đây là một trong những yếu tố khiến cơ thể cảm thấy mệt và buồn ngủ.

Caffeine có cấu trúc tương tự adenosine nên có thể chặn các thụ thể tiếp nhận adenosine trong não. Nhờ vậy, cảm giác buồn ngủ tạm thời giảm xuống và chúng ta cảm thấy tỉnh táo hơn.

Nói đơn giản, caffeine không thực sự "tạo thêm năng lượng" cho cơ thể. Nó chủ yếu che bớt cảm giác mệt mỏi.

Đó cũng là lý do uống cà phê khi đã thiếu ngủ nhiều chưa chắc giúp cơ thể hoạt động tốt như bình thường. Nếu bạn đã thức quá lâu, lượng adenosine tích tụ vẫn rất lớn. Caffeine có thể làm bạn cảm thấy tỉnh hơn trong một thời gian, nhưng không thể thay thế giấc ngủ.

Một yếu tố khác cũng rất quan trọng là cơ thể mỗi người xử lý caffeine với tốc độ khác nhau.

Caffeine chủ yếu được gan phân giải nhờ một enzyme liên quan đến gene CYP1A2. Có người chuyển hóa caffeine tương đối nhanh, trong khi người khác giữ caffeine trong cơ thể lâu hơn.

Vì vậy, một người có thể uống cà phê vào buổi chiều mà tối vẫn ngủ bình thường, nhưng người khác uống cùng lượng lại nằm mãi không ngủ được.

Theo chuyên gia Marilyn Cornelis tại Đại học Northwestern, caffeine có thể vẫn còn trong cơ thể vài giờ sau khi uống, ngay cả khi người dùng chưa cảm nhận rõ tác dụng. Vì thế, việc uống thêm một cốc cà phê chỉ vì "cốc đầu tiên chẳng thấy gì" có thể khiến lượng caffeine tích tụ nhiều hơn.

Ngoài yếu tố di truyền, thói quen uống cà phê cũng ảnh hưởng đến cảm giác tỉnh táo.

Nếu uống caffeine thường xuyên, não có thể dần thích nghi với sự hiện diện của chất này. Khi đó, cùng một lượng cà phê nhưng tác dụng có thể không còn rõ như trước.

Đây là lý do một người mới uống cà phê có thể thấy rất tỉnh táo, trong khi người đã uống nhiều năm lại cần một lượng lớn hơn mới cảm nhận được tác dụng.

Một số yếu tố khác cũng có thể làm thay đổi tốc độ cơ thể xử lý caffeine. Chẳng hạn, hút thuốc có thể khiến caffeine được chuyển hóa nhanh hơn. Ngược lại, một số loại thuốc, thuốc tránh thai đường uống và quá trình mang thai có thể làm caffeine tồn tại trong cơ thể lâu hơn - Ảnh: AI

Uống cà phê mà vẫn buồn ngủ có đáng lo không?

Nếu bạn uống cà phê nhưng vẫn buồn ngủ, điều này không nhất thiết có nghĩa cơ thể đang có vấn đề.

Một trong những nguyên nhân đơn giản nhất là bạn đang thiếu ngủ. Khi đó, caffeine chỉ tạm thời làm giảm cảm giác buồn ngủ chứ không thể bù lại thời gian nghỉ ngơi đã mất.

Ngoài ra, nếu bạn uống cà phê mỗi ngày, cơ thể có thể đã hình thành sự quen caffeine. Khi đó, cảm giác "tỉnh bừng" sau một cốc cà phê có thể giảm đi đáng kể.

Một nghiên cứu năm 2026 được thực hiện trên động vật cũng cho thấy phản ứng với caffeine không giống nhau ở tất cả các cá thể. Các nhà nghiên cứu nhận thấy sự khác biệt về giới tính, đặc điểm sinh học và hoạt động của các gene liên quan đến adenosine có thể ảnh hưởng đến phản ứng với caffeine.

Tuy nhiên, đây là nghiên cứu trên động vật, vì vậy chưa thể dùng kết quả này để khẳng định caffeine sẽ tác động như vậy ở con người.

Nếu uống cà phê mà vẫn buồn ngủ, thay vì liên tục tăng lượng caffeine, điều quan trọng hơn là xem lại giấc ngủ và thói quen sinh hoạt. Một người ngủ không đủ hoặc ngủ kém chất lượng có thể dễ buồn ngủ dù đã uống caffeine.

Thời điểm uống cà phê cũng đáng lưu ý. Chuyên gia về giấc ngủ khuyến nghị nên tránh caffeine khoảng 6 giờ trước khi đi ngủ, bởi caffeine có thể tồn tại trong cơ thể nhiều giờ và ảnh hưởng đến giấc ngủ ở một số người.

Ví dụ, nếu thường đi ngủ lúc 22h, có thể cân nhắc hạn chế caffeine từ khoảng 16h. Tuy nhiên, mức độ nhạy cảm với caffeine ở mỗi người khác nhau nên một số người có thể cần ngừng sớm hơn.

Ngược lại, nếu bạn thường xuyên uống nhiều caffeine rồi đột ngột dừng lại, cơ thể có thể xuất hiện đau đầu, mệt mỏi hoặc khó tập trung. Đây là những biểu hiện thường gặp khi giảm caffeine quá nhanh.

Đặc biệt, nếu sau khi uống cà phê bạn thường xuyên xuất hiện tim đập nhanh, hồi hộp hoặc huyết áp tăng rõ rệt, không nên cố uống thêm để tìm cảm giác tỉnh táo. Bạn nên trao đổi với bác sĩ để xác định nguyên nhân.

Nhìn chung, việc một người uống cà phê thấy tỉnh táo còn người khác vẫn buồn ngủ là điều có thể xảy ra. Gene, khả năng chuyển hóa caffeine, thói quen sử dụng và chất lượng giấc ngủ đều có thể góp phần tạo nên sự khác biệt này.

Quan trọng nhất, caffeine chỉ giúp giảm cảm giác buồn ngủ trong một khoảng thời gian. Nếu cơ thể thực sự cần ngủ, một giấc ngủ đủ vẫn quan trọng hơn việc tiếp tục uống thêm cà phê.