Những tàn tích của thành Troy cổ đại ở Tây Bắc Thổ Nhĩ Kỳ hé lộ về các nền văn minh, từ các thành trì thời kỳ đồ đồng đến các đền thờ La Mã. (Ảnh: Reuters)
Các nhà khảo cổ học đã phát hiện dấu tích một quảng trường công cộng có niên đại khoảng 2.800 năm cùng đường lát đá và đồ gốm thời Đồ sắt tại thành cổ Troy ở Tây Bắc Thổ Nhĩ Kỳ. Những bằng chứng mới cho thấy khu vực này có thể đã được tái định cư chỉ khoảng 80-90 năm sau khi Troy sụp đổ, thay vì bị bỏ hoang trong nhiều thế kỷ như quan niệm trước đây.
Phát hiện được thực hiện tại khu khảo cổ trên đồi Hisarlik, trong khuôn khổ dự án khai quật do Bộ Văn hóa và Du lịch Thổ Nhĩ Kỳ phối hợp với Đại học Çanakkale Onsekiz Mart tiến hành từ năm 2014. Thành Troy, địa điểm gắn liền với các sử thi Iliad và Odyssey của Homer, được UNESCO đưa vào Danh sách Di sản thế giới năm 1998. Theo thông tin được báo Euronews công bố ngày 22/9, các nhà khảo cổ đã phát hiện dấu tích được xác định là quảng trường công cộng (agora) cổ nhất từng được tìm thấy tại thành Troy, có niên đại khoảng 2.800 năm. Phát hiện này cung cấp thêm dữ liệu về một giai đoạn lịch sử lâu nay còn nhiều khoảng trống của Troy, đặc biệt là thời kỳ sau khi thành phố sụp đổ vào cuối thời Đồ đồng.
Theo cách xác định niên đại truyền thống, cuộc chiến thành Troy được cho là diễn ra vào khoảng năm 1184 trước Công nguyên. Trước đây, một quan điểm cho rằng sau biến cố này, thành phố đã bị bỏ hoang trong nhiều thế kỷ, trước khi người Hy Lạp Aeolis đến khu vực vào thế kỷ VIII trước Công nguyên và thành phố về sau được biết đến với tên Ilion. Tuy nhiên, những bằng chứng khảo cổ mới đang đặt lại vấn đề về khoảng thời gian gián đoạn này.
Khu vực được khảo sát nằm trong không gian công cộng thuộc Troy VI, giai đoạn được xác định vào khoảng năm 1700-1300 trước Công nguyên và được xem là một thời kỳ phát triển quan trọng của thành phố trước cuộc chiến thành Troy trong truyền thuyết. Bên cạnh dấu tích của agora, các nhà khảo cổ còn phát hiện một con đường lát đá dẫn tới cổng phía Nam của thành phố và đồ gốm thuộc thời Đồ sắt. Sự xuất hiện của các hiện vật này cung cấp bằng chứng cho thấy hoạt động cư trú tại Troy đã được nối lại sớm hơn so với nhận định thành phố từng trải qua nhiều thế kỷ hoàn toàn vắng bóng cư dân.
Ông Reyhan Körpe, Phó Giám đốc dự án khai quật, cho biết những cư dân mới đã đến khu vực này khoảng 80-90 năm sau khi Troy sụp đổ. Họ tận dụng những bức tường cũ của thành phố để xây dựng nhà ở. Phát hiện trên bổ sung thêm một mắt xích vào lịch sử khảo cổ phức tạp của Troy - địa điểm đã thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu trong hơn một thế kỷ.
Khoảng năm 1870, nhà khảo cổ học người Đức Heinrich Schliemann bắt đầu tiến hành những cuộc khai quật nổi tiếng tại Hisarlik, dựa trên các mô tả trong hai bộ sử thi Iliad và Odyssey của Homer. Các nghiên cứu khảo cổ sau đó đã phân chia lịch sử của khu vực thành 9 giai đoạn chính, từ Troy I đến Troy IX, phản ánh nhiều lớp cư trú và xây dựng nối tiếp nhau tại cùng một địa điểm. Chính đặc điểm này khiến việc xác định lịch sử của Troy trở nên phức tạp. Thành phố không phải một khu định cư duy nhất tồn tại nguyên trạng qua hàng nghìn năm, mà gồm nhiều lớp kiến trúc được hình thành, phá hủy và xây dựng lại trong những thời kỳ khác nhau.
Các bằng chứng mới từ agora, đường lát đá và đồ gốm thời Đồ sắt vì vậy có ý nghĩa đối với việc xác định diễn biến cư trú sau giai đoạn Troy thời Đồ đồng. Thay vì một khoảng trống kéo dài nhiều thế kỷ, kết quả khai quật cho thấy con người đã trở lại khu vực tương đối sớm và tiếp tục sử dụng một phần cơ sở vật chất của thành phố trước đó.
Tuy nhiên, những phát hiện khảo cổ cần được phân biệt với các câu chuyện được lưu truyền qua sử thi. Thành Troy có vị trí đặc biệt trong văn hóa phương Tây bởi đây là bối cảnh của cuộc chiến thành Troy được Homer kể lại trong sử thi Iliad, trong khi Odyssey chủ yếu thuật lại hành trình trở về quê hương của Odysseus sau cuộc chiến.
Sự quan tâm của công chúng đối với thành Troy và thế giới sử thi Homer gần đây tiếp tục gia tăng trong bối cảnh tác phẩm điện ảnh The Odyssey của đạo diễn Christopher Nolan được công chiếu. Đối với giới khảo cổ, những cuộc khai quật tại Hisarlik tiếp tục cung cấp các bằng chứng vật chất để làm rõ lịch sử của khu vực qua nhiều thời kỳ. Việc phát hiện quảng trường công cộng có niên đại khoảng 2.800 năm cùng dấu tích đường sá và đồ gốm thời Đồ sắt cho thấy quá trình hình thành và tái định cư tại Troy phức tạp hơn so với cách hình dung thành phố bị bỏ hoang hoàn toàn trong nhiều thế kỷ. Những kết quả mới không chỉ bổ sung hiểu biết về đời sống đô thị tại thành Troy mà còn giúp thu hẹp khoảng trống trong lịch sử khu vực giữa thời Đồ đồng và thời Đồ sắt, qua đó cung cấp thêm cơ sở khảo cổ cho việc nghiên cứu quá trình phát triển lâu dài của một trong những địa điểm cổ đại nổi tiếng nhất thế giới.
