Nếu tình trạng nói mớ xuất hiện đột ngột ở người trưởng thành, xảy ra dày đặc hoặc đi kèm la hét, cử động mạnh, mộng du, giấc ngủ bị gián đoạn, đó có thể là dấu hiệu của một vấn đề về giấc ngủ cần được kiểm tra - Ảnh: CDC
Có một điều khá thú vị về giấc ngủ: não không thực sự "tắt" khi chúng ta ngủ. Hoạt động của não chỉ chuyển sang một trạng thái khác, với nhiều vùng hoạt động mạnh hoặc yếu khác nhau tùy từng giai đoạn.
Chính sự chuyển đổi phức tạp này có thể khiến lời nói trong khi ngủ đôi khi xuất hiện dù chúng ta hoàn toàn không có ý thức về nó.
Vì sao đang ngủ mà vẫn có thể nói chuyện?
Nói mớ khi ngủ, hay còn gọi là somniloquy, thuộc nhóm các hiện tượng bất thường xảy ra trong lúc ngủ, thường được xếp vào nhóm rối loạn hành vi khi ngủ (parasomnia). Người nói mớ có thể chỉ phát ra tiếng lẩm bẩm, thì thầm, cười hoặc cũng có thể nói rõ từng câu, thậm chí trả lời người bên cạnh.
Điều này có vẻ kỳ lạ nhưng thực tế lại cho thấy não bộ vẫn duy trì một mức hoạt động nhất định trong khi cơ thể đang ngủ.
Mỗi đêm, chúng ta trải qua nhiều chu kỳ ngủ, luân phiên giữa giấc ngủ không REM và REM. Giấc ngủ không REM gồm những giai đoạn từ ngủ nông đến ngủ sâu. Trong khi đó, REM là giai đoạn thường xuất hiện những giấc mơ sống động hơn và hoạt động não có nhiều điểm giống trạng thái thức.
Nói mớ có thể xuất hiện ở cả giấc ngủ REM lẫn không REM, vì vậy không thể nói rằng cứ nói chuyện trong lúc ngủ là đang "nói ra những gì mình mơ". Một số lời nói có thể liên quan đến nội dung giấc mơ, nhưng nhiều trường hợp hoàn toàn không có mối liên hệ rõ ràng như vậy.
Các nhà khoa học cho rằng nói mớ có thể xảy ra khi não rơi vào một trạng thái trung gian giữa ngủ và thức. Một số vùng liên quan đến ngôn ngữ và lời nói vẫn hoạt động, trong khi những hệ thống giúp duy trì trạng thái ngủ lại chưa hoàn toàn chuyển sang trạng thái thức. Kết quả là người đang ngủ có thể phát ra lời nói mà không hề biết mình đang làm điều đó.
Và đây cũng là lý do không nên quá tin vào những gì một người nói khi đang ngủ.
Có một quan niệm khá phổ biến rằng người nói mớ sẽ vô tình tiết lộ bí mật hoặc nói ra những suy nghĩ thật sự của mình. Nhưng hiện chưa có bằng chứng khoa học cho thấy lời nói trong lúc ngủ có thể được xem như một "bản ghi trung thực" về suy nghĩ hay bí mật của một người.
Tài liệu của American Academy of Sleep Medicine (Viện Y học giấc ngủ Hoa Kỳ) cũng lưu ý nội dung lời nói khi ngủ chưa được chứng minh là phản ánh chính xác hành vi hoặc ký ức của người đó khi thức.
Nói cách khác, nếu chồng hoặc vợ bạn bất ngờ gọi tên một người nào đó trong lúc ngủ, đừng vội mở cuộc điều tra vào sáng hôm sau. Lời nói trong giấc ngủ không phải bằng chứng đáng tin cậy về những gì người đó thực sự nghĩ hay làm.
Não không thực sự "tắt" khi chúng ta ngủ - Ảnh minh họa
Nói mớ thường vô hại, nhưng khi nào cần chú ý?
Nói mớ khá phổ biến. Một tài liệu của American Academy of Sleep Medicine dẫn nghiên cứu dịch tễ học cho thấy khoảng 66% số người từng nói mớ ít nhất một lần trong đời, trong khi khoảng 17% có hiện tượng này trong vòng ba tháng được khảo sát.
Ở trẻ em, hiện tượng này còn phổ biến hơn. Khi lớn lên, cấu trúc giấc ngủ thay đổi và nói mớ có xu hướng giảm dần ở nhiều người. Vì vậy, nếu trẻ thỉnh thoảng lẩm bẩm hoặc nói vài câu trong lúc ngủ nhưng ban ngày vẫn khỏe mạnh, học tập và sinh hoạt bình thường, thường không cần quá lo lắng.
Ở người trưởng thành cũng vậy, những lần nói mớ thỉnh thoảng thường không phải dấu hiệu bệnh lý nghiêm trọng. Đặc biệt, nếu người đó ngủ ngon, không có hành vi bất thường khác và tình trạng không ảnh hưởng đến cuộc sống, thường chỉ cần theo dõi.
Tuy nhiên, đột nhiên bắt đầu nói mớ thường xuyên khi đã trưởng thành lại là một câu chuyện khác.
Căng thẳng, thiếu ngủ, thay đổi giờ giấc sinh hoạt, rượu bia và một số vấn đề khiến giấc ngủ bị gián đoạn có thể làm hiện tượng nói mớ xuất hiện nhiều hơn. Ngưng thở khi ngủ cũng là một trong những tình trạng có thể liên quan đến những hành vi bất thường trong giấc ngủ.
Đáng chú ý hơn nếu nói mớ đi kèm la hét dữ dội, sợ hãi, cử động mạnh, đấm đá, vùng vẫy, đi lại trong lúc ngủ hoặc có hành vi như đang thực hiện một giấc mơ. Những biểu hiện này có thể liên quan đến các dạng rối loạn giấc ngủ khác, trong đó có rối loạn hành vi giấc ngủ REM.
Một số người cũng có thể nói mớ trong những giai đoạn ngủ bị gián đoạn, chẳng hạn như khi cơ thể chuyển đổi giữa ngủ và thức. Người đang ngủ có thể ngồi dậy, nhìn xung quanh, nói những câu khó hiểu rồi tiếp tục ngủ và sáng hôm sau hoàn toàn không nhớ chuyện gì đã xảy ra. Đây là một dạng hành vi có thể gặp trong các chứng rối loạn thức giấc một phần.
Làm gì nếu thường xuyên nói mớ khi ngủ?
Nếu chỉ thỉnh thoảng nói vài câu trong lúc ngủ, bạn thường không cần tìm cách "chữa" tình trạng này. Thay vào đó, hãy chú ý đến chất lượng giấc ngủ.
Thiếu ngủ và giấc ngủ bị xáo trộn có thể làm các hiện tượng bất thường khi ngủ dễ xuất hiện hơn. Vì vậy, duy trì giờ ngủ và giờ thức tương đối ổn định, ngủ đủ thời gian, hạn chế rượu bia vào buổi tối và giảm căng thẳng trước khi đi ngủ là những bước đơn giản nhưng hữu ích.
Nếu người thân nhận thấy bạn nói mớ rất nhiều, có thể nhờ họ ghi nhận thời điểm, tần suất và những hành vi đi kèm. Một đoạn ghi âm hoặc video ngắn trong lúc ngủ đôi khi cũng giúp bác sĩ hiểu rõ hơn về biểu hiện thực tế.
Đặc biệt, nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia về giấc ngủ nếu tình trạng mới xuất hiện ở tuổi trưởng thành, ngày càng thường xuyên, gây ảnh hưởng đến giấc ngủ của bạn hoặc người nằm cùng, hoặc đi kèm la hét dữ dội, hành động bạo lực, đi lại trong lúc ngủ, ngừng thở hay buồn ngủ quá mức vào ban ngày.
