Cá tra Việt Nam gặp khó tại Mỹ vì 'thuế chồng thuế'?

Chế biến cá tra xuất khẩu tại một doanh nghiệp - Ảnh: Q.T.

Bà Lê Hằng, Phó tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), nhận định như vậy khi trao đổi với Tuổi Trẻ ngày 17-8, sau khi Bộ Thương mại Mỹ (DOC) công bố kết quả cuối cùng của đợt rà soát hành chính lần thứ 21 (POR21) về thuế chống bán phá giá đối với cá tra Việt Nam.

Cụ thể, so với mức sơ bộ, mức thuế cuối cùng của Bien Dong (Công ty TNHH hải sản Biên Đông) tăng từ 0,29 lên 1 USD/kg, tương đương tăng gần 245%; NTSF (Công ty CP thủy sản NTSF) tăng từ 0,07 lên 0,38 USD/kg, tăng hơn 440%.

Mức dành cho hai doanh nghiệp không được điều tra riêng là CASEAMEX (Công ty CP Xuất nhập khẩu thủy sản Cần Thơ) và NAVICO (Công ty CP Nam Việt) tăng từ 0,23 lên 0,84 USD/kg, tương đương khoảng 265%.

Thị trường Mỹ chưa hoàn toàn đóng lại nhưng phân hóa mạnh giữa các doanh nghiệp

* Việc Mỹ tăng mạnh mức áp thuế sẽ ảnh hưởng như thế nào đến doanh nghiệp và xuất khẩu cá tra Việt Nam sang Mỹ trong thời gian tới?

- Kết quả cuối cùng POR21 rõ ràng là bất lợi hơn nhiều so với kết quả sơ bộ. Tác động trước mắt là các nhà nhập khẩu Mỹ phải tăng mạnh tiền ký quỹ thuế chống bán phá giá đối với hàng của bốn doanh nghiệp này. Vì thuế được tính theo số tiền cố định trên mỗi kg, mức 0,84 - 1 USD/kg là gánh nặng rất lớn đối với mặt hàng cá tra phi lê có biên lợi nhuận vốn không cao.

Nhà nhập khẩu sẽ có xu hướng yêu cầu giảm giá, chia sẻ chi phí thuế, điều chỉnh hợp đồng hoặc chuyển sang doanh nghiệp và nguồn cung khác. Áp lực càng lớn khi hàng Việt Nam đang chịu thêm thuế Section 301 ở mức 12,5%.

Do đó, cá tra Việt Nam sẽ khó cạnh tranh hơn với cá da trơn nuôi tại Mỹ và các loại cá thịt trắng thay thế.

Tuy nhiên, đây là mức thuế theo từng doanh nghiệp, không phải toàn bộ cá tra Việt Nam đều chịu cùng một mức. Một số doanh nghiệp vẫn duy trì mức thuế riêng cũ hoặc không thuộc phạm vi áp dụng của kết quả này.

Vì vậy, thị trường Mỹ chưa hoàn toàn đóng lại, nhưng dư địa đã thu hẹp và sẽ phân hóa mạnh giữa các doanh nghiệp.

Với các công ty chịu mức 0,84 - 1 USD/kg, phân khúc phi lê đông lạnh giá thấp sẽ rất khó cạnh tranh, cơ hội chủ yếu nằm ở sản phẩm cá tra chất lượng cao, chế biến sâu và các hợp đồng có giá trị gia tăng tốt hơn.

Kết quả cuối cùng POR21 mà Mỹ công bố hôm 12-8 - Nguồn: VASEP

Doanh nghiệp không nên giảm giá bán bằng mọi giá để giữ đơn hàng

* Trước mức thuế chống bán phá giá tăng mạnh, các doanh nghiệp xuất khẩu cá tra sang Mỹ cần làm gì?

- Doanh nghiệp cần khẩn trương làm việc với luật sư Mỹ để kiểm tra kết quả tính thuế, xác định có sai sót hành chính hoặc cơ sở pháp lý để khiếu kiện hay không. Đây là việc phải thực hiện sớm vì các thời hạn theo luật Mỹ rất ngắn.

Đối với hoạt động kinh doanh, doanh nghiệp cần tính lại đầy đủ giá thành sau thuế cho từng hợp đồng, trao đổi sớm với nhà nhập khẩu về giá, sản lượng và cơ chế chia sẻ rủi ro tiền ký quỹ. Không nên giảm giá bán bằng mọi giá để giữ đơn hàng, bởi mức giá thấp vừa làm mất hiệu quả kinh doanh, vừa có thể tiếp tục gây bất lợi trong các kỳ rà soát sau.

Về dài hạn, doanh nghiệp phải chuẩn hóa hệ thống kế toán và hồ sơ từ vùng nuôi, thức ăn, nguyên liệu đến chế biến, tồn kho, bán hàng và logistics, bảo đảm số liệu có thể đối chiếu và giải trình thống nhất theo yêu cầu của DOC.

Đồng thời, cần tăng tỉ trọng sản phẩm chế biến sâu, sản phẩm có giá trị gia tăng, duy trì quan hệ với khách hàng Mỹ nhưng tiếp tục đa dạng hóa sang Trung Quốc, CPTPP, EU, ASEAN, Trung Đông và Nam Mỹ để giảm phụ thuộc vào một thị trường.

BÀ LÊ HẰNG

Quan điểm của VASEP là không nên từ bỏ thị trường Mỹ, nhưng doanh nghiệp phải lựa chọn sản phẩm, khách hàng và mức giá phù hợp, đồng thời chuẩn bị hồ sơ cho các kỳ rà soát thuế ngay từ đầu thay vì chờ đến khi DOC tiến hành điều tra mới xử lý.