Bộ Công Thương đề xuất nhiều quy định nhằm thúc đẩy ngành công nghiệp hỗ trợ tại Việt Nam - Ảnh: THY NHUNG
Bộ Công Thương đang lấy ý kiến cho dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 111/2015 (được sửa đổi bởi Nghị định số 205/2025) của Chính phủ về phát triển công nghiệp hỗ trợ.
Theo Bộ Công Thương, các nghị định áp dụng cho ngành công nghiệp hỗ trợ đã đạt được những kết quả nhất định nhưng cũng có một số vướng mắc cần được điều chỉnh.
Lãi suất cao so với doanh nghiệp FDI
Cụ thể, một số chính sách ưu đãi, hỗ trợ tuy đã được quy định trong Nghị định số 111/2015 (sửa đổi bởi Nghị định số 205/2025) nhưng chịu sự điều chỉnh của các luật chuyên ngành như Luật Đất đai, Luật Các tổ chức tín dụng, Luật Đấu thầu.
Việc tổ chức thực hiện một số chính sách ưu đãi, hỗ trợ còn gặp nhiều vướng mắc như chính sách bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa qua hệ thống ngân hàng phát triển, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa trong công nghiệp hỗ trợ.
Các cơ chế về ưu đãi tín dụng đầu tư, ưu đãi về thuế, tiền thuê đất, đặc biệt là phân bổ nguồn lực để triển khai các chính sách về công nghiệp hỗ trợ chưa được cụ thể hóa.
Theo Bộ Công Thương, các chính sách tín dụng cho công nghiệp hỗ trợ chưa thật sự phát huy hiệu quả.
Các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ chủ yếu có quy mô nhỏ và vừa nhưng đòi hỏi vốn lớn cho đầu tư máy móc, thiết bị, nhà xưởng, công nghệ, vật liệu và nhân lực kỹ thuật trình độ cao.
Sản xuất công nghiệp hỗ trợ là tạo ra các linh kiện, phụ tùng, bán thành phẩm, phụ thuộc hầu hết vào khách hàng là nhà sản xuất các sản phẩm cuối cùng.
Do đó doanh nghiệp khó có được các chiến lược thị trường rõ ràng như đối với sản xuất hàng hóa thông thường. Các yêu cầu này làm cho công nghiệp hỗ trợ là lĩnh vực khó để bắt đầu khởi tạo sản xuất. Giai đoạn đầu và trong cả quá trình phát triển, nguồn vốn tài chính đóng vai trò đặc biệt quan trọng.
Hiện tại, do những đặc thù của sản xuất công nghiệp hỗ trợ cũng như xuất phát điểm thấp của doanh nghiệp Việt Nam như: doanh nghiệp không có đủ tài sản để thế chấp vay vốn; báo cáo tài chính không khả thi do đầu tư ban đầu quá lớn, hồ sơ vay vốn khó thuyết phục cơ quan tín dụng.
Do đó các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ rất khó khăn trong tiếp cận các nguồn vốn tín dụng.
Doanh nghiệp chuyển đổi xanh cũng sẽ có mức hỗ trợ từ 50-100%, tùy tính chất từng hạng mục - Ảnh: THY NHUNG
Chi tiết hơn về lãi suất vay vốn, Bộ Công Thương cho biết các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nước, đang phải vay vốn với lãi suất từ 8-10%/năm, trong khi doanh nghiệp FDI hoạt động cùng lĩnh vực chỉ vay từ 1-3%/năm từ công ty mẹ hoặc ngân hàng nước ngoài.
Khoảng cách lãi suất này triệt tiêu khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước, cản trở quá trình đầu tư máy móc, thiết bị, công nghệ để nâng cấp năng lực sản xuất và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.
Do đó các chính sách về thuế, đất đai, tín dụng hiện nay chưa đủ sức hấp dẫn để thu hút các dự án FDI quy mô lớn hoặc khuyến khích, hỗ trợ doanh nghiệp nội địa nâng cấp công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026 - 2030.
Doanh nghiệp "lười" vay vốn vì mất thời gian
Bà Kiều Ngọc Phương, Phó tổng giám đốc Công ty cổ phần Thương mại Cơ khí Tân Thanh, chia sẻ vừa qua công ty cũng đã thực hiện một số hoạt động để chuyển đổi xanh nhưng không thực hiện các thủ tục vay vốn. Vì để xét duyệt một hồ sơ yêu cầu giấy tờ và chứng minh các hoạt động này khá phức tạp, tốn thời gian.
"Công ty đã thực hiện các bước chuyển đổi xanh đầu tiên như đo lường phát thải trước, có ứng dụng điện mặt trời, tuy nhiên để đạt mức Net Zero thì còn rất lâu", bà Phương cho hay.
Doanh nghiệp cũng lười vay vốn vì thủ tục và thời gian quá lâu - Ảnh: TÂN THANH
Theo bà Phương đánh giá, thường chỉ các doanh nghiệp quy mô lớn, đi vay tiền tỉ, làm dự án lớn, lập hồ sơ và kiểm tra thẩm định khắt khe, còn doanh nghiệp nhỏ thì chỉ tự xoay xở. Trước đây khi làm dự án điện mặt trời, doanh nghiệp cũng tự bỏ 100% vốn (khoảng vài tỉ đồng) vì quy trình vay vốn ngân hàng hay làm hồ sơ thẩm định rất dài dòng và tốn thời gian.
Khảo sát một số doanh nghiệp may nhỏ cũng cho biết hiện tại đơn vị đang được hỗ trợ mức thuế VAT cho các thiết bị máy móc, thiết bị ngành may từ 10% xuống còn 8%. Ngoài ra, doanh nghiệp cũng chưa có ý định phát triển thêm.
Các doanh nghiệp đề xuất khi chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ mới được Chính phủ thông qua, thì cần giảm bớt các thủ tục và thời gian để các doanh nghiệp dễ tiếp cận hơn cho các chương trình đầu tư.
Trong dự thảo lần này, Bộ Công Thương đề xuất các Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ như hỗ trợ nghiên cứu, chuyển giao công nghệ; đào tạo nguồn nhân lực; tìm kiếm, cung cấp thông tin; hỗ trợ mua bán, sáp nhập doanh nghiệp; xây dựng, vận hành trang thông tin điện tử; xây dựng cơ sở dữ liệu công nghiệp hỗ trợ và các nội dung khác với mức hỗ trợ từ 50% đến 100% kinh phí tùy theo tính chất từng hoạt động.
Đồng thời, dự thảo cũng đề xuất thay đổi một số nội dung để phù hợp với các quy định về luật đấu thầu, đầu tư cũng như các thủ tục vay vốn.
Dự thảo cũng bổ sung các ngành nghề thuộc ngành công nghiệp hỗ trợ gồm: ngành dệt may, ngành dày da, ngành điện tử, ngành sản xuất lắp ráp ô tô, ngành cơ khí chế tạo và các sản phẩm hỗ trợ cho ngành công nghiệp công nghệ cao.
Theo Bộ Công Thương, chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giúp doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, từng bước nâng cấp năng lực, đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp dẫn dắt và tham gia chuỗi cung ứng một cách thực chất, bền vững.
Đây cũng là cơ chế thay thế phù hợp hơn cho mục tiêu thúc đẩy sự tham gia của doanh nghiệp nhỏ và vừa vào chuỗi cung ứng, thay vì tiếp tục duy trì điều kiện mang tính hình thức yêu cầu dự án phải có hợp đồng với 1 doanh nghiệp nhỏ và vừa cung ứng nguyên liệu, linh kiện chính.
