Trẻ em cùng vận động với người lớn tại công viên 23-9, TP.HCM - Ảnh: T.T.D.
Khi trẻ lớn dần, cơ thể các em cũng thay đổi theo từng giai đoạn phát triển. Có những bé trông "tròn trịa" lúc nhỏ nhưng lớn lên lại cân đối, cũng có những em nhìn gầy nhưng chưa chắc thiếu dinh dưỡng.
Không phải lúc nào cha mẹ cũng dễ dàng nhận ra con mình có đang ở mức cân nặng phù hợp hay không.
Một trong những chỉ số thường được bác sĩ sử dụng để theo dõi sự phát triển của trẻ là BMI (chỉ số khối cơ thể). Đây là cách đơn giản để đánh giá sự cân đối giữa chiều cao và cân nặng của trẻ theo từng độ tuổi.
Tại Việt Nam, không ít phụ huynh vẫn quen với suy nghĩ "trẻ bụ bẫm là có phúc, là khỏe mạnh". Trong khi đó, nhịp sống hiện đại khiến trẻ ngày càng dành nhiều thời gian cho điện thoại, máy tính bảng hơn là vận động ngoài trời.
Chính điều này khiến tình trạng thừa cân, béo phì ở trẻ em ngày càng phổ biến hơn trong những năm gần đây.
Chỉ số BMI ở trẻ nói lên điều gì?
BMI (Body Mass Index) là chỉ số được tính dựa trên chiều cao và cân nặng nhằm ước tính lượng mỡ trong cơ thể. Tuy nhiên ở trẻ em, việc đánh giá BMI không giống người lớn. Bởi khi trẻ lớn lên, tỉ lệ mỡ cơ thể cũng thay đổi theo từng giai đoạn phát triển, đồng thời có sự khác biệt giữa bé trai và bé gái.
Vì vậy bác sĩ thường không chỉ nhìn vào một con số BMI đơn thuần mà sẽ dựa trên "bách phân vị BMI theo tuổi" - tức là so sánh chỉ số của trẻ với những trẻ cùng tuổi và cùng giới tính.
Ví dụ một bé trai 6 tuổi có BMI ở mức bách phân vị thứ 75 nghĩa là chỉ số BMI của bé cao hơn khoảng 75 trong số 100 bé trai cùng tuổi. Dù vậy đây vẫn được xem là mức khỏe mạnh.
Theo phân loại hiện nay: Dưới bách phân vị thứ 5: thiếu cân; Từ bách phân vị thứ 5 đến dưới 85: cân nặng khỏe mạnh; Từ bách phân vị thứ 85 đến dưới 95: thừa cân; Từ bách phân vị thứ 95 trở lên: béo phì.
Vì sao cha mẹ nên quan tâm đến BMI của con?
Nhiều phụ huynh nghĩ rằng nếu con có vấn đề về cân nặng thì bác sĩ sẽ chủ động nhắc đến trong các buổi khám định kỳ. Nhưng trên thực tế, đôi khi vấn đề này không được trao đổi quá kỹ nếu cha mẹ không hỏi thêm.
Do đó nếu quan tâm đến sự phát triển của con, cha mẹ có thể chủ động hỏi bác sĩ về chỉ số BMI và biểu đồ tăng trưởng của trẻ trong mỗi lần khám sức khỏe.
Hiện nay một số trường học tại nhiều quốc gia cũng bắt đầu theo dõi BMI cho học sinh nhằm phát hiện sớm nguy cơ thừa cân, béo phì hoặc suy dinh dưỡng. Mục đích không phải để tạo áp lực cho trẻ mà để gia đình sớm nhận ra những vấn đề sức khỏe có thể ảnh hưởng lâu dài.
Trẻ béo phì có nguy cơ cao tiếp tục béo phì khi trưởng thành, từ đó làm tăng khả năng mắc các bệnh như đái tháo đường type 2, tăng huyết áp, ngưng thở khi ngủ, hen suyễn hay bệnh tim mạch sau này.
Giữ cân nặng khỏe mạnh, nhớ công thức 5-2-1-0
Trong đời sống hằng ngày, những thay đổi nhỏ trong ăn uống và vận động có thể giúp trẻ duy trì cân nặng khỏe mạnh hơn. Nhiều chuyên gia gợi ý cha mẹ nhớ theo nguyên tắc "5-2-1-0" mỗi ngày để giúp trẻ duy trì cân nặng hợp lý và hình thành lối sống lành mạnh từ sớm.
5: Ăn 5 phần rau và trái cây mỗi ngày: Không ít cha mẹ từng "đầu hàng" khi con liên tục từ chối rau củ. Nhưng việc tiếp tục cho trẻ nhìn thấy và tiếp xúc với thực phẩm lành mạnh mỗi ngày rất quan trọng. Trẻ có thể cần nhiều lần làm quen trước khi chấp nhận một món ăn mới.
Hãy cố gắng thêm rau hoặc trái cây vào mỗi bữa ăn và cả các bữa phụ trong ngày.
2: Không quá 2 giờ nhìn màn hình: Thời gian xem tivi, điện thoại, máy tính bảng hay chơi game nên được giới hạn dưới 2 giờ mỗi ngày.
Đặc biệt, cha mẹ nên tránh đặt tivi hoặc thiết bị điện tử trong phòng ngủ của trẻ để giúp con ngủ tốt hơn và vận động nhiều hơn.
1: Vận động ít nhất 1 giờ mỗi ngày. Trẻ cần được chạy nhảy, đạp xe, chơi thể thao hay đơn giản là vui chơi ngoài trời mỗi ngày. Cha mẹ có thể chia nhỏ thời gian vận động trong ngày miễn sao trẻ đủ hoạt động thể chất.
0: Hạn chế đồ uống có đường: Nước ngọt, trà sữa, nước trái cây đóng chai hay các loại thức uống nhiều đường đều có thể khiến trẻ tăng cân nhanh hơn. Thay vào đó, nước lọc và sữa phù hợp với độ tuổi vẫn là lựa chọn tốt hơn cho sức khỏe lâu dài của trẻ.
Quan trọng nhất là hình thành thói quen lành mạnh
Điều cha mẹ cần hướng tới không phải là khiến con "ốm hơn" hay "mập hơn" bằng mọi cách mà là giúp trẻ hình thành những thói quen lành mạnh, ăn uống cân bằng, ngủ đủ giấc và yêu thích vận động.
Khi trẻ lớn lên trong sự đồng hành nhẹ nhàng thay vì áp lực cân nặng, con sẽ có nhiều cơ hội phát triển khỏe mạnh cả về thể chất lẫn tinh thần.
