Bánh nghệ bán ở chợ quê - Ảnh: Tác giả cung cấp
Đĩa bánh vàng óng ả, mịn màng như xua tan hết mệt mỏi trong tôi. Con gái đã có mái ấm riêng, vậy mà mẹ đi chợ vẫn không quên mua món tôi thích mang sang.
Bánh nghệ bình dị kết tinh hương đồng gió nội, chở che cả đời tảo tần và tình mẫu tử ngọt ngào nơi đất lúa.
Bánh nghệ - thức quà vàng đượm của đất phù sa
Bánh nghệ là món quà quê truyền thống đặc sắc của vùng châu thổ sông Hồng. Chẳng ai rõ thức bánh này có tự thuở nào, chỉ biết từ ngày tôi còn lon ton theo mẹ đi chợ, bánh nghệ đã neo giữ ký ức ngọt ngào qua bao thế hệ.
Bánh không bán tràn lan; muốn tìm đúng phong vị chuẩn xác nhất, người sành ăn quê tôi đều tìm về chợ phiên Cao Mại (nay thuộc xã Bình Thanh, vùng đất Kiến Xương xưa).
Ngôi chợ nằm giữa khu dân cư đông đúc, bao năm qua vẫn giữ nguyên nếp họp vào các ngày mùng một, mùng bốn, mùng chín âm lịch. Giữa không khí nhộn nhịp, dãy hàng quà quê vẫn đỏ lửa, bền bỉ gìn giữ phong vị xứ sở.
Thuở nhỏ, phần thưởng quý nhất sau chuỗi ngày chăm ngoan là được mẹ bẻ cho nửa chiếc bánh nghệ ấm sực. Giờ đây, mỗi dịp ghé chợ, tôi vẫn tìm mua phong bánh nhỏ bọc lá chuối tiêu xanh ngắt, mang theo cả khoảng trời ấu thơ êm đềm.
Bánh nghệ ăn nguội dẻo dai, đậm đà, nhưng ngon nhất là đem hấp lại chừng năm phút. Làn hơi bốc lên nghi ngút làm bánh mềm mướt, tỏa hương thơm nức, khiến cơn đói cồn cào hóa thành niềm háo hức khôn nguôi.
Cầu kỳ từ củ nghệ già đến hạt ngọc đồng làng
Bánh nghệ ăn nóng thấm đẫm vị quê - Ảnh: Tác giả cung cấp
Cầm chiếc bánh nóng hổi trên tay, khẽ đưa lên mũi hít hà từng làn hương quyện chặt: mùi gạo tẻ mới thanh khiết, mùi củ nghệ già thoang thoảng, hòa cùng mùi hành phi thơm nức mũi.
Thoạt nghe tên, nhiều người lần đầu thưởng thức thường e dè, tưởng chừng chiếc bánh sẽ mang vị cay nồng hay đắng gắt. Thế nhưng, nét tài hoa của người thợ quê nằm ở chỗ biến thứ củ vốn cay hăng thành hương vị bùi béo, dịu dàng đến nao lòng.
Bí quyết làm nên chiếc bánh ngon nằm ở sự tỉ mỉ ngay từ khâu chọn nguyên liệu. Gạo làm vỏ bánh nhất định phải là thứ gạo tẻ mùa mới, hạt mẩy đều, không lẫn tấm. Người làm đem ngâm gạo chừng ba tiếng rồi vớt ra để thật ráo nước nhằm giữ độ ẩm vừa chuẩn, sao cho khi xay bột không bị khô xác hay nhão nát.
Nghệ làm bánh phải là những củ nghệ già mọc ở góc vườn, vỏ sần sùi sẫm màu nhưng ruột đỏ au. Người thợ rửa sạch đất cát, luộc chín kỹ rồi giã nát, chắt lấy lớp nước cốt vàng sánh đem nhào đều cùng bột gạo. Nhờ thế, vỏ bánh khoác lên mình màu vàng ươm êm ả tựa màu nắng sớm vờn trên mái rạ, thoảng hương nghệ thanh tao mà hoàn toàn sạch bóng vị hăng nồng.
Lớp vỏ đã khéo, phần nhân bên trong lại càng kỳ công. Nhân bánh nghệ được phối trộn từ tóp mỡ khổ rán vừa tới, vẫn còn dính chút thịt nạc giòn sần sật, quyện cùng hành lá và hành khô phi vàng ruộm. Người ta đem băm nhuyễn tất cả, rắc thêm chút tiêu cay, nêm vài giọt nước mắm cốt đậm đà rồi đảo chín trên chảo gang.
Cắn nhẹ một miếng, lớp vỏ bánh mềm mịn tan ra nơi đầu lưỡi, quyện chặt cùng phần nhân bùi ngậy, thơm lừng. Bánh không ngọt sắc như bánh mật, không ngấy như bánh nếp, mà thanh nhẹ, êm bụng. Vị ấm của nghệ và tiêu cay khiến chiếc bánh trở thành món ăn vừa ngon miệng, vừa lành tính cho sức khỏe.
Vị quê ấm áp neo giữ yêu thương
Tôi từng đi nhiều nơi, thưởng thức bao thức bánh hiện đại sang trọng, nhưng chẳng thể nào quên được tấm bánh nghệ chợ Cao Mại mẹ mang sang. Mỗi lần ăn, tôi chỉ dùng một nửa, phần còn lại cẩn thận để dành cho các con tan trường.
Nhìn lũ trẻ háo hức đón lấy món bánh vàng ươm bà ngoại mua rồi tấm tắc khen ngon, tôi thấy lòng bình yên đến lạ. Giữa nhịp sống cuốn theo đồ ăn nhanh công nghiệp, niềm say mê của con trẻ với món bánh đồng quê chính là sự tiếp nối ngọt ngào nhất.
Trên bục giảng mỗi ngày, qua những bài học về sản vật địa phương, tôi vẫn thường kể cho học trò nghe về chiếc bánh nghệ mộc mạc quê mình. Đằng sau sắc vàng rực rỡ ấy không chỉ là tinh hoa hạt ngọc trời, mà còn là giọt mồ hôi một nắng hai sương của người nông dân chân lấm tay bùn.
Với tôi, bánh nghệ Kiến Xương không đơn thuần là món quà lót dạ, mà đã trở thành thương hiệu văn hóa ẩm thực bình dị của quê hương. Thương hiệu ấy chẳng cần đến chiến dịch quảng bá xa hoa, rầm rộ, mà đi thẳng vào trái tim người thưởng thức bằng cốt cách dung dị, sắc vàng ấm áp của đất mẹ phù sa và tình thương chở che, vô điều kiện của gia đình.
