Muốn giảm chi phí logistics, doanh nghiệp xuất khẩu phải bớt tự làm mọi thứ

Nhiều doanh nghiệp cho rằng bên cạnh hạ tầng, việc chia sẻ nguồn lực và chuyển đổi số là chìa khóa để giảm chi phí logistics - Ảnh: CÔNG TRUNG

Doanh nghiệp ngại đổi, chi phí khó giảm

Tại hội nghị kết nối chuỗi cung ứng và dịch vụ logistics trong lĩnh vực dệt may, da giày, chế biến gỗ do Sở Công Thương TP.HCM tổ chức chiều 26-6, nhiều hiệp hội ngành hàng cho rằng logistics đang là một trong những điểm nghẽn lớn của xuất khẩu.

Ông Trần Văn Quy - Phó chủ tịch Hiệp hội Dệt may thời trang TP.HCM - cho biết chi phí logistics hiện chiếm 9-10% giá thành sản phẩm dệt may, trong khi biên lợi nhuận của nhiều doanh nghiệp chỉ 5-10%.

"Chỉ cần giảm được 1% chi phí logistics cũng tạo ra tác động rất lớn đến năng lực cạnh tranh" - ông Quy nói. Phần lớn doanh nghiệp dệt may hiện vừa tự làm, vừa thuê ngoài. Khoảng 20-30% nhu cầu logistics được doanh nghiệp tự đầu tư để xử lý đơn hàng gấp hoặc tình huống phát sinh, còn khoảng 70% vẫn sử dụng dịch vụ bên ngoài.

Việc tự đầu tư xe, kho giúp doanh nghiệp chủ động hơn nhưng cũng dễ phát sinh lãng phí. Hàng đưa từ miền Nam ra miền Bắc, nếu chiều về không có hàng, xe chạy rỗng thì chi phí vẫn đội lên.

Ông Quy cũng thừa nhận một rào cản khác là tâm lý ngại thay đổi. Nhiều doanh nghiệp đã quen làm việc với một nhà cung cấp dịch vụ trong nhiều năm, dù có lựa chọn mới rẻ hơn vẫn không muốn đổi vì sợ xáo trộn quy trình.

"Có những việc làm quen hơn 10 năm rồi, dù chỗ mới có thể rẻ hơn nhưng doanh nghiệp vẫn ngại đổi. Vì ngại thay đổi nên chi phí cao vẫn cứ cao" - ông Quy nói.

Doanh nghiệp xuất khẩu đang chịu rất nhiều khoản phí gồm cước vận chuyển, phí xếp dỡ, hạ rỗng, nâng hạ container, niêm phong chì, khai báo và các dịch vụ khác... - Ảnh: CÔNG TRUNG

Nhiều phí bủa vây đơn hàng xuất khẩu

Ở góc độ doanh nghiệp xuất nhập khẩu, ông Trần Quý Nhân, Phó chủ tịch Hiệp hội Xuất nhập khẩu TP.HCM, đưa ra phép tính cụ thể: một container 20 feet từ Trảng Bom về cảng Cát Lái hiện có thể tốn 11,3-14,4 triệu đồng. Khoản này gồm cước vận chuyển, phí xếp dỡ, hạ rỗng, nâng hạ container, niêm phong chì, khai báo và các dịch vụ khác.

"Doanh nghiệp xuất khẩu đang chịu rất nhiều khoản phí. Mong các cảng và các bên trong chuỗi logistics cùng chia sẻ thêm, nhất là trong bối cảnh đơn hàng khó khăn", ông Nhân nói.

Ngoài chi phí nội địa, doanh nghiệp còn chịu áp lực từ thời gian vận chuyển quốc tế kéo dài. Theo ông Nhân, có tuyến hàng đi châu Âu trước đây mất khoảng 30 ngày, nay kéo dài tới 45 ngày. Thêm 15 ngày vận chuyển đồng nghĩa dòng tiền về chậm hơn, chi phí vốn tăng lên.

Với ngành gỗ, ông Trần Lam Sơn - Ủy viên Ban Thường vụ, Phó Ban Xúc tiến thương mại và Quan hệ quốc tế Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCM - cho rằng logistics là nút thắt lớn do đặc thù hàng hóa cồng kềnh.

Nhiều container đồ gỗ, nội thất đầy rất nhanh vì hết thể tích, dù tải trọng chưa tới giới hạn. Điều này khiến chi phí vận chuyển trên mỗi sản phẩm cao hơn.

"Container có thể đầy rất nhanh nhưng không phải vì hàng nặng, mà vì hàng chiếm quá nhiều thể tích. Đây là bài toán chi phí rất lớn của ngành gỗ", ông Sơn nói.

Ông đề xuất phát triển các điểm trung chuyển tại Cần Thơ, Vĩnh Long, Cà Mau để kết nối vùng nguyên liệu với cảng xuất khẩu. Với vùng nguyên liệu gỗ keo ở bán đảo Cà Mau, nếu có thể cưa xẻ, phân loại, sơ chế tại chỗ rồi vận chuyển bằng đường thủy, doanh nghiệp sẽ giảm áp lực đường bộ và chi phí đưa hàng về TP.HCM. "Không thể cứ đưa tất cả về Cát Lái rồi mới tính tiếp" - ông Sơn nói.

Cần chia sẻ xe, kho và dữ liệu

Câu hỏi được đặt ra tại hội nghị là chi phí logistics đang chiếm tỉ trọng lớn trong giá thành, vậy giảm bằng cách nào?

Từ phía doanh nghiệp cảng, ông Trương Nguyên Linh, Phó tổng giám đốc Cảng Container quốc tế Việt Nam (VICT), cho rằng muốn giảm chi phí phải xử lý đồng thời hạ tầng, thủ tục và chuyển đổi số.

Nhiều cảng đã triển khai cảng điện tử, cho phép khách hàng đăng ký, thanh toán, làm thủ tục trực tuyến. Tuy nhiên nếu hãng tàu chưa nâng cấp hệ thống để kết nối dữ liệu, lệnh giao hàng điện tử vẫn không thể truyền đến cảng.

"Khách hàng làm được thủ tục điện tử với hãng này nhưng lại không làm được với hãng khác. Chuyển đổi số mà không đồng bộ thì điểm nghẽn vẫn còn" - ông Linh nói.

Thẳng thắn chia sẻ tại hội nghị, bà Đặng Minh Phương, Chủ tịch Hiệp hội Logistics và Cảng biển TP.HCM, cho rằng nhiều doanh nghiệp đang vô tình làm tăng chi phí khi tự mua xe tải, tự đầu tư kho bãi và tự tổ chức toàn bộ logistics.

Theo bà, một doanh nghiệp dệt may dùng xe chở hàng ra cảng rồi xe chạy rỗng về, trong khi doanh nghiệp ngành gỗ lại phải thuê xe khác chở nguyên liệu về nhà máy là sự lãng phí nguồn lực.

"Các anh chị nói logistics làm chi phí tăng cao, nhưng chính cách mỗi doanh nghiệp tự đầu tư xe, tự làm mọi thứ cũng là một nguyên nhân đẩy chi phí lên", bà Phương nói.

Bà cho rằng doanh nghiệp cần áp dụng kinh tế chia sẻ trong logistics dùng chung xe, chung kho, chung nền tảng, chung dịch vụ và thuê ngoài những khâu không phải năng lực cốt lõi.