Trong những tháng đầy ám ảnh sau vụ tấn công khủng bố Trung tâm Thương mại Thế giới (WTC) ngày 11/9/2001, người dân New York liên tục được trấn an rằng không khí quanh khu vực các tòa tháp sụp đổ an toàn để hít thở. Tuy nhiên, hồ sơ mới được công bố cho thấy giới chức y tế vẫn phát hiện dấu vết amiăng trong bánh kính 800 mét từ khu vực này 10 tháng sau vụ tấn công.
Các tài liệu được The New York Times (NYT) xem trước khi công bố hôm thứ Ba nằm trong hơn 170.000 trang báo cáo chất lượng không khí, hồ sơ ô nhiễm và thư từ giữa các quan chức thành phố. Số tài liệu này được lưu giữ trong 68 thùng tại một văn phòng của thành phố, không được công bố trong hơn 20 năm và mới được phát hiện vào năm ngoái.
Thị trưởng Zohran Mamdani đã chỉ đạo chính quyền công khai các hồ sơ thông qua một cổng thông tin trực tuyến, đúng 25 năm sau vụ tấn công tại khu Lower Manhattan.
Trong năm tới, chính quyền dự kiến tiếp tục rà soát, biên tập và công bố thêm nhiều tài liệu được tìm thấy tại các cơ quan thành phố và văn phòng bảo hiểm, liên quan đến các chất độc phát tán sau ngày 11/9.
Mức độ ô nhiễm đáng lo ngại
Những tài liệu được công bố hôm thứ Ba chỉ cung cấp một phần bức tranh về các tháng hỗn loạn sau vụ tấn công, khi New York phải cân bằng giữa nhu cầu khôi phục hoạt động của thành phố, những lo ngại về khủng bố và nguy cơ phơi nhiễm các chất độc còn tồn lưu.
Phạm vi hồ sơ vẫn hạn chế, chỉ bao gồm một phần nhỏ trong số các báo cáo chất lượng không khí được thu thập quanh khu vực Ground Zero. Các tài liệu cũng có một số bản ghi nhớ nội bộ, trong đó có cái gọi là “Harding memo”, đề cập đến khả năng thành phố phải chịu trách nhiệm pháp lý liên quan đến chất lượng không khí sau vụ 11/9. Tuy nhiên, nhiều tài liệu khác dường như vẫn chưa được tìm thấy hoặc chưa được công bố.
Dù không đầy đủ, các hồ sơ mới dường như củng cố lập luận rằng người dân New York đã được khuyến cáo quay trở lại khu vực Ground Zero trước khi nơi này thực sự an toàn, qua đó có thể khiến người lao động và cư dân tiếp xúc với các chất độc hại.
“Điều tối thiểu mà thành phố phải làm đối với các gia đình, những người sống sót và lực lượng ứng cứu là minh bạch và trách nhiệm giải trình”, ông Mamdani nói.
Việc công bố hồ sơ cũng khép lại một vụ kiện do 9/11 Health Watch, một tổ chức vận động về sức khỏe, khởi kiện nhằm buộc thành phố công khai các tài liệu.
Ben Chevat, giám đốc điều hành tổ chức này, cho rằng hồ sơ cho thấy thành phố đã biết về mức độ nguy hiểm của các hóa chất độc hại trong khi các quan chức vẫn truyền đi thông điệp rằng không khí “an toàn và ở mức chấp nhận được”.
Tuy nhiên, các tài liệu mới cũng có thể khiến thành phố phải đối mặt với những vụ kiện mới hoặc các yêu cầu sửa đổi đơn kiện hiện có. Thông tin trong hồ sơ có thể giúp những người mắc bệnh sau vụ 11/9 củng cố hồ sơ xin hỗ trợ từ các quỹ bồi thường liên bang dành cho nạn nhân.
Người dân từng đặt câu hỏi về mức độ an toàn
Một lá thư gửi Cục Bảo vệ Môi trường thành phố New York vào tháng 2/2002 cho thấy tâm lý cô lập và lo sợ của cư dân khu vực này khi đó.
Marisa Ramírez de Arellano, cư dân tại số 333 Rector Place, mô tả những gì bà cho là hàng loạt sai sót của giới chức thành phố và đơn vị quản lý tòa nhà trong quá trình loại bỏ amiăng và các chất ô nhiễm khác.
“Ngày 11/9/2001. Tôi cảm thấy mình phải làm gì đó”, bà viết, kể lại việc đã “hốt bụi từ bàn cà phê vào một túi giấy” và bắt đầu lau sàn bằng khăn giấy ướt, dù thừa nhận nỗ lực này “hầu như vô ích”.
Hiện 80 tuổi, bà Ramírez de Arellano cho biết sau vụ tấn công, bà đã phải điều trị trong nhiều năm với bác sĩ chuyên khoa dị ứng và bác sĩ phổi. Bà được kê steroid và các loại thuốc khác vì kết quả kiểm tra hô hấp khiến các bác sĩ lo ngại phổi của bà đã bị tổn thương.
Bà cho biết đã ở trong căn hộ nhiều giờ vào ngày 11/9 vì “không nhận ra lớp bụi rất nhẹ bay vào nhà lại có thể gây hại cho con người đến như vậy”. Bà rời đi sau khi lính cứu hỏa đến sơ tán cư dân.
Khi trở lại vài tuần sau đó, bà được thông báo rằng không khí an toàn để hít thở. Nhưng bà vẫn nghi ngờ, đặc biệt sau một đêm khi một đội xử lý vật liệu nguy hiểm tới đào lớp đất trên một bãi cỏ nhỏ trong khu phố.
“Họ đào xuống vài inch, mang toàn bộ đất đi rồi thay bằng đất mới, cỏ mới và thảm cỏ mới”, bà nói. “Tôi nghĩ, nếu họ cho rằng cỏ bị nhiễm bẩn, vậy tất cả chúng ta đang hít thứ gì?”
Hồ sơ ghi nhận amiăng và benzene
Một bản dự thảo dữ liệu do Cục Bảo vệ Môi trường thành phố New York (DEP) thu thập liệt kê nhiều địa điểm tại Lower Manhattan, nơi một số mẫu bụi có nồng độ amiăng vượt mức nguy hiểm trong những ngày ngay sau vụ tấn công.
Một tài liệu không ghi ngày tháng khác cũng liệt kê các mẫu không khí có nồng độ amiăng vượt mức cho phép.
Một cuộc kiểm toán tháng 11/2001 do một công ty tư nhân thực hiện và gửi Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA), dựa trên dữ liệu của các cơ quan thành phố và bang New York, cũng đưa ra những phát hiện đáng lo ngại.
Theo cuộc kiểm toán, nồng độ benzene, một chất gây ung thư, vẫn tăng đột biến gần khu vực chân các tòa tháp. Nồng độ amiăng trong không khí tại bãi chôn lấp Fresh Kills trên đảo Staten cũng tăng sau vụ tấn công.
Những lo ngại về chất lượng không khí bên trong các tòa nhà dân cư và thương mại tại Lower Manhattan khi đó cũng đã được một số quan chức đặt ra.
Hạ nghị sĩ Jerrold Nadler, một nghị sĩ Dân chủ đại diện Manhattan, cho rằng EPA đã không thực hiện đầy đủ trách nhiệm giám sát chất lượng không khí trong nhà.
Theo một bản ghi nhớ của quan chức thành phố Ester Fuchs gửi cho 6 người khác, trong đó có luật sư trưởng thành phố Michael Cardozo, ngày 28/2/2002, ông Nadler cho rằng EPA đã “chuyển trách nhiệm đo chất lượng không khí trong nhà cho thành phố mà không thiết lập các biện pháp giám sát phù hợp”. Sau đó, thành phố lại chuyển trách nhiệm này cho các chủ sở hữu bất động sản.
Fuchs cho biết Sở Y tế thành phố hướng dẫn người dân “vệ sinh các tòa nhà bằng cây lau nhà và khăn ướt”. Bà cũng tóm tắt quan điểm của cơ quan này rằng dù việc kiểm tra chất lượng không khí không thể phản ánh đầy đủ tình hình, các kết quả khi đó chưa cho thấy dấu hiệu “có thể dẫn tới những tác động sức khỏe lâu dài”.
Trong cuộc phỏng vấn tuần này, ông Nadler nhớ lại nỗ lực thuyết phục chính quyền của các cựu Thị trưởng Rudolph W. Giuliani và Michael Bloomberg công bố mọi thông tin họ thu thập được về chất lượng không khí quanh khu vực vụ tấn công.
“Họ biết về chất lượng không khí và về cơ bản đã không làm gì”, ông Nadler nói. “Tôi nghi rằng điều duy nhất họ quan tâm là mở cửa trở lại Phố Wall và họ chẳng quan tâm đến sức khỏe của những người ở đó”.
Quan chức từng khẳng định không khí an toàn
Các quan chức thành phố và liên bang, đáng chú ý nhất là Christine Todd Whitman, khi đó là người đứng đầu EPA, từng nhiều lần trấn an người dân Mỹ rằng không khí quanh Ground Zero an toàn để hít thở. Bà Whitman sau này đã xin lỗi vì những tuyên bố đó.
Các bài báo và bản ghi phỏng vấn trong những ngày và tuần sau vụ 11/9 cho thấy ông Giuliani tiếp tục khẳng định chất lượng không khí an toàn.
“Tôi đến đây vào buổi sáng và mùi rất kinh khủng”, ông nói vào cuối tháng 10/2001, theo New York Daily News. “Bạn ngửi thấy và cảm thấy chắc chắn phải có gì đó không ổn. Nhưng người ta nói với tôi rằng nó không nguy hiểm cho sức khỏe”.
Tháng 2/2002, ông Bloomberg nói: “Mọi cuộc kiểm tra được thực hiện đều cho thấy chất lượng không khí nằm trong giới hạn chấp nhận được. Tôi nghĩ một số người đơn giản là sẽ không bao giờ muốn tin điều đó.”
Trao đổi giữa Deutsche Bank, có trụ sở tại số 130 Liberty St., và DEP cho thấy các cuộc kiểm tra từ tháng 9/2001 đến tháng 4/2002 phát hiện amiăng trong các mẫu bụi vượt ngưỡng 1% được xem là nguy hiểm tại nhiều vị trí trong tòa nhà.
Các mẫu cũng cho thấy sự hiện diện của các chất hữu cơ gây ung thư, kim loại nặng, nấm và vi khuẩn.
Các chuyên gia của ngân hàng “đã khuyến nghị một chương trình kiểm tra có hệ thống” nhằm xác định mức độ nguy hiểm và tìm ra phương pháp phù hợp để xử lý, vận chuyển và tiêu hủy những vật liệu này, theo một lá thư tháng 6/2002 của giám đốc điều hành phụ trách bất động sản doanh nghiệp gửi ủy viên DEP.
Phơi nhiễm amiăng có thể gây sẹo mô phổi, ung thư trung biểu mô và ung thư phổi. Bụi, khói và các chất ô nhiễm khác phát tán từ Ground Zero cũng được liên hệ với bệnh lymphoma, bệnh bạch cầu và nhiều dạng ung thư khác.
“25 năm trôi qua, vẫn có người mắc bệnh”
Thị trưởng Mamdani và luật sư trưởng thành phố Steven Banks nhất trí rằng việc công khai các tài liệu là cần thiết, ông Banks cho biết trong một cuộc phỏng vấn gần đây.
“Trong nhiều năm, các gia đình, nhân viên thành phố và những người sống sót đã kêu gọi chính quyền minh bạch hơn”, ông Banks viết trong thư giới thiệu kèm bộ tài liệu được công bố.
Denise Verzi kể về người chồng Michael Verzi, một lính cứu hỏa New York, qua đời năm 2022 vì bệnh lymphoma được xác định có liên quan đến thời gian ông làm việc tại Ground Zero.
“Ông ấy thực sự yêu công việc lính cứu hỏa. Đó là sứ mệnh của ông ấy”, bà Verzi nói. “Nhưng nhiều năm sau, giờ chúng tôi mới phát hiện ra rằng có tất cả những hồ sơ này”.
Bà cho biết chồng và các đồng nghiệp từng được trấn an rằng “chất lượng không khí ổn, các anh có thể ở dưới đó”.
“Tôi không hiểu tại sao ngay từ đầu họ lại che giấu điều đó”, bà Verzi nói. “Những gì xảy ra khi ấy đã quá khủng khiếp. Nhưng 25 năm trôi qua, vẫn có người tiếp tục mắc bệnh”.
Theo NYT
