Các chú tiểu sau hôm bị đánh - Ảnh cắt từ clip
Ngày 11-8, Cơ quan cảnh sát điều tra Công an tỉnh Phú Thọ đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam Nguyễn Thế Duy về tội cố ý gây thương tích. Công an cũng tiếp tục xác minh trách nhiệm của người trực tiếp quay clip nhưng không có hành động can ngăn, ngăn chặn để bảo vệ các cháu. Đó là phản ứng cần thiết của pháp luật đối với hành vi gây tổn hại cho trẻ em.
Nhưng có một câu hỏi khác cũng quan trọng không kém. Sau khi người đánh trẻ bị bắt, những đứa trẻ sẽ ra sao?
Ngày 12-8, chính quyền địa phương cho biết bốn cháu quê ở khu vực Ninh Thuận cũ, nay thuộc Khánh Hòa, đã được đưa vào Trung tâm Công tác xã hội Vĩnh Phúc. Một cháu được đưa về với cha mẹ tại Phú Thọ.
Hậu quả của bạo lực
Sở Y tế tỉnh Phú Thọ thông tin sức khỏe và tinh thần của các cháu hiện ổn định, đồng thời các đơn vị chức năng đang tiếp tục khám, chăm sóc vết thương, chăm nuôi và bảo vệ các cháu.
Thông tin ấy khiến người đọc phần nào yên tâm. Nhưng "ổn định" ở thời điểm hiện tại không thể là dấu chấm hết của một vụ bạo hành trẻ em.
Một vụ bạo hành thực chất đặt ra hai quá trình khác nhau. Một quá trình nhằm xác định người nào đã vi phạm pháp luật và họ phải chịu trách nhiệm đến đâu. Đó là công việc của cơ quan điều tra, kiểm sát, xét xử.
Quá trình còn lại hướng về đứa trẻ. Những tổn thương về thể chất đã được điều trị đầy đủ chưa? Tâm lý của trẻ thế nào? Trẻ sẽ tiếp tục sống ở đâu? Người chăm sóc các cháu có đủ khả năng bảo đảm an toàn không? Các cháu có tiếp tục được học tập, sinh hoạt bình thường không? Và quan trọng nhất là làm thế nào để những gì đã xảy ra không lặp lại?
Nếu quá chú ý đến quá trình thứ nhất mà bỏ quên quá trình thứ hai, chúng ta mới chỉ xử lý được người gây ra bạo lực chứ chưa giải quyết hết hậu quả của bạo lực. Pháp luật về trẻ em thực ra đã tiếp cận vấn đề theo hướng đó.
Luật Trẻ em 2016 và Nghị định 56/2017/NĐ-CP không coi việc bảo vệ trẻ bị xâm hại chỉ là đưa người vi phạm ra xử lý. Sau khi tiếp nhận thông tin, cơ chế bảo vệ còn đòi hỏi phải đánh giá nguy cơ và mức độ tổn hại của từng trẻ. Việc đánh giá phải xem xét cả tình trạng thể chất, tâm lý, tình cảm, hoàn cảnh gia đình, khả năng tự bảo vệ, mức độ an toàn của môi trường nơi trẻ sẽ sinh sống, cũng như nhu cầu điều trị, tư vấn và trị liệu tâm lý.
Điều đó rất đáng chú ý. Bởi năm đứa trẻ cùng xuất hiện trong một vụ việc không có nghĩa cả năm đều cần một cách hỗ trợ giống nhau. Một cháu có thể phù hợp trở về ngay với gia đình. Một cháu khác có thể cần một thời gian được chăm sóc tại cơ sở công tác xã hội. Có cháu cần được hỗ trợ tâm lý. Có cháu phải được theo dõi lâu hơn vì môi trường sống trước đó chưa thực sự an toàn.
Bảo vệ trẻ em vì thế không nên được thực hiện bằng một quyết định chung cho tất cả. Nó phải được cá thể hóa theo hoàn cảnh của từng đứa trẻ. Nghị định 56 còn đặt ra yêu cầu xây dựng kế hoạch hỗ trợ, can thiệp. Sau khi thực hiện kế hoạch này, cơ quan có trách nhiệm phải tiếp tục rà soát. Chỉ khi trẻ không còn nguy cơ bị xâm hại và các yếu tố về thể chất, tâm lý, nhận thức, tình cảm đã ổn định thì quá trình can thiệp mới có thể kết thúc. Nếu nguy cơ vẫn còn hoặc tình trạng của trẻ chưa ổn định thì phải tiếp tục hỗ trợ.
Đây có lẽ cũng là điều cần được nhìn rộng hơn từ vụ việc ở chùa Bầu. Chúng ta thường rất mạnh trong phản ứng khi một vụ bạo hành trẻ em được phát hiện. Một đoạn clip xuất hiện, dư luận phẫn nộ, cơ quan chức năng vào cuộc, người có hành vi bạo lực bị tạm giữ hoặc khởi tố. Rồi sự chú ý của xã hội dần chuyển sang một vụ việc khác.
Quyền trẻ em phải được bảo đảm ở mọi nơi
Trong khi đó, với đứa trẻ, hậu quả có thể chưa kết thúc cùng nhịp với một bản tin. Những đứa trẻ trong vụ việc này không chỉ có cháu trực tiếp bị đánh. Trong đoạn clip còn có những trẻ khác ngồi bên cạnh chứng kiến cảnh bạn mình bị hành hung. Công an tỉnh Phú Thọ cũng đang làm rõ trách nhiệm của người quay clip vì không kịp thời có biện pháp bảo vệ các cháu.
Bởi vậy, điều cần quan tâm không chỉ là vết thương nhìn thấy trên cơ thể. Cần biết sau sự việc này các cháu sẽ sống ở đâu, ai trực tiếp chăm sóc, việc học tập được tiếp tục thế nào, quan hệ với gia đình ra sao và môi trường mà các cháu trở về có thực sự an toàn?
Theo thông tin được công bố, người bị khởi tố mới về chùa tu tập hơn ba tháng và được giao quản lý đời sống của năm chú tiểu. Nhà chùa sau đó cũng thừa nhận đã quản lý không tốt để xảy ra sự việc và nhận trách nhiệm về công tác quản lý. Chi tiết ấy cho thấy phòng ngừa bạo lực quan trọng không kém xử lý bạo lực. Một hệ thống bảo vệ trẻ em tốt không thể chỉ vận hành khi có người quay được clip.
Ở bất cứ nơi nào có trẻ sống xa cha mẹ trong thời gian dài, dù là trường nội trú, cơ sở trợ giúp xã hội, mái ấm hay cơ sở tôn giáo, câu hỏi về người trực tiếp chăm sóc trẻ, cách thức quản lý, cơ chế phản ánh và khả năng tiếp cận của cơ quan bảo vệ trẻ em đều cần được đặt ra. Điều này không đồng nghĩa Nhà nước phải can thiệp vào sinh hoạt tôn giáo. Quyền tự do tín ngưỡng và hoạt động tôn giáo hợp pháp phải được tôn trọng.
Nhưng quyền trẻ em cũng phải được bảo đảm ở mọi nơi. Và có lẽ vụ việc này cũng nhắc chúng ta thay đổi một cách nhìn quen thuộc. Thành công của việc xử lý một vụ bạo hành trẻ em không chỉ được đo bằng việc người gây bạo lực bị xử lý nhanh hay mức hình phạt sau này nặng đến đâu. Nó còn phải được đo bằng một câu hỏi khác: Sau tất cả, những đứa trẻ có thực sự trở lại một cuộc sống an toàn hay chưa?
Bắt người gây ra những cú đánh là cần thiết. Nhưng pháp luật bảo vệ trẻ em chỉ hoàn thành sứ mệnh khi không những ngăn được chiếc roi tiếp theo mà còn giúp đứa trẻ bước ra khỏi nỗi sợ của những chiếc roi đã từng giáng xuống.
