Giáo dục giới tính là điều hết sức cần thiết với trẻ - Minh họa: LAP
Mấy hôm trước, tôi đọc tin, thấy một nam sinh lớp 9, ở Bắc Ninh phải nhập viện sau khi tự đưa quả dưa chuột dài khoảng 20 cm vào trực tràng.
Tai nạn được xử trí thành công, nhưng câu chuyện tiếp tục bị kéo dài trên mạng bằng những tiếng cười, lời giễu cợt và suy diễn.
Bị chế nhạo có thể trở thành vết thương thứ hai
Điều đáng bàn không chỉ là một hành vi nguy hiểm, mà còn là khoảng trống giáo dục giới tính, kỹ năng bảo vệ cơ thể và thái độ của cộng đồng trước sự cố nhạy cảm của trẻ vị thành niên.
Tôi thấy nhiều hội, nhóm chia sẻ lại thông tin. Bên dưới, phần lớn bình luận không hỏi em có bị tổn thương hay sang chấn không, cũng không quan tâm gia đình đã được hướng dẫn thế nào.
Người ta thi nhau đùa về quả dưa và tương lai của cậu bé. Một ca cấp cứu liên quan vùng kín lập tức bị biến thành sân khấu mua vui, nơi nhân vật 14 tuổi không còn được nhìn như một người cần chữa trị và bảo vệ.
Chi tiết y khoa cần được thông tin để cảnh báo, nhưng danh tính và phẩm giá của trẻ phải được bảo vệ.
Với một học sinh đang tuổi hình thành bản sắc, cảm giác bị chế nhạo có thể trở thành vết thương thứ hai, kéo dài hơn tổn thương thể chất.
Đây không phải loại tai nạn chưa từng gặp. Y văn về dị vật trực tràng ghi nhận người bệnh thường đến viện muộn vì xấu hổ, sợ bị phán xét hoặc cố tự xử trí. Những vật lớn, trơn, nằm sâu có thể khó lấy; một số trường hợp cần nội soi, gây mê hoặc phẫu thuật.
Tuy nhiên, không nên từ vài ca bệnh mà khẳng định hiện tượng "ngày càng trẻ hóa" - như nhiều bình luận - nếu chưa có dữ liệu giám sát theo thời gian. Điều có thể nói chắc hơn là trẻ tiếp cận nội dung người lớn và các thử thách nguy hiểm sớm hơn, trong khi kiến thức an toàn chưa theo kịp.
Tò mò không đồng nghĩa hư hỏng
Ở tuổi dậy thì, tò mò về cơ thể và cảm giác là một phần của quá trình phát triển. Tò mò không đồng nghĩa hư hỏng, càng không tự động nói lên xu hướng tính dục.
Hành vi nguy hiểm có thể bắt nguồn từ thiếu hiểu biết về giải phẫu, bắt chước nội dung trên mạng, thách đố giữa bạn bè, bốc đồng hoặc mong muốn tự khám phá nhưng dùng vật không an toàn. Nếu người lớn chỉ biết mắng nhiếc, trẻ sẽ học cách giấu giếm chứ không học được cách tự bảo vệ.
Không thể mặc định mọi trường hợp đều tự nguyện. Với người chưa thành niên, cần sàng lọc khả năng bị ép buộc, quay phim, dụ dỗ hoặc xâm hại; trao đổi kín đáo và chuyển ngay cơ quan bảo vệ trẻ em khi cần.
Nguyên nhân sâu xa còn nằm trong sự im lặng của người lớn. Nhiều gia đình chỉ nói với con về giới tính bằng mệnh lệnh "không được", còn nhà trường thường tập trung vào sinh sản, mang thai và bệnh lây truyền.
Trẻ ít được học đầy đủ về quyền tự chủ thân thể, ranh giới riêng tư, sự đồng thuận, cách nhận diện dụ dỗ, nguy cơ từ vật lạ và địa chỉ tìm trợ giúp. Khoảng trống ấy không làm mất đi tò mò, nó chỉ đẩy trẻ sang công cụ tìm kiếm hoặc lời truyền miệng của bạn bè.
Tổ chức Y tế Thế giới khẳng định giáo dục giới tính toàn diện, phù hợp lứa tuổi trang bị cho trẻ kiến thức, kỹ năng và giá trị để bảo vệ sức khỏe, xây dựng quan hệ tôn trọng và đưa ra lựa chọn có trách nhiệm.
Các bằng chứng tổng hợp cho thấy giáo dục chất lượng không khiến trẻ quan hệ sớm, ngược lại, có thể trì hoãn khởi đầu tình dục và giảm hành vi nguy cơ. Vì sợ "vẽ đường cho hươu chạy", người lớn có thể đã để trẻ tự chạy trong bóng tối.
Cần biến giới tính thành cuộc trò chuyện bình thường, liên tục và vừa sức.
Cha mẹ có thể gọi đúng tên các bộ phận, giải thích vùng riêng tư, nhấn mạnh cơ thể thuộc về con và không ai được chạm, ép buộc hay ghi hình nếu không có sự đồng thuận phù hợp.
Với tuổi dậy thì, cần nói rõ rằng, tò mò và cảm xúc không đáng xấu hổ, nhưng mọi thử nghiệm có nguy cơ gây tổn thương đều cần tránh; khi có thắc mắc, con có thể hỏi người lớn hoặc bác sĩ mà không bị mắng.
Nhà trường không nên chờ một vụ việc rồi tổ chức buổi tuyên truyền duy nhất. Nội dung về sức khỏe giới tính cần đi theo lứa tuổi, gắn với kỹ năng số, phòng chống bắt nạt và xâm hại.
Học sinh phải biết rằng các "thử thách" trên mạng không phải bằng chứng của lòng can đảm; việc phát tán hình ảnh nhạy cảm có thể hủy hoại người khác; ép bạn thực hiện hành vi liên quan cơ thể là bạo lực. Phòng tham vấn học đường cần bảo mật và có quy trình chuyển tuyến y tế khi phát hiện nguy cơ.
Truyền thông và người dùng mạng cũng có phần trách nhiệm.
Người bình luận nên tự hỏi: nếu nhân vật là con hoặc học trò của mình, ta có viết câu ấy không? Mỗi lượt chia sẻ kèm lời nhạo báng có thể đưa câu chuyện đến bạn học của em, biến một tai nạn đã được chữa thành bắt nạt kéo dài ngoài đời.
