Sáng 24/6/1983, tàu con thoi Challenger đáp xuống sa mạc California, Mỹ sau hơn 6 ngày bay quanh Trái đất. Trong phi hành đoàn 5 người có Sally Ride - người phụ nữ Mỹ đầu tiên bay vào không gian và là một trong những gương mặt đã làm thay đổi hình ảnh của NASA.
Khi những bánh đáp của Challenger chạm đường băng tại căn cứ không quân Edwards, tàu đã hoàn thành 98 vòng quanh Trái đất, đi qua khoảng 2,5 triệu dặm trong 6 ngày, 2 giờ, 23 phút và 59 giây.
Nhiệm vụ mang mã hiệu STS-7 là một thành công về kỹ thuật. Hai vệ tinh thông tin được đưa lên quỹ đạo. Một vệ tinh thử nghiệm được thả ra rồi thu hồi bằng cánh tay robot của tàu con thoi. Hàng loạt thí nghiệm khoa học được thực hiện trong điều kiện vi trọng lực.
Nhưng với công chúng Mỹ, chuyến bay này còn mang một ý nghĩa khác. Trên Challenger có Sally Ride, nhà vật lý 32 tuổi vừa trở thành người phụ nữ Mỹ đầu tiên bay vào không gian.
Sally K. Ride cùng các thành viên trong phi hành đoàn. (Ảnh: NASA)
Lựa chọn giữa quần vợt và vật lý
Sally Kristen Ride sinh ngày 26/5/1951 tại Los Angeles, bang California, Mỹ. Từ nhỏ, bà vừa say mê khoa học vừa nổi bật trên sân quần vợt. Ride thi đấu trong hệ thống quần vợt trẻ, từng được xếp hạng ở cấp quốc gia và nhận học bổng quần vợt vào trường Westlake dành cho nữ sinh ở Los Angeles. Có lúc, bà đã nghiêm túc cân nhắc việc trở thành vận động viên chuyên nghiệp.
Sau khi rời Đại học Swarthmore và trở lại California, Ride tập luyện nhiều giờ mỗi ngày. Nhưng rồi bà nhận ra khoa học có sức hút lớn hơn. Năm 1970, Ride chuyển tới Đại học Stanford. Tại đây, bà trở thành tay vợt hàng đầu của đội nữ, đồng thời theo học hai lĩnh vực rất khác nhau: Vật lý và Tiếng Anh.
Ride tốt nghiệp năm 1973 với hai bằng cử nhân, một về vật lý và một về tiếng Anh. Bà tiếp tục lấy bằng thạc sỹ vật lý năm 1975 và tiến sỹ vật lý năm 1978, với các nghiên cứu liên quan đến vật lý thiên văn và laser điện tử tự do.
Cánh cửa dẫn bà tới NASA xuất hiện qua một một bài báo trên tờ báo sinh viên Stanford. Năm 1977, Ride đọc được thông tin NASA đang tuyển một thế hệ phi hành gia mới cho chương trình tàu con thoi. Không giống các chương trình trước chủ yếu tuyển phi công quân sự, lần này cơ quan hàng không vũ trụ Mỹ tìm cả các nhà khoa học và kỹ sư làm chuyên gia nhiệm vụ. Phụ nữ có cơ hội nộp đơn.
Hơn 8.000 người gửi hồ sơ. NASA chọn 35 ứng viên, trong đó có sáu phụ nữ. Sally Ride là một trong số đó. Tháng 1/1978, nhóm được công bố. Đây là lớp phi hành gia đầu tiên trong lịch sử NASA có phụ nữ.
Ảnh trái: Tàu vũ trụ Challenger rời bệ phóng trong sứ mệnh STS-7; ảnh giữa: Ride trên khoang lái của tàu Challenger; ảnh phải: Tàu Challenger nhìn từ vệ tinh SPAS-01. (Ảnh: NASA)
Người phụ nữ Mỹ đầu tiên trong không gian
Ngày 18/6/1983, Challenger rời bệ phóng 39A tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy ở Florida. Đó là chuyến bay thứ hai của Challenger và là nhiệm vụ tàu con thoi đầu tiên mang theo phi hành đoàn 5 người.
Khi Challenger vượt khỏi bầu khí quyển, Ride trở thành người phụ nữ Mỹ đầu tiên bay vào không gian. Bà không phải người phụ nữ đầu tiên trên thế giới làm được điều đó.
Khi Sally Ride bay vào không gian năm 1983, đã tròn hai thập niên kể từ ngày Liên Xô đưa Valentina Tereshkova trở thành người phụ nữ đầu tiên của nhân loại bay vào vũ trụ. Thành tựu của Ride vì thế không chỉ là chiến thắng cá nhân, mà còn đánh dấu sự thay đổi trong chính chương trình không gian Mỹ.
Trước giờ phóng, Ride phải đối mặt với sự chú ý gần như chưa từng có của truyền thông. Một phóng viên hỏi liệu bà có khóc khi công việc gặp trục trặc hay không. Ride bật cười rồi đáp: “Tại sao người ta không hỏi Rick những câu như thế?”. Rick Hauck là phi công nam cùng bay trên chuyến bay STS-7.
Câu trả lời ngắn gọn đã phơi bày điều bất thường của chính câu hỏi: Năng lực của các đồng nghiệp nam được xem là đương nhiên, còn người phụ nữ đầu tiên của NASA bay vào vũ trụ lại phải chứng minh rằng bà đủ bình tĩnh, cứng rắn và chuyên nghiệp.
Năng lực chuyên môn của bà thể hiện rõ trong STS-7. Trước chuyến bay, Ride từng làm việc trong bộ phận điều khiển nhiệm vụ và tham gia phát triển cánh tay robot của tàu con thoi. Trên quỹ đạo, bà cùng John Fabian vận hành cánh tay Remote Manipulator System, hay Canadarm.
Hệ thống này được dùng để đưa vệ tinh thí nghiệm SPAS-01 ra khỏi khoang hàng, thả nó bay tự do rồi bắt trở lại. Đây là lần đầu chương trình tàu con thoi thực hiện việc thả và thu hồi một vệ tinh bằng cánh tay robot.
SPAS-01 còn chụp được những bức ảnh đặc biệt về Challenger đang bay trên nền Trái đất - một trong số ít lần tàu con thoi được quan sát từ một thiết bị bay tự do ngay trên quỹ đạo.
Chuyến bay không phải điểm kết thúc
Challenger ban đầu dự kiến hạ cánh tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy. Thời tiết xấu ở Florida khiến NASA chuyển địa điểm đáp sang căn cứ Edwards tại California. Lúc 6 giờ 56 phút sáng 24/6/1983, Challenger chạm đường băng an toàn.
Chuyến bay đưa Sally Ride trở thành một biểu tượng quốc gia. Nhưng sự nghiệp của bà không dừng lại ở danh hiệu “đầu tiên”.
Năm 1984, Ride trở lại không gian trên nhiệm vụ STS-41G, cũng bằng tàu Challenger. Sau tai nạn Challenger năm 1986, bà được bổ nhiệm vào Ủy ban Rogers điều tra nguyên nhân thảm họa.
Năm 2003, khi tàu Columbia vỡ tung trong quá trình trở về Trái đất, Ride tiếp tục tham gia hội đồng điều tra. Bà trở thành người duy nhất có mặt trong cả hai cuộc điều tra lớn nhất lịch sử chương trình tàu con thoi.
Rời NASA, Ride trở thành giáo sư vật lý tại Đại học California, San Diego và dành ngày càng nhiều thời gian cho giáo dục.
Năm 2001, bà cùng các đồng sự thành lập Sally Ride Science, phát triển sách, tài liệu và chương trình giúp học sinh tiếp cận khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học. Một trong những ưu tiên của bà là giúp các bé gái nhìn thấy mình trong những lĩnh vực lâu nay thường bị xem là thế giới của nam giới.
Sally Ride qua đời năm 2012 vì ung thư tuyến tụy, ở tuổi 61.
Di sản bà để lại không chỉ nằm trong hai chuyến bay hay những kỷ lục. Quan trọng hơn, bà đã góp phần thay đổi câu hỏi mà nhiều thế hệ nữ sinh Mỹ đặt ra về tương lai của mình.
Ngày 24/6/1983, Challenger đưa một phi hành đoàn trở về Trái đất. Nhưng chuyến bay ấy đồng thời giúp nước Mỹ bước qua một ranh giới khác: Ranh giới từng ngăn cản phụ nữ xuất hiện trong những không gian xa nhất của khoa học và khám phá.
Ngày nay, phụ nữ đã trở thành một phần không thể thiếu của các chương trình thám hiểm không gian. Con đường ấy được mở ra bởi nhiều người tiên phong, trong số đó có Sally Ride - người phụ nữ đã chứng minh rằng bầu trời sao không thuộc riêng bất kỳ giới tính nào.
