Chuyện chưa kể sau trang báo - Kỳ 2: Ra đảo Koh Tang tìm dấu 500 đồng bào bị thảm sát

Phóng viên Tuổi Trẻ thắp nén nhang cho đồng bào bị sát hại trên đảo Koh Tang

Từ khóa bi thương: Koh Tang

Gần 20 năm trong nghề, nhiều duyên cớ mà tôi cứ đi về xứ Angkor. Đó là khoảng thời gian xứ sở Campuchia đầy ắp sự kiện nóng. Từ chuyện căng thẳng giữa các đảng phái, chuyện sinh kế ở Biển Hồ Tonle Sap, nơi đầu nguồn Mekong cạn kiệt, thân phận người gốc Việt ở Campuchia, vấn nạn bắt cóc tống tiền, lừa đảo trực tuyến rồi đi tìm cứ địa cuối cùng của tàn quân Pol Pot, chuyện nóng ở các đặc khu kinh tế...

Tròn 10 năm trước, tôi được điều động trở lại Campuchia điều tra về tung tích của 500 đồng bào ta sinh sống trên đảo Thổ Châu, bị quân Khmer Đỏ bắt cóc, sát hại ở vùng đảo thuộc Campuchia. Chuyện bi thương đã qua nhiều năm rồi nhưng vẫn còn một số góc khuất.

Thiếu tướng Lê Xã Hội (nguyên Phó tư lệnh kiêm Tham mưu trưởng Quân khu 9), người trong những năm chiến tranh biên giới Tây Nam đã được lệnh đưa tù binh Khmer Đỏ để đổi lấy đồng bào Thổ Châu bị bắt cóc. 

Tuy nhiên khi tù binh Khmer Đỏ được ta trao trả lại không một đồng bào nào được đón về trong sự kiện đó, bởi sự tráo trở của kẻ ác. "Có thể chúng đã sát hại hết rồi nên không còn ai để đưa về", tướng Lê Xã Hội rưng rức xúc động khi nhắc đến sự kiện đau đớn đó.

Nhiều nhà báo Tuổi Trẻ cũng đã ra đảo Thổ Châu và có những phóng sự đặc biệt nhắc nhớ sự kiện bị thương này. Trong đó, từ khóa được nhắc đến là đảo Koh Tang, nơi được cho là quân Pol Pot đã đưa 500 đồng bào Thổ Châu ra đó đày đọa, bỏ đói rồi sát hại dã man. Phải tìm thêm sự thật ở chính nơi này.

Tháng 6-2016, tôi được lệnh lãnh đạo tòa soạn "mở từ khóa" Koh Tang, cố gắng điều tra sự thật bi thảm của 500 đồng bào mình từ chính hướng Campuchia, đặc biệt là tiếp cận chính những người trong cuộc như lính Khmer Đỏ còn sống. Thật sự đây là hướng tác nghiệp rất khó khi hầu hết kẻ còn bàn tay đẫm máu nếu không chết mà còn sống thì cũng chọn im lặng, giấu biệt quá khứ.

Chuyện tìm tung tích đồng bào Thổ Châu bị quân Pol Pot bắt cóc, sát hại ở Campuchia không chỉ khó về mặt thời gian mà việc tìm lại nhân chứng từng là những kẻ thủ ác trong quân đội diệt chủng, để họ tự thú những việc họ làm với người dân Thổ Châu vô tội là chuyện khó.

Có lẽ vì vậy mà khi nghe tôi tìm các cựu binh Khmer Đỏ đóng quân ở Koh Tang thời điểm giữa năm 1975, họ đều từ chối tiếp xúc, với lý do phổ biển là "đi làm ăn xa" hoặc "chuyện lâu rồi không còn nhớ". Có người thì lắc... Những cái tên như Kim Nhim, Som Sok... gợi lên nhiều hy vọng đầu mối thông tin thì đều không gặp được.

Một cán bộ của Đảng Nhân dân Campuchia từng là lãnh đạo xã Ream, huyện Prey Nup (tỉnh Preah Sihanouk) đích thân cùng tôi đến từng nhà những người mà ông biết từng đóng quân ở Koh Tang nói: "Họ sợ bị truy cứu những việc đã làm trước đây". 

Giữa những thất vọng, tôi lặng lẽ cầu nguyện hương hồn đồng bào mình ở Thổ Châu bị sát hại năm ấy cho tôi gặp được những người biết tung tích đồng bào năm xưa.

Những cây dừa trên đảo Koh Tang, nơi cựu lính Pol Pot từng thú nhận rằng chúng đưa 500 người dân Thổ Châu về đây sát hại rồi vùi dưới các gốc dừa - Ảnh: TIẾN TRÌNH

Như nghe tiếng khóc đồng bào mình

Rồi phép màu cũng đến. Một cán bộ công an xã Ream gọi báo đã tìm ra người tên S. - cựu binh Khmer Đỏ từng đóng trên đảo Koh Tang. Càng bất ngờ hơn khi sau đó chính S. là người chủ động gọi muốn gặp tôi để kể lại câu chuyện mà mấy mươi năm cứ cắn rứt lương tâm.

"Tháng 5-1975, tôi có mặt trong đội quân đánh chiếm một đảo của Việt Nam. Đảo gì tôi không nhớ tên" - S. nói. Khi tôi đưa bản đồ chỉ vị trí đảo Thổ Châu, người này gật đầu và nói tiếp: "Cấp trên nói với chúng tôi là đưa quân sang giúp bạn Việt Nam đánh quân Thiệu - Kỳ (quân đội VNCH). Nhưng chúng tôi đến đó chiếm thôi chứ không đánh vì lúc đó trên đảo không còn quân đội".

Rồi câu chuyện quân Khmer Đỏ bắt toàn bộ dân trên đảo Thổ Châu đem về Koh Tang, bị cưỡng bức lao động, bị bỏ đói rồi sát hại dã man đã được một trong những kẻ trong cuộc năm xưa thú tội trong nước mắt.

Chuyện gặp được S. và những câu chuyện một lần nữa cho chúng tôi thêm lòng tin với nghề báo rằng nếu quyết tâm với nghề được dẫn dắt bằng lương tâm, trách nhiệm thì cách này hay cách khác đều có kết quả tốt.

Vấn đề còn lại là làm sao ra được đảo Koh Tang để biết được nơi hàng trăm đồng bào đã nằm xuống và thắp cho các oan hồn nén nhang tưởng niệm. "Mấy mươi năm rồi, không có người Việt Nam nào đặt được chân lên đảo ấy" - một cán bộ ngoại giao lắc đầu khi nghe tôi nói nguyện vọng được đặt chân lên đảo Koh Tang. Bởi đó là đảo quân sự của Campuchia, không có dân sinh sống. 

"Người dân Campuchia đến đây đã khó, người nước ngoài nếu không lý do chính đáng là không thể lên đảo" - một sĩ quan trong lực lượng hải quân Campuchia cho biết.

Khi tôi liên hệ với nhiều người uy tín, ảnh hưởng tại Sihanoukville, nói ý định ra Koh Tang thì họ đều lắc đầu. Mỗi lần như vậy, hy vọng thêm mịt mờ.

Và rồi, trong thất vọng, một người anh thâm giao mời tôi đến dùng cơm tại một nhà ở Sihanoukville. Chủ nhân được giới thiệu là sĩ quan hải quân Campuchia, cũng là doanh nhân có tiếng tăm ở phố cảng. Vài ba câu chuyện, ông doanh nhân tên C. gọi điện thoại cho ai đó rồi nói: "Anh muốn ra đảo Koh Tang, tôi giúp anh. Tôi có tàu, anh lo chi phí".

Trong chuyến hải hành đáng nhớ đó, ông C. đích thân đi cùng tôi. Có mặt trên tàu còn có lính hải quân Campuchia và một nhân vật được giới thiệu là ông Vutha, trung tá, đảo trưởng Koh Tang.

Có lẽ cũng nhờ vậy mà chúng tôi được tiếp đón. Nhưng tất cả sự xã giao không làm giảm được cảm giác rờn rợn và bùi ngùi xúc động khi tôi lần đầu đặt chân lên đảo Koh Tang, nơi từng đẫm máu đồng bào mình năm nào. Hòn đảo tuyệt đẹp với bãi cát vàng tít mắt, nơi những rặng dừa, những hàng dương tỏa bóng mát rượi.

Tôi lặng bước đi trên đảo mà mắt cứ mờ nhòa và tim mình như nghẹn lại khi nhớ lời thú tội của cựu binh Khmer Đỏ: "Chúng tôi giết họ rồi vùi thây ở mỗi gốc dừa để làm phân bón cho cây". 

Khoảnh khắc đó, tự dưng tôi như nhìn thấy hình ảnh đồng bào bị thảm sát và những tiếng la hét, cầu cứu bi thương, kể cả tiếng trẻ thơ khóc gọi cha mẹ lần cuối cùng rồi vụt tắt. Thật sự không biết tôi đã nhìn thấy, nghe thấy cảnh đớn đau tột cùng của hồn oan đồng bào mình hay tôi đã bị ám ảnh bởi lời thú tội của S. - một tên lính Khmer Đỏ trong cuộc tàn sát man rợ này!

Mãi lâu sau tôi mới gắng kìm được cảm xúc để thắp cho hương hồn đồng bào mình nén nhang tưởng niệm ngay chính nơi họ phải nằm xuống lạnh lẽo suốt mấy mươi năm qua. Bãi biển chiều thật đẹp và yên tĩnh nhưng sao tai tôi cứ văng vẳng tiếng khóc của đồng bào.

Khi về Việt Nam để viết những phóng sự này trên Tuổi Trẻ, một lần nữa mắt tôi lại nhòa đi. Cầu mong sao chiến tranh và cái ác không bao giờ và vĩnh viễn không bao giờ lặp lại!

---------------------------

Kỳ tới: Lao vào tâm bão lũ kinh hoàng