Gian lận thi cử ở Tuyên Quang: Tổ chức thi lại không phải là biện pháp xử lý kỷ luật 328 thí sinh

Sáng ngày 5/8/2026, tại buổi họp báo thông báo phương án xử lý đối với thí sinh tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, Bộ Giáo dục đã thông báo quyết định hủy kết quả thi tốt nghiệp THPT với 328 thí sinh, tổ chức thi lại tất cả môn thi ở điểm thi này. Thời gian thi là ngày 14-15/8 và công bố kết quả thi dự kiến vào ngày 19/8/2026.

Ngay tại buổi họp đã có câu hỏi tại sao sai phạm thi ở Quảng Trị ngay trước đó không lâu thì thí sinh bị buộc hủy kết quả nhưng các thí sinh tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang lại được thi lại?

Thứ trưởng Thường trực Phạm Ngọc Thưởng phát biểu tại họp báo - Ảnh: Bộ GD-ĐT

Có ý kiến cho rằng cần hủy toàn bộ kết quả của 328 thí sinh và buộc các em chờ đến năm sau thi lại. Phân tích vấn đề này, Luật sư Hoàng Hà - Đoàn luật sư TP Hồ Chí Minh cho rằng cách xử lý này nghe có vẻ nghiêm khắc, nhưng trước hết phải trả lời được căn cứ nào trong Quy chế thi cho phép áp dụng một hình thức kỷ luật đồng loạt như vậy.

Quy chế quy định chứng cứ vi phạm sau khi được xác minh mới là căn cứ xử lý. Việc đình chỉ, trừ điểm hoặc hủy kết quả thi đều gắn với hành vi cụ thể của từng thí sinh như nhận bài giải từ bên ngoài, để người khác làm bài thay, sử dụng bài của người khác hoặc những vi phạm nghiêm trọng khác. Quy chế không quy định cứ dự thi tại một điểm thi xảy ra sai phạm thì mặc nhiên bị coi là có lỗi và bị hủy kết quả.

Phải thừa nhận rằng kết quả xác minh ban đầu cho thấy có thí sinh vi phạm và những người này phải bị xử lý nghiêm khi hành vi được làm rõ. Nhưng đến nay, Bộ Công an vẫn đang tiếp tục xác định trách nhiệm của các cá nhân liên quan, chưa công bố đầy đủ kết luận và danh sách thí sinh vi phạm. Vì vậy lỗi của một số người không thể được dùng để suy đoán lỗi của toàn bộ 328 thí sinh.

Báo Tiền Phong cũng dẫn lời GS.TS Huỳnh Văn Chương - Cục trưởng Cục Quản lí chất lượng, Bộ GD&ĐT lý giải tại buổi họp báo rằng, việc tổ chức thi lại nhằm bảo đảm an toàn, nghiêm túc, trung thực, khách quan và công bằng của kỳ thi; thực hiện đúng các nguyên tắc và chỉ đạo của Chính phủ, không phải là biện pháp xử lý kỷ luật đối với thí sinh.

Trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân, trong đó có những thí sinh vi phạm (nếu có), sẽ được xem xét, xử lý trên cơ sở kết quả điều tra và mức độ vi phạm theo quy định của pháp luật.

Theo luật sư Hoàng Hà, cần phân biệt giữa hủy kết quả với tư cách một hình thức kỷ luật và không công nhận kết quả cũ để tổ chức thi lại. Hình thức kỷ luật chỉ có thể áp dụng sau khi cá thể hóa hành vi và lỗi của từng thí sinh. Còn việc không sử dụng kết quả của cả điểm thi xuất phát từ thực tế quy trình tổ chức thi đã mất độ tin cậy, nhằm tạo ra một kết quả mới khách quan hơn. Bộ Giáo dục có thể xử lý tình trạng của kết quả thi trước, nhưng việc thí sinh nào thực sự vi phạm và phải chịu hậu quả đến đâu vẫn cần chờ kết luận của cơ quan có thẩm quyền.

Thi lại mới chỉ giải quyết câu hỏi trước mắt là sử dụng kết quả nào để xét tốt nghiệp và tuyển sinh. Còn câu hỏi thí sinh nào vi phạm, vi phạm đến đâu, ai chủ động móc nối và ai chỉ bị đặt vào một phòng thi có sai phạm vẫn phải chờ kết quả điều tra của Bộ Công an.

Căn cứ pháp lý của quyết định cho 328 thí sinh thi lại

Luật sư Hoàng Hà khẳng định, quyết định tổ chức thi lại đối với 328 thí sinh tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang có căn cứ pháp lý và thuộc thẩm quyền của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Cụ thể, căn cứ trực tiếp là điểm c khoản 2 Điều 7 Quy chế thi tốt nghiệp trung học phổ thông ban hành kèm Thông tư 24/2024/TT-BGDĐT, đã được sửa đổi bởi Thông tư 13/2026/TT-BGDĐT và hợp nhất tại Văn bản số 02/VBHN-BGDĐT ngày 17/4/2026. Quy định này cho phép Ban Chỉ đạo thi cấp quốc gia quyết định hình thức xử lý phù hợp và trong trường hợp đặc biệt trình Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quyết định tổ chức thi lại tại một số Hội đồng thi hoặc trong cả nước.

Bên cạnh đó, khoản 1 Điều 59 giao Bộ Giáo dục và Đào tạo quyết định phương án xử lý các trường hợp đặc biệt và những tình huống bất thường khác phát sinh trong kỳ thi. Đây cũng là hai căn cứ mà Bộ đã viện dẫn khi giải thích về quyết định thi lại tại Tuyên Quang.

Luật sư Hoàng Hà cho rằng, vụ việc này có đủ dấu hiệu để được coi là tình huống đặc biệt. Sai phạm không chỉ xuất phát từ một thí sinh đơn lẻ mà xảy ra trong khâu coi thi, có liên quan đến những người được giao trách nhiệm bảo đảm tính nghiêm túc của kỳ thi. Khi chính quy trình tổ chức thi đã bị can thiệp, cơ quan quản lý có quyền đánh giá rằng kết quả cũ không còn đủ độ tin cậy để tiếp tục sử dụng.

Điều 2 Quy chế thi yêu cầu kỳ thi phải bảo đảm an toàn, nghiêm túc, trung thực, khách quan và công bằng, đồng thời cung cấp dữ liệu đủ độ tin cậy để xét tốt nghiệp và phục vụ tuyển sinh. Vì vậy, tổ chức thi lại là biện pháp nhằm tạo lập một kết quả mới đáp ứng các yêu cầu này, chứ không phải giải pháp nằm ngoài khuôn khổ pháp luật.

Có ý kiến cho rằng Điều 7 chỉ nói đến thi lại tại Hội đồng thi, trong khi vụ việc này chỉ tổ chức lại tại một điểm thi. Tuy nhiên, luật sư Hà cho rằng quy định phải được đọc cùng Điều 59. Nếu phạm vi mất độ tin cậy chỉ giới hạn tại một điểm thi thì việc chỉ yêu cầu 328 thí sinh thi lại là biện pháp hẹp hơn, phù hợp hơn và ít ảnh hưởng đến quyền lợi của những thí sinh không liên quan so với tổ chức lại cho toàn bộ Hội đồng thi của tỉnh.

Cũng cần phân biệt rõ việc tổ chức thi lại với việc hủy kết quả để xử lý thí sinh vi phạm. Điều 57 Quy chế thi quy định chế tài đối với từng thí sinh dựa trên hành vi cụ thể. Muốn xử lý một em vì gian lận phải xác định em đó đã thực hiện hành vi gì, mức độ ra sao và có căn cứ chứng minh. Không thể từ việc có một số thí sinh vi phạm mà suy đoán toàn bộ 328 em đều có lỗi.

Trong khi đó quyết định thi lại nhằm xử lý tình trạng của kết quả thi, không phải kết luận trách nhiệm của từng người. Vì vậy Bộ không nhất thiết phải chờ cơ quan điều tra công bố đầy đủ danh sách thí sinh vi phạm mới được tổ chức thi lại. Bộ có thể xử lý trước một kết quả không còn đủ độ tin cậy để bảo đảm tiến độ tuyển sinh. Sau đó, khi cơ quan điều tra xác định thí sinh nào thực sự vi phạm, trách nhiệm của từng người vẫn phải được xem xét riêng.