Hai tuần nay, mỗi lần đi về giữa Long An và TP.HCM theo quốc lộ 1, đến ngã ba Gò Đen (xã Mỹ Yên, Tây Ninh) chúng tôi lại quẹo vào đường tỉnh 835, để thăm một người phụ nữ thường ngồi trước quán tạp hóa nhỏ, sau sạp bán chuối chiên, luôn giữ một ánh mắt nhìn vô định ra đường với tâm trạng đầy mong ngóng.
Đó là bà Nguyễn Thị Lệ, người vừa được tỉnh Tây Ninh bổ sung, công nhận là vợ liệt sĩ Huỳnh Văn Quên vào hôm qua (18-7).
Sau gần 60 năm chờ đợi, bà Nguyễn Thị Lệ được công nhận là vợ liệt sĩ. Điều bà mong mỏi nhất lúc này là kết quả ADN để đón chồng trở về.
Bà Lệ với chiếc nhẫn và đôi bông tai được mẹ chồng tặng - Ảnh: SƠN LÂM
Ngày 6-7, khi tìm được hài cốt liệt sĩ cùng di vật có tên Huỳnh Văn Quên, cả gia đình ông Huỳnh Văn Nhỏ (ấp Đức Tân, xã Vàm Cỏ) nhốn nháo. "Chị Hai Lệ" là một trong những người mà anh em trong nhà gọi điện thông báo đầu tiên.
Bà Lệ là con thứ sáu trong một gia đình ở vùng cứ địa cách mạng Tân Phước Tây, hữu ngạn ven sông Vàm Cỏ Đông (nay thuộc ấp 3, xã Vàm Cỏ). Người anh thứ hai và người anh thứ tư nhập ngũ rồi lần lượt hy sinh. Có thể vì vậy nên Mẹ Việt Nam anh hùng Lê Thị Biểu, mẹ ruột của bà Lệ, không ưa đứa con gái nhỏ nhắn của bà đi theo cách mạng vì sợ nguy hiểm.
Nhưng nhà trong vùng lõi cách mạng, gần đơn vị đóng quân của quân giải phóng, bà Lệ làm thêm việc may vá, gánh nước cho bộ đội. Thế nào rồi một ngày, cô sáu Lệ tuổi mười tám sau khi vá hai bộ đồ cho "chú bộ đội" nhỏ hơn mình gần hai tuổi tên Huỳnh Văn Quên thì nhận được thư tỏ tình.
"Gửi thư qua, thư lại rồi 'dính' luôn. Ai biết", bà Lệ như trẻ lại khi nhớ về những ngày hẹn hò cách đây đã hơn 60 năm. "Được nghỉ thì cả anh em đơn vị ùa ra, về nhà người này người kia chơi. Tui gặp chung ổng với đồng đội ổng. Cũng có gặp riêng nhiều", bà Lệ cười.
Bà Lệ với khoảnh khắc cười nhớ lại những kỷ niệm với người thương - Ảnh: SƠN LÂM
Trong những thư từ qua lại, ông Quên vẫn thường nói lên lý tưởng của mình, động viên người yêu đi theo cách mạng. "Tui cũng có ý đi theo cách mạng nhưng người quen biết đều cản. Thấy ổng nói hạp ý, tui quyết theo luôn", bà Lệ kể tiếp.
Năm 1967 có lẽ là năm hạnh phúc nhất trong đời của bà Lệ. Từ cô sáu trong nhà, bà được ông Quên dẫn về nhà chơi, ra mắt nhiều lần và những người em trong nhà bắt đầu gọi bà là "chị Hai Lệ". Đó là cách gọi tên người con gái theo vai vế của chồng.
"Thư về mong đợi thư lên / Thư đi đừng lạc anh chờ nghe thư. Ổng làm thơ vậy đó. Có chừng đó mà tui nhớ hoài".
Những ngày đầu năm 1968, gần đến Tết Mậu Thân, hai người đã tính đến đám cưới. "Hồi đó quan trọng nhất là công bố trong đơn vị. Ổng đã định thông báo để đơn vị công bố rồi. Mà lúc đó đang chuẩn bị cho trận Tết Mậu Thân. Ổng nói anh đi đánh trận này, hòa bình rồi về cưới. Rồi ổng đi luôn", bà Lệ nói giọng đều đều như để ký ức tự nhiên tràn ra.
Sau chiến dịch Mậu Thân, người trong gia đình liệt sĩ Huỳnh Văn Quên đã nghe dội về tin tức ông đã hy sinh. Nhưng bà Lệ thì vẫn chưa tin. Vừa theo phục vụ cách mạng, bà vừa ngóng ông Quên về làm lễ cưới. Biết bao người cũng đưa tin với cô gái nhỏ nhắn, xinh xắn có bím tóc dài (bà Lệ để tóc dài cho đến gần đây mới cắt ngắn). "Ổng nói tui chờ thì tui chờ ổng, sao ai cua (tán tỉnh - PV) tui được", bà Lệ khẳng khái.
Chờ hoài, chờ hoài cho đến sau hòa bình. Cho đến khi có giấy báo tử gửi về năm 1977.
Trong những ngày tháng chờ đợi tin, dù vẫn còn chiến tranh, bà Hai Lệ vẫn tranh thủ lặn lội về ấp Đức Tân thăm nhà chồng chưa cưới. Mẹ ruột của liệt sĩ Quên thương đứa con gái tảo tần, siêng năng, đã đeo một đôi bông và một nhẫn cưới, như là một cách chính thức nhận con dâu. Đó có lẽ là niềm an ủi lớn nhất giúp bà Lệ vượt qua những chuỗi ngày hy vọng người thương đi đánh trận lạc đâu đó chưa về.
Hòa bình, bà Lệ tham gia vào công tác ở Hội phụ nữ xã, được hơn hai năm thì người mẹ ruột bệnh yếu phải nằm viện liên miên. Bà Lệ nghỉ việc chăm sóc nhiều năm cho đến khi mẹ qua đời. Bà Lệ cũng luôn chu toàn phận làm dâu trong suốt gần 60 năm qua.
Các em dâu an ủi bà Lệ trong ngày gia đình cùng lên công viên Lê Thị Riêng (TP.HCM) thắp nhang tưởng niệm các liệt sĩ - Ảnh: DUYÊN PHAN
"Tui lớn lên, đám tiệc giỗ quải gì cũng thấy chị Hai về phụ. Gia đình nhà chị Hai có việc gì má tui cũng qua lại tròn phận sui gia. Khi ông nội bệnh, chị Hai Lệ về nhà ở luôn chăm sóc ông", bà Huỳnh Thị Lê, người em thứ năm của liệt sĩ Quên, kể về người chị dâu lớn trong gia đình.
Không chỉ những em út ruột thịt trong gia đình, mà cả họ tộc quanh vùng Đức Tân của liệt sĩ Quên đều thương mến, thán phục bà Lệ về việc thủ tiết chờ chồng. Là người mau nước mắt, ông Lê Văn Xem, người em cậu cô của liệt sĩ Quên, mỗi lần kể là nước mắt lại rơi: "Ông ngoại tui (ông nội liệt sĩ Quên - PV) thương chị Hai nhất trong đám cháu. Hồi đó chính tui chở mợ Năm (mẹ liệt sĩ Quên - PV) đi lên xã xin giấy chứng nhận vợ liệt sĩ cho chị Hai. Ông ngoại về biết chửi một trận. Nói tụi bây làm vậy rồi chết một đời con gái người ta. Là ông ngoại thương lo cho chị Hai, đâu nghĩ chị thủ tiết thờ anh Hai đến cuối đời".
Cũng chính ông Xem vừa qua đã "nôn nóng", bàn với ông Huỳnh Văn Nhỏ lên xã nộp đơn, và ông cũng là một trong 6 người ký vào hồ sơ xác nhận của họ tộc đồng ý chứng nhận cho bà Lệ là vợ liệt sĩ.
Hôm nay là ngày đám giỗ lần thứ 50 của cha liệt sĩ Quên. Anh em trong họ tộc Huỳnh đoàn tụ đông hơn bình thường, trong câu chuyện ai cũng nhắc đi nhắc lại niềm vui chuyện bà Lệ được tỉnh Tây Ninh công nhận là vợ liệt sĩ, được hưởng trợ cấp.
Bà Lệ không về dự được đám giỗ này. Chỗ bà Lệ ở cách hơn ba chục cây số. Đêm hôm qua chúng tôi ghé thăm, bà gửi một hộp bánh nhờ chúng tôi đưa về thắp nhang cúng cha chồng. Bà than quá mệt không thể đi nổi. Nhất là sợ đông người tụ tập sẽ hỏi han thêm nhiều, bà không trả lời lại sợ người ta phật ý.
Từ khi bị gãy tay phải, bà Lệ phải lên ở trong quán của chị Thủy để chị tiện bề chăm sóc. Ban ngày, bà vẫn thường ra ngồi trước quán cho đỡ nóng - Ảnh: SƠN LÂM
Căn nhà bà Lệ ở vùng ven sông Vàm Cỏ Đông vẫn còn, nhưng từ hơn nửa năm nay bà phải lên ở trong quán tạp hóa ven tỉnh lộ 835 của chị Nguyễn Thanh Thủy. Chị Thủy đúng ra gọi bà Lệ là dì ruột. Nhưng từ nhỏ đã được bà Lệ nuôi nấng cho đến khi lấy chồng, nên gọi luôn là mẹ.
"Trước mẹ bệnh tai biến đã yếu rồi. Nhưng vẫn còn đi lại được. Rồi bà bị té gãy tay phải, yếu hơn. Mình phải đưa về đây chăm sóc, chứ để mẹ ở dưới nhà không có ai chăm", chị Thủy kể.
Người trong quê ra đường lớn, tiếng xe cộ qua lại ầm ì cũng khiến bà Lệ mệt. Ở trong cái quán dựng bằng tôn, bà Lệ đi ra đi vào nhớ căn nhà tình thương được Nhà nước xây lại năm 2015 của mình. "Khi nào con rảnh mới đưa về thắp nhang được", bà Lệ thường nói rõ ràng từng câu. Cái kiểu nói khẳng khái mà bà có lần bảo: "Làm cách mạng có sao nói vậy, không nói hai lời".
Từ ngày 6-7 đến nay, bà Hai tiếp khách liên tục. Phần là tiếp truyền thông đến hỏi han đưa tin, thường xuyên đi lại để quay phim. Phần thì tiếp những người nghe chuyện của bà, thương mến tìm đến thăm hỏi. Gần tuổi 80, bà vẫn giữ khuôn phép, lễ độ, nghiêm túc, chỉn chu trong cả cách đi đứng, nói năng. Ai đến bà cũng đối xử chu đáo.
Tin kỷ vật có tên người chồng chưa cưới đã giúp bà có thêm sức mạnh. Nhưng sau hai tuần, lần đầu tiên chúng tôi nghe bà Lệ than mệt. Có lẽ thường xuyên qua lại thăm hỏi, tiếp xúc nhiều, bà xem chúng tôi như người trong nhà mới nói ra lời than mệt.
"Được Nhà nước quan tâm, công nhận rồi cho chế độ, cũng mừng. Nhờ mấy đứa em tự đi làm, chớ tui thì chờ ổng về đã. Lẽ ra nay phải đi đám giỗ mà sợ đi không nổi…", bà Lệ nói với giọng khàn đục hơn những ngày trước.
Hai tuần nay, bà Lệ gần như không ngủ được, thường ngồi lặng lẽ trong đêm mong mỏi ngày được đón chồng trở về - Ảnh: SƠN LÂM
Mệt nhưng không chịu nằm nghỉ. Vốn đã khó ngủ từ khi về đây vì không quen tiếng xe qua lại. Hai tuần nay gần như bà Lệ không ngủ được vì những chuyện ngày xưa, vì hy vọng mới bùng lên. Vậy nên nghe chúng tôi thúc bà vào nghỉ, bà lại không chịu, rủ chúng tôi ở lại uống nước … cho vui. Hơn tiếng đồng hồ phần lớn là lặng im, chúng tôi không dám hỏi gì vì sợ bà trả lời sẽ mệt. Chờ bà hỏi thì trả lời.
"Hai tuần mà tui tưởng hai chục ngày rồi. Thời gian của tui không còn nhiều. Giữ sức khỏe để chờ có kết quả ADN, rước ổng về cho ổng nằm yên rồi sao cũng được". Ba câu, bà Lệ nói từng câu riêng lẻ cách nhau, như nói với chính mình.
Cái đèn nê ông chèn nơi cửa quán chiếu bóng bà Lệ bao phủ cả màn đêm. Bất giác trong chúng tôi vọng lên câu thơ của thi sĩ Hồ Dzếnh trong bài thơ Núi Vọng Phu: "Bắc Nam đâu cũng niềm son sắt / Tạc giữa trời cao dáng thủy chung".
Chúng tôi cũng hy vọng sẽ có kết quả viên mãn cho bà Lệ trong những ngày tới, để ngọn núi vọng phu này không phải hóa đá!
