Kết quả nghiên cứu mới không chỉ thách thức các quan niệm dinh dưỡng thông thường mà còn đặt nền móng cho việc cá nhân hóa chế độ ăn uống dựa trên bản đồ di truyền của mỗi người - Ảnh: AI
Trong một nghiên cứu đột phá vừa được công bố trên tạp chí y khoa uy tín JAMA Network Open, các nhà khoa học từ Viện Karolinska (Thụy Điển) đã chỉ ra một mối liên hệ gây kinh ngạc: việc tiêu thụ một lượng thịt tương đối lớn có thể là "lá chắn" bảo vệ nhận thức cho những người mang biến thể gene gây nguy cơ mắc bệnh Alzheimer cao.
Trọng tâm của nghiên cứu tập trung vào gene APOE, yếu tố di truyền quan trọng nhất liên quan đến bệnh Alzheimer khởi phát muộn. Tại Thụy Điển, khoảng 30% dân số mang tổ hợp gene APOE 3/4 hoặc 4/4, những biến thể làm tăng đáng kể khả năng sa sút trí tuệ.
Theo tiến sĩ Jakob Norgren, tác giả chính của nghiên cứu, kiểu gene APOE 4 chính là biến thể tiến hóa lâu đời nhất của loài người, xuất hiện từ thời kỳ tổ tiên chúng ta chủ yếu sinh tồn bằng săn bắt và tiêu thụ lượng thịt động vật rất lớn.
Giả thuyết được đặt ra là những người mang mã gene "cổ đại" này có thể sở hữu cơ chế chuyển hóa đặc thù, giúp não bộ hoạt động tối ưu hơn khi được cung cấp các dưỡng chất từ thịt.
Để kiểm chứng giả thuyết này, nhóm nghiên cứu đã theo dõi sát sao hơn 2.100 tình nguyện viên trong khuôn khổ Nghiên cứu Quốc gia Thụy Điển về lão hóa và chăm sóc (SNAC-K) suốt 15 năm.
Tất cả những người tham gia đều trên 60 tuổi và hoàn toàn minh mẫn khi bắt đầu nghiên cứu. Các nhà khoa học đã phân tích tỉ mỉ mối liên hệ giữa chế độ ăn uống tự báo cáo và các chỉ số sức khỏe nhận thức, đồng thời điều chỉnh các yếu tố nhiễu như tuổi tác, giới tính, trình độ học vấn và lối sống.
Kết quả định lượng cho thấy một sự phân hóa rõ rệt: Ở nhóm những người ăn ít thịt, những ai mang kiểu gene APOE 3/4 và 4/4 có nguy cơ mắc chứng mất trí nhớ cao gấp đôi so với người bình thường.
Tuy nhiên, nghịch lý đã xảy ra ở nhóm 20% những người tiêu thụ nhiều thịt nhất, trung bình khoảng 870g thịt mỗi tuần (tương đương khoảng 125g/ngày, tính trên mức năng lượng 2.000 calo).
Ở nhóm này, nguy cơ suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ do gene di truyền gần như bị triệt tiêu. Họ có tốc độ suy giảm trí nhớ chậm hơn đáng kể và duy trì được sự minh mẫn lâu dài hơn so với kỳ vọng y khoa thông thường.
Tuy nhiên, các nhà khoa học cũng đưa ra một cảnh báo quan trọng về "chất lượng" nguồn thịt. Nhà nghiên cứu Sara Garcia-Ptacek nhấn mạnh rằng lợi ích này chỉ thực sự rõ rệt khi tỉ lệ thịt chế biến sẵn (như xúc xích, thịt nguội, đồ đóng hộp) chiếm tỉ lệ thấp trong tổng lượng tiêu thụ.
Ngược lại, việc ăn nhiều thịt chưa qua chế biến không chỉ giúp ích cho não bộ mà còn liên quan mật thiết đến việc giảm tỉ lệ tử vong do mọi nguyên nhân ở nhóm mang gene APOE 4.
Phát hiện của Viện Karolinska cho thấy các lời khuyên dinh dưỡng đại trà đôi khi không có lợi cho tất cả mọi người, đặc biệt là với một nhóm dân số được xác định cụ thể về mặt di truyền.
Đối với những người biết mình thuộc nhóm nguy cơ cao, kết quả này mang lại một niềm hy vọng mới: thay vì tuyệt vọng trước số phận di truyền, họ có thể chủ động thay đổi lối sống và thực đơn để bảo vệ bản thân.
Dù cần thêm các thử nghiệm lâm sàng để xác lập mối quan hệ nhân quả tuyệt đối, nghiên cứu này đã mở ra một chương mới cho y học chính xác, nơi thực phẩm không chỉ là dinh dưỡng mà còn là "liều thuốc" được thiết kế riêng cho từng mã gene.
