Một tài xế xe máy công nghệ tại Indonesia - Ảnh: REUTERS
Đây được xem là một trong những thay đổi lớn nhất của ngành gọi xe công nghệ trong nhiều năm qua, từng khiến nhiều người lo ngại sẽ đe dọa nguồn thu của hai doanh nghiệp. Thế nhưng thay vì phản ứng gay gắt, cả Grab và GoTo đều nhanh chóng tuyên bố tuân thủ.
Tồn tại quan trọng hơn lợi nhuận
Nhìn dưới góc độ doanh nghiệp, khó có lý do khiến Grab và GoTo vui vẻ chấp nhận một quyết định làm giảm mạnh nguồn thu từ mảng xe máy công nghệ - hoạt động kinh doanh cốt lõi. Nhưng câu chuyện ở Indonesia không đơn thuần là tranh cãi thương mại.
Suốt năm 2025 và đầu năm 2026, hàng nghìn tài xế xe ôm công nghệ và giao đồ ăn nhiều lần biểu tình tại Jakarta, Surabaya và nhiều thành phố khác để phản đối mức hoa hồng mà các nền tảng thu từ sức lao động của họ.
Các hiệp hội tài xế cho rằng tỉ lệ khấu trừ 20% khiến thu nhập thực nhận bị bào mòn, trong bối cảnh giá nhiên liệu và chi phí sinh hoạt tăng cao.
Ban đầu, tài xế chỉ yêu cầu hạ trần xuống 10% nhưng chính quyền của Tổng thống Prabowo Subianto còn đi xa hơn khi hạ xuống 8%.
Trong bài phát biểu nhân Ngày quốc tế lao động 1-5 tại Jakarta, ông Prabowo nhấn mạnh tài xế là người trực tiếp làm việc, chấp nhận rủi ro mỗi ngày nhưng chỉ giữ lại khoảng 80% giá trị chuyến xe. Theo chính phủ, tỉ lệ này không hợp lý và cần điều chỉnh để tài xế được hưởng tối thiểu 92% doanh thu.
Khi cuộc tranh luận được đặt trong khuôn khổ "bảo vệ người lao động", không gian phản đối của doanh nghiệp gần như bị thu hẹp. Công khai chống lại chính sách, Grab và GoTo có thể bị xem là bảo vệ lợi nhuận cổ đông hơn quyền lợi tài xế - vấn đề không chỉ mang tính kinh tế mà còn là chuyện chính trị tại một thị trường có hàng triệu lao động ngành gọi xe.
Sức ép ấy còn lớn hơn khi chính phủ luật hóa chính sách qua Quy định tổng thống số 27/2026, vừa áp trần hoa hồng vừa buộc các nền tảng cung cấp bảo hiểm tai nạn, y tế và bảo vệ xã hội khác cho tài xế. Giới chức Indonesia còn tuyên bố công ty không chấp nhận mức trần 8% có thể rời khỏi thị trường.
Trong bối cảnh đó, Grab và GoTo tuân thủ gần như là điều tất yếu. Indonesia là thị trường quan trọng nhất của cả hai ở Đông Nam Á: Grab gọi đây là "hệ sinh thái trọng yếu", nơi công ty chiếm khoảng một nửa thị trường gọi xe và giao hàng trực tuyến; còn với GoTo, đây là quê hương và nền tảng cho toàn bộ mô hình kinh doanh.
Vì sao các "ông lớn" chấp nhận?
Dù vậy, chấp nhận quy định mới không có nghĩa Grab và GoTo sẽ bước vào khủng hoảng. Một lý do khiến hai công ty tương đối bình tĩnh là vì tác động thực tế có thể thấp hơn nhiều so với con số 20% xuống 8% gợi ra.
Theo Maybank Investment Bank, chính sách mới có thể tác động tiêu cực về tâm lý thị trường nhưng ảnh hưởng thực tế đến kết quả kinh doanh vẫn trong tầm kiểm soát. Ngay cả khi quy định mở rộng sang các dịch vụ khác ngoài xe máy công nghệ, tác động cũng chỉ ở mức vài phần trăm, chưa đủ làm đảo lộn nền tảng tài chính của công ty.
Nguyên nhân là cả hai đã mở rộng sang nhiều lĩnh vực như gọi xe bốn bánh, giao đồ ăn, giao hàng, quảng cáo và tài chính số, khiến tỉ trọng hoa hồng xe máy trong tổng doanh thu giảm đáng kể so với trước.
Riêng Grab vẫn còn nhiều công cụ bù đắp doanh thu bị mất như điều chỉnh phí nền tảng, tối ưu chương trình khuyến khích tài xế, thay đổi cơ cấu giá cước hoặc tận dụng định giá động.
Chia sẻ với Hãng tin Bloomberg, Giám đốc tài chính Grab, ông Peter Oey, thừa nhận đây là thay đổi lớn nhưng khẳng định công ty có đủ "đòn bẩy" để bù đắp và giảm nhẹ tác động.
Điều này phần nào lý giải vì sao Grab và GoTo không chọn đối đầu với chính phủ. Sau nhiều năm "đốt tiền" giành thị phần, ngành gọi xe công nghệ Đông Nam Á đã bước sang giai đoạn mới, ưu tiên duy trì khả năng sinh lời lâu dài hơn tăng trưởng bằng mọi giá.
Với GoTo, điều này càng quan trọng khi tập đoàn vừa ghi nhận khoản lợi nhuận ròng đầu tiên trong quý 1 năm nay sau nhiều năm thua lỗ và cắt giảm chi phí quyết liệt.
Từ góc nhìn đó, giảm hoa hồng có thể xem là cái giá hai doanh nghiệp sẵn sàng trả để đổi lấy sự ổn định tại thị trường quan trọng của mình - mất một phần doanh thu nhưng giữ được quyền tiếp cận thị trường lớn nhất khu vực, duy trì quan hệ với chính quyền và tránh nguy cơ bất ổn từ lực lượng tài xế.
Dù Chính phủ Indonesia kỳ vọng mức trần hoa hồng 8% sẽ giúp cải thiện đời sống tài xế, không phải ai trong ngành cũng lạc quan.
Bà Sri - 54 tuổi, tài xế chạy cho Gojek và Maxim - cho rằng thu nhập tài xế phụ thuộc nhiều hơn vào số lượng đơn hàng thay vì tỉ lệ hoa hồng.
"Ngay cả khi hoa hồng chỉ còn 8%, nếu không có nhiều cuốc xe thì chúng tôi vẫn rất khó khăn. Có những ngày tôi làm từ 10h sáng đến 4h chiều mà chỉ nhận được một đơn", bà chia sẻ với báo South China Morning Post.
