Sáng 21/4, Quốc hội tiếp tục thảo luận tại hội trường về đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước năm 2025; tình hình thực hiện những tháng đầu năm 2026 và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm.
Học sinh mất niềm vui học thật, giáo viên kiệt sức vì hình thức
Quan tâm đến vấn đề giáo dục, ĐBQH Đặng Ngọc Huy (đoàn Quảng Ngãi) nhấn mạnh, giáo dục luôn được Đảng và Nhà nước xác định là quốc sách hàng đầu, đóng vai trò then chốt cho sự phát triển bền vững của đất nước.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, đại biểu cho rằng nền giáo dục vẫn đang đối mặt với căn bệnh "trầm kha" kéo dài nhiều năm, đó là "bệnh chạy theo thành tích".
Đại biểu cho rằng vấn đề này đã nhiều lần được nêu tại nghị trường và Bộ GD&ĐT cũng đã có các giải pháp chấn chỉnh. Dù vậy, thực tế tại nhiều địa phương cho thấy các chỉ số như tỉ lệ lên lớp, tốt nghiệp hay học sinh giỏi vẫn "đẹp" trên báo cáo nhưng chưa phản ánh đúng chất lượng.
ĐBQH Đặng Ngọc Huy (Ảnh: Media Quốc hội).
Dẫn chứng, đại biểu nêu tỉ lệ tốt nghiệp THPT nhiều năm trên 98%, song kết quả khảo sát năng lực độc lập lại cho thấy không ít học sinh thiếu kỹ năng tư duy phản biện, làm việc nhóm và khả năng thích ứng thực tế.
Trong khi đó, không ít giáo viên và nhà trường bị cuốn vào áp lực thi đua, phải làm đẹp điểm số, tô hồng báo cáo.
"Không phải vì họ thiếu lương tâm mà vì hệ thống buộc họ phải như vậy", đại biểu nói, đồng thời chỉ ra vòng xoáy thi đua gắn với chỉ tiêu, chỉ tiêu gắn với tỉ lệ, tỉ lệ gắn với thành tích và thành tích thay vì phản ánh sự thật lại trở thành áp lực đè lên từng vai giáo viên, từng hiệu trưởng, từng Sở GD&ĐT.
Hệ quả là học sinh chịu áp lực học để đạt điểm cao thay vì học để hiểu biết và phát triển năng lực. Nhiều em học vì điểm số, thành tích, bằng khen mà thiếu cơ hội rèn luyện kỹ năng sống, khả năng sáng tạo và tinh thần vượt qua thất bại.
Đại biểu cảnh báo tình trạng này gây hậu quả lâu dài là học sinh mất niềm vui học thật, giáo viên kiệt sức vì hình thức, còn xã hội dần mất niềm tin vào chất lượng giáo dục.
"Chúng ta không thể xây dựng nền kinh tế tri thức nếu tiếp tục dựa vào những con số ảo", đại biểu nhấn mạnh.
Đại biểu đề xuất một số giải pháp, đó là phải cải cách cơ chế thi đua, khen thưởng, loại bỏ tiêu chí hình thức như tỉ lệ đỗ hay tỉ lệ học sinh giỏi như thước đo chủ đạo. Thay vào đó, đánh giá nhà trường và giáo viên dựa trên sự tiến bộ thực chất của học sinh theo thời gian thực.
Cùng với đó, đổi mới đánh giá học sinh theo hướng chú trọng năng lực tư duy, khả năng thực hành, kỹ năng sống và phẩm chất nhân cách.
Giảm áp lực hành chính và báo cáo cho giáo viên; tăng cường giám sát độc lập, minh bạch dữ liệu giáo dục; thay đổi nhận thức xã hội, đặc biệt là phụ huynh, không đánh giá con cái chỉ qua điểm số và danh hiệu.
Đại biểu nhấn mạnh thế hệ trẻ Việt Nam có đủ trí tuệ, sáng tạo và ý chí để vươn ra thế giới, nhưng cần một nền giáo dục thật, dạy thật, học thật, thi thật .
"Một nền giáo dục thật, dạy thật, học thật, thi thật sẽ tạo ra những con người có đủ năng lực thật, phẩm chất thật và đó mới chính là thành tích cao nhất mà đất nước cần hướng tới", đại biểu Huy nhấn mạnh.
Lấy kỹ năng, năng lực thực tiễn làm trung tâm thay tư duy nặng bằng cấp
Tham gia góp ý kiến, ĐBQH Trần Thị Hồng Thanh (đoàn Ninh Bình) cho rằng chất lượng nguồn nhân lực cải thiện chậm, chưa theo kịp yêu cầu của nền kinh tế và hội nhập quốc tế. Giáo dục đào tạo còn nặng về lý thuyết, thiếu gắn kết với thị trường, thiếu kỹ năng số, ngoại ngữ và khả năng thích ứng của người lao động còn hạn chế.
ĐBQH Trần Thị Hồng Thanh (Ảnh: Media Quốc hội).
Đại biểu đề nghị Chính phủ tập trung hành động quyết liệt thực hiện các giải pháp căn cơ, trong đó cần đột phá phát triển nguồn nhân lực. Cải cách căn bản giáo dục đào tạo theo hướng gắn chặt với thị trường lao động. Lấy kỹ năng, năng lực thực tiễn làm trung tâm, thay cho tư duy nặng về bằng cấp.
"Nếu không chuyển từ "đào tạo những gì nhà trường có" sang "đào tạo những gì thị trường cần", thì nguồn nhân lực dù đông vẫn không trở thành lợi thế cạnh tranh", đại biểu cho hay.
Cùng với đó, đại biểu cho rằng cần cải cách mạnh mẽ giáo dục nghề nghiệp, nâng cao vị thế đào tạo nghề, gắn đào tạo với doanh nghiệp để người lao động học là làm được việc.
Khi người học nghề có thể ra trường là làm được việc, làm tốt việc, thì giáo dục nghề nghiệp mới thực sự trở thành động lực của tăng trưởng.
Báo cáo, làm rõ thêm ý kiến các ĐBQH nêu về vấn đề giáo dục và đào tạo cuối phiên thảo luận, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho rằng, để thực hiện hiệu quả mô hình tăng trưởng mới lấy trọng tâm là khoa học công nghệ, việc nâng cao nguồn nhân lực chất lượng cao là bắt buộc. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có chỉ đạo rất cụ thể, Thủ tướng Chính phủ cũng đã ban hành chỉ đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai thực hiện các đề án đào tạo nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao.
Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng (Ảnh: Media Quốc hội).
Theo Phó Thủ tướng, hiện đã có 102 ngành đào tạo công nghệ chiến lược, kỹ thuật then chốt và Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phê duyệt 89 chương trình đào tạo tài năng.
Thời gian tới, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ sẽ tiếp tục chỉ đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các bộ, ngành liên quan thực hiện hiệu quả trọng tâm, trọng điểm các đề án đã được Chính phủ phê duyệt. Trong đó, tập trung ưu tiên vào lĩnh vực then chốt như trí tuệ nhân tạo, vi mạch bán dẫn, điện hạt nhân.
Cùng với đó, nâng cao chất lượng dạy và học ngoại ngữ, từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học.
Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt đề án đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025-2035 và tầm nhìn 2045, nhằm phát triển toàn diện con người Việt Nam, hội nhập sâu rộng quốc tế.
"Bộ Giáo dục và Đào tạo và các địa phương đang khẩn trương tổ chức triển khai thực hiện, đảm bảo các mục tiêu đề ra trong đề án. Đây là vấn đề khó, Chính phủ sẽ theo sát, hỗ trợ và chỉ đạo chặt chẽ, thường xuyên để đạt được mục tiêu đề án", Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho hay.
