Vào ngày 30 tháng 6 năm 2015 lúc 23:59:59 UTC (19:59:59 EDT), nghệ sĩ Sara Morawetz đã đứng giữa Quảng trường Thời đại ở New York với một đôi chũm chọe. Khi đồng hồ nhích sang giây tiếp theo, cô gõ hai miếng chũm chọe vào nhau.
Buổi biểu diễn đơn giản này, mang tên 61/60, nhằm mục đích làm nổi bật khoảnh khắc kỳ lạ của thời gian khi đồng hồ hiển thị 23:59:60 UTC (Giờ Phối hợp Quốc tế), thay vì 00:00:00 UTC.
TỪ năm 1972, các giây bổ sung, được gọi là giây nhuận (leap seconds), đã được thêm vào thời gian đồng hồ bất cứ khi nào Trái Đất quay không đều của chúng ta lệch nhịp với đồng hồ nguyên tử (vốn hoạt động ổn định hơn). Tổng cộng đã có 27 giây nhuận được thêm vào trong năm thập kỷ qua.
Do đó, chúng rất quan trọng trong các lĩnh vực như thiên văn học vì giúp giữ mối liên hệ giữa thời gian đồng hồ và giờ mặt trời – vốn dựa trên sự chuyển động của hành tinh chúng ta.
Nhưng vào thứ Năm ngày 15 tháng 10, các đại biểu tại Hội nghị Đại hội về Cân đo (CGPM) ở Versailles, Pháp, đã bỏ phiếu xóa bỏ chúng, bắt đầu từ năm 2027.
Sự mất đi của chúng có vẻ nhỏ nhặt đối với một số người. Nhưng trong lĩnh vực đo lường thời gian chính xác, giây nhuận cực kỳ gây tranh cãi. Chúng có tiềm năng ảnh hưởng đến mọi thứ, từ giao dịch tài chính, viễn thông và ngành năng lượng đến các trung tâm dữ liệu và hệ thống pháp lý.
Thực tế, chúng đe dọa làm gián đoạn bất kỳ ngành nào yêu cầu định thời chính xác. Ví dụ, các trung tâm dữ liệu sử dụng đồng bộ hóa thời gian để đảm bảo các máy chủ phân tán hoạt động hiệu quả cùng nhau. Trong tài chính, các mốc thời gian (time stamp) đảm bảo các đơn hàng được thực hiện chính xác và cung cấp dấu vết kiểm toán để tuân thủ các quy định.
Khi một giây nhuận được thêm vào năm 2012, nó đã khiến các trang web như Reddit và LinkedIn bị sập, còn các chuyến bay của hãng hàng không Qantas bị chậm trễ.
Trong các báo cáo về quyết định ngày hôm nay, những rủi ro đối với hệ thống máy tính này thường được mô tả là lý do chính cho việc chấm dứt giây nhuận, nhưng thực chất rủi ro nằm ở tiêu chuẩn thời gian duy nhất được toàn cầu chấp nhận.
Mối quan ngại của các tập đoàn công nghệ lớnVào năm 2008, khi một giây nhuận dự kiến được thêm vào đồng hồ vào ngày 31 tháng 12, Google không muốn mạo hiểm thêm nó trong một bước duy nhất. Thay vào đó, các máy chủ thời gian của gã khổng lồ công nghệ này đã lệch khỏi UTC trong khoảng thời gian 20 giờ, "làm mịn" (smearing) giây bổ sung này qua khoảng thời gian đó bằng những mức tăng nhỏ đến mức các hệ thống của họ không nhận ra.
Thực chất, Google xác định rằng UTC không phù hợp với nhu cầu của mình và đã tự tạo ra hình thức thời gian đồng hồ riêng để đáp trả. Ngày càng có nhiều tập đoàn áp dụng các giải pháp thay thế của riêng họ, dấy lên lo ngại về khả năng giữ vững vị thế của UTC như một phương thức xác định thời gian vượt trội.
Kết quả là, các cuộc thảo luận trong các cơ quan quốc tế chịu trách nhiệm chuẩn hóa trong những năm gần đây đã tập trung vào việc mô hình thời gian đồng hồ hiện tại không còn phù hợp làm tiêu chuẩn cho tất cả mọi người.
Như Mario Maniewicz, giám đốc Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU-R), đã đối thoại rằng thời gian đồng hồ cần được cập nhật để có thể đáp ứng nhu cầu của người dùng thế kỷ 21.
Tại CGPM năm 2022, các đại biểu đã nhất trí rằng đến năm 2035, UTC về bản chất sẽ không còn giây nhuận. Tuy nhiên, những dự đoán gần đây về sự thay đổi trong tương lai đối với sự tự quay của Trái Đất đã dấy lên khả năng xảy ra giây nhuận âm đầu tiên, nơi một giây bị trừ đi thay vì cộng vào đồng hồ.
Sự báo động về tác động chưa từng có mà tình huống này có thể gây ra đã khiến nó được so sánh với một sự kiện Y2K mới. Rủi ro gia tăng mất đi người dùng UTC vào tay các hình thức giữ giờ không yêu cầu điều chỉnh giây nhuận đã dẫn đến đề xuất được nhất trí tại Versailles, cụ thể là đẩy sớm thời điểm kết thúc giây nhuận sang ngày 20 tháng 5 năm 2027.
UTC do đó đã được định nghĩa lại để có thể tái khẳng định vị thế là một tiêu chuẩn chung, không còn những tranh cãi từng xảy ra đối với nhiều hoạt động kinh tế.
Như đã lập luận trước đây, cuộc tranh luận về giây nhuận đã cho thấy những quan niệm thông thường của chúng ta về đồng hồ như một thứ trừu tượng, toán học và khách quan là không chính xác. Những quan niệm này không tính đến việc đồng hồ là những công cụ được thiết kế và được tái định hình khi nhu cầu thay đổi.
Các công ty công nghệ và máy tính toàn cầu giờ đây có thời gian họ cần để các hệ thống hoạt động mượt mà hơn. Nhưng các nhà thiên văn học sẽ không còn có thể sử dụng UTC như một đại diện chung cho sự tự quay của Trái Đất như họ đã làm trước đây. Đề xuất được đưa ra trước CGPM có đề cập đến điều này, nhưng đại ý nói rằng họ sẽ cần phải tìm kiếm giải pháp ở nơi khác cho các yêu cầu của mình.
Hệ quả của quyết định này dường như là nhu cầu tính toán đã được đặt lên trên yêu cầu của các lĩnh vực khác. Nhưng câu hỏi lớn hơn được đặt ra bởi quyết định hôm nay tại CGPM là câu hỏi mà công chúng hiếm khi đặt ra, cụ thể là còn những “nhu cầu người dùng” nào khác chưa được đáp ứng bởi giả định rằng tất cả các hoạt động của con người có thể được phối hợp bằng một thời gian đồng hồ chuẩn hóa duy nhất? Thiên văn học cung cấp một ví dụ về điều này, nhưng trải nghiệm của chính chúng ta về áp lực và sự lo âu xung quanh thời gian gợi ý rằng còn có những ví dụ khác.
Chúng ta có thể tái định hình thời gian?Có một sự táo bạo kỳ lạ ngay cả trong việc xem xét ý tưởng thay đổi thời gian đồng hồ để phù hợp với nhu cầu của chính chúng ta. Google có thể làm điều đó một phần vì họ đủ lớn để làm vậy.
Nhưng hãy nghĩ về thói quen phổ biến là chỉnh đồng hồ chạy nhanh một chút để giúp đến các cuộc họp đúng giờ. Việc này được thực hiện thường xuyên đến mức Apple đã phải giới thiệu một tính năng chính thức trên đồng hồ thông minh của mình cho phép mọi người cố tình cài đặt sai giờ.
Các đồng hồ công cộng cũng thỉnh thoảng làm điều này, chẳng hạn như đồng hồ tháp trên Khách sạn Balmoral ở Edinburgh. Kể từ năm 1902, đồng hồ này đã chạy nhanh ba phút để giúp du khách đến ga tàu Waverley gần đó đúng giờ. Cũng có những chiếc đồng hồ cho phép bạn theo dõi thời gian bên ngoài tiêu chuẩn UTC vừa được định nghĩa lại ngày hôm nay.
Nhà thiết kế Scott Thrift đã chế tạo một chiếc đồng hồ tên là The Present, chỉ có một kim duy nhất di chuyển theo sự thay đổi của các mùa trong suốt cả một năm. Thrift mô tả The Present là “không giờ, không phút, không số. Chỉ có bức tranh toàn cảnh lớn hơn”. Các nhà khoa học Mỹ làm việc trong các sứ mệnh Sao Hỏa đã tạo ra đồng hồ đeo tay riêng của họ để theo dõi ngày trên Sao Hỏa (gọi là sol), vốn dài hơn ngày trên Trái Đất.
Nhiều người có thể nghĩ thời gian đồng hồ là bất dịch và không thể tránh khỏi. Như cuộc bỏ phiếu mới nhất cho thấy, "hình dáng" của đồng hồ vẫn đang được tranh luận. Hiện tại, nếu bạn đủ lớn, nó sẽ uốn cong theo nhu cầu của bạn. Chúng ta cần quyết định xem liệu mình có hài lòng khi chỉ để các tập đoàn lớn tự quyết định điều đó hay không.
Nguồn: The Conversation
