Sâu măng loài ấu trùng sống trong thân cây tre luồng. Mặc dù là món ăn dân dã của đồng bào miền núi, nhưng hiện nay nó lại trở thành "đặc sản" hiếm có, khó tìm. Ảnh: THÀNH NAM
Từ tháng 7 đến tháng 10 hằng năm, khi măng tre luồng, măng nứa phát triển mạnh, cũng là mùa sâu măng xuất hiện nhiều. Đây là loài ấu trùng của bướm đêm, sinh trưởng bên trong thân cây non, lấy dinh dưỡng từ cây để lớn lên.
Với người miền xuôi, sâu măng có thể là món ăn lạ lẫm, nhưng với đồng bào vùng cao xứ Thanh, loài ấu trùng này đã gắn bó với những bữa ăn thường ngày từ bao đời nay.
Vào rừng săn tìm con đặc sản
Theo chân ông Vi Văn Nhất (69 tuổi), người dân tộc Thái ở thôn Son Bá Mười, xã Cổ Lũng, tỉnh Thanh Hóa, chúng tôi men theo những lối mòn dẫn vào rừng tìm sâu măng. Bản vùng cao đang vào mùa thu, việc săn sâu măng cũng vào cuối vụ.
Đến khu vực có nhiều tre luồng, ông Nhất vừa đi vừa quan sát từng gốc măng, thân cây. Thỉnh thoảng, ông dừng lại, dùng tay vạch những bẹ lá, cầm dao gõ vào thân cây rồi chăm chú nhìn lên ngọn.
Bỗng ông dừng chân trước một thân cây non cao chừng 3-4 m, phần ngọn hơi héo. Quan sát một lúc, ông reo lên: "Cây này có sâu bên trong".
Ông Vi Văn Nhất bên một thân cây tre luồng được ông xác định bên trong có sâu măng - Ảnh: THÀNH NAM
Sau vài nhát dao liên tiếp, thân tre luồng được chặt ra, để lộ những con sâu măng trắng sữa đang ngọ nguậy, tìm chỗ ẩn nấp.
"Không phải cây nào cũng có sâu. Muốn bắt được phải biết nhìn cây, nhìn măng.
Những cây bị sâu thường còi cọc, phần ngọn hơi héo, các đốt có khi chuyển sang màu đỏ. Nhưng cũng có cây nhìn tưởng có sâu, chặt ra lại chẳng thấy con nào", ông Nhất vừa nói vừa nhanh tay nhặt từng con sâu, bỏ vào chiếc túi mang theo.
Săn sâu măng không đơn giản là tìm một thân cây rồi chặt xuống. Người đi rừng phải có kinh nghiệm, biết nhận ra những dấu hiệu bất thường trên cây và chọn đúng thời điểm sâu đã đủ lớn. Nếu không tinh mắt, dù đi cả buổi giữa rừng, người đi săn vẫn có thể trở về tay trắng.
Vậy tại sao lại chọn thời điểm măng tre bắt đầu lên xanh? Theo ông Nhất, bởi vào mùa mưa, bướm đêm trưởng thành tìm đến các đốt măng non hoặc thân tre, nứa mới mọc để đẻ trứng. Trứng nở thành sâu non, chúng đục lỗ chui vào bên trong thân cây, ăn phần mô non để lớn lên.
Sâu măng lộ ra trong một thân cây tre luồng - Ảnh: THÀNH NAM
Đưa những con sâu đang bò trên lòng bàn tay cho chúng tôi xem, ông Nhất cho biết sâu măng thường có màu trắng sữa, thân mập, dài khoảng hai đốt ngón tay, to gần bằng chiếc đũa.
"Đi săn loài này, nếu gặp may, người đi rừng có thể thu được cả kg sâu", ông chia sẻ.
Sau một buổi sáng vào rừng, thành quả ông Nhất thu được là khoảng 0,5 kg sâu măng.
Món ngon muốn ăn cũng khó tìm
Tìm được sâu măng thì khó, nhưng khi mang về, việc chế biến món ăn lại không quá cầu kỳ. Tùy khẩu vị và thói quen của mỗi gia đình, người dân vùng cao có thể rang, chiên sâu măng với lá mắc mật (một loại lá cây rừng), xào cùng măng chua hoặc băm nhỏ trộn trứng làm chả.
Ông Nhất nói sâu măng sau khi bắt về cần được sơ chế cẩn thận. Với món rang hoặc chiên, người nấu làm nóng chảo, đảo đều tay cho sâu săn lại, dậy mùi thơm. Khi chín, lớp ngoài giòn nhẹ, bên trong vẫn mềm và béo ngậy.
Nếu muốn đổi vị, sâu măng có thể đem xào với măng chua. Vị chua của măng hòa cùng vị béo của sâu, giúp món ăn đỡ ngấy. Còn khi băm nhỏ, trộn với trứng rồi chiên thành chả, sâu măng lại có độ mềm, thơm và ngậy.
Ngoài dùng làm thức ăn, sâu măng còn được một số người dân đem ngâm rượu - Ảnh: THÀNH NAM
Để món ăn thêm đậm đà hương vị núi rừng, người dân thường rắc thêm lá chanh thái nhỏ, ăn kèm lá lốt, lá sung và chấm chẩm chéo hoặc nước mắm.
"Cái ngon của sâu măng là vị béo, thơm. Rang hoặc chiên thì giòn bên ngoài, còn băm với trứng làm chả lại mềm và ngậy. Ăn cùng lá chanh, lá lốt hoặc lá sung thì hương vị càng đậm đà hơn", ông Nhất nói.
Ngoài dùng làm thức ăn, sâu măng còn được một số người dân đem ngâm rượu. Những con sâu to, khỏe được rang trên chảo nóng cho săn lại rồi cho vào bình ngâm. Theo kinh nghiệm dân gian của người địa phương, sau khoảng 30 ngày có thể sử dụng.
Do không dễ tìm, sâu măng bắt được thường được người dân dành cho bữa ăn gia đình hoặc đãi khách quý. Loài côn trùng này có giá khá cao, dao động từ 250.000-300.000 đồng/kg, nhưng không phải lúc nào cũng có sẵn để mua.
Cách chế biến món ăn này cũng rất đơn giản có thể xào với măng chua hoặc rang dòn với lá mắc mật - Ảnh: THÀNH NAM
Món ăn độc đáo
Với người dân bản địa, sâu măng là món ăn quen thuộc, gắn với mùa măng và những chuyến đi rừng. Thế nhưng, với nhiều du khách miền xuôi, nhất là những người lần đầu nhìn thấy, thưởng thức món ăn này lại không phải chuyện dễ dàng. Có người tò mò muốn thử, nhưng cũng có người còn e dè trước hình dáng của loài sâu này.
Hiện nay, khi du lịch cộng đồng ở Thanh Hóa phát triển, Pù Luông, Son Bá Mười là điểm đến hấp dẫn du khách. Sâu măng trở thành món ăn độc đáo, là món quà đặc biệt của vùng cao dành cho những người ưa mạo hiểm, thích khám phá những điều mới lạ.
