Trẻ em đói khát, mút vỏ ốc thối ở Nam Định trong nạn đói năm 1945 - Ảnh: VÕ AN NINH
Xóm Trại bị xóa sổ trong nạn đói
Tỉnh Thái Bình (nay là Hưng Yên) là nơi Sudan chống chọi nạn đói kinh hoàng nhất trong 40 năm qua
80 năm nạn đói Ất Dậu - Bài học cho mai sau - Kỳ 2: Trở lại những làng chết gần hết vì đói
Admin
12:03 01/10/2025
Nhiều gia đình chết hết cả nhà, có dòng họ chết không còn một ai, thậm chí có xóm bị xóa sổ trong nạn đói năm Ất Dậu 1945. Từ làng quê xác xơ, điêu tàn ngày ấy giờ đã khang trang, giàu đẹp, đồng lúa mênh mông, trĩu hạt.
Theo trí nhớ của cụ Bộ, tình cảnh lúc đó ở xóm Trại rất ảm đạm, người cứ thưa vắng dần. Mỗi người trong gia đình cứ lần lượt chết, hôm nay một người, ngày mai lại vài người. Hàng xóm ai còn sống thì sang lấy chiếu đắp lại mang đi chôn, đến lúc không còn chiếu thì chôn bằng lá cây. Đến lúc chết nhiều quá không còn người mang đi chôn, chết trong nhà ba bốn ngày không ai biết.
Đói nên không ai muốn ra khỏi nhà, cũng không có sức mà đi, chỉ người thân mới qua thăm nhau. Lúc ấy chỉ có nhà tranh, vách đất, nhà không có cửa, gọi túp lều thì đúng hơn.
"Nhà ông nội tôi chết năm người, gồm chú và các cô. Một cô, mẹ chồng bảo trong này đói quá, không cưu mang được, con ra ngoài huyện đến mùa thì về. Nhưng cô ra vài ngày sau thì chết. Cụ lớn chết vì dịch tả năm 1944. Thêm hai cụ và gia đình tôi nữa là chết tất cả tám người", cụ Bộ nghẹn lời.
Nhà cụ Thiệp, hàng xóm cụ Bộ, có ba bố con, dắt nhau đi ăn xin. Một hôm bố để hai con ở nhà, đi tắt cánh đồng sang mãi làng trên tìm thức ăn, lúc quay lại thì hai con đã chết đói rồi!
Sau nạn đói, gia đình cụ Bộ ở ghép với thôn Hiên. Lớn lên, cụ Bộ và cụ Nhị cưới nhau, sống ở thôn Hiên tới già. Hiện hai cụ đang sống yên vui cạnh nhà con trai cả, với khoản lương hưu quân đội mấy chục năm cống hiến tuổi trẻ cho Tổ quốc của cụ Bộ.
Gia đình cụ làm riêng một cái tường đường rất to, phải tới hai gian nhà, làm nơi thờ cúng tổ tiên và người thân chết trong nạn đói.
Vợ chồng cụ Hoàng Văn Bộ thoát chết trong nạn đói ở xóm Trại - Ảnh: TÂM LÊ
Chợ Hồ và chiếc xe kéo người chết đi vùi lấp hố chung
"Có phải chợ Dành nhiều người chết trong nạn đói năm 1945 không, thưa bà?" - chúng tôi hỏi một người dân cao tuổi ở xã Thụy Sơn, Thái Thụy. Bà thừ người lục lại trí nhớ, cho biết: "Các cụ nói chợ Dành cũng nhiều người chết nhưng chợ Hồ còn chết nhiều hơn nữa".
Chúng tôi liền tìm tới chợ Hồ, đó là một ngôi chợ cổ ở xã Thụy Phong (xã Thái Thụy mới). Ngôi chợ vẫn tấp nập người bán mua, cổng chợ Hồ rõ nét và bên trong có một khu nhà cũ đang để không.
Liên hợp quốc chính thức tuyên bố nạn đói đang diễn ra ở GazaĐỌC NGAYNgười dân giới thiệu cho chúng tôi gặp cụ Nguyễn Quang Dung, 91 tuổi, từng là bí thư đảng bộ xã Thụy Phong. "Năm Ất Dậu kinh hoàng đó chợ Hồ này cứ sau buổi chợ là ông Tồ Hiệu lấy xe bò kéo tay, chở người chết từ chợ ra nghĩa địa bên cạnh, chôn 5-6 người một hố. Tôi còn bé, cứ ra chợ xem người ta chở người đi chôn. Chết đói đến nỗi người héo hắt đi.
Bấy giờ cướp giật nhiều lắm. Nắm cơm bán cho người ta ăn khỏi chết đói, người đói không có tiền vào cướp. Một người bán cơm thì phải có một người cầm đòn gánh đứng canh, ai vào cướp là vụt, ghê lắm. Có người bán cũng rất thương người, bán một thì cho một, tương trợ lẫn nhau cho qua nạn đói.
Những khu chợ, người dân tứ xứ tập trung tới để xin ăn, chợ Hồ cũng vậy. Xin không có ai cho thì chết ngay ở chợ, thương lắm. Gia đình tôi may không ai chết, hàng xóm chết vô khối. Bà cụ ở xóm dưới lên đây ở với con, đói quá không có gì ăn bà ấy về nửa đường thì chết đói.
Bố tôi thời đó còn trẻ, ông đi buôn được đồng nào đong gạo về ăn, không đến nỗi bị cắt bữa dù ăn cháo thôi. Ăn cháo rau má, cơm độn củ chuối ăn rất khó nuốt. Đói từ tháng 10-1944 tới tháng 5-1945 thì có lúa non ăn, lúc đó lại chết vì no, bao tử bục ra vì ăn trả bữa, đau xót lắm" - cụ Dung không bao giờ quên những ngày tháng tuổi thơ dữ dội giữa nạn đói.
Thanh niên, cụ Dung đi bộ đội rồi về phục viên sau đó làm cán bộ xã. Cụ nhớ bà con từng làm lễ cầu siêu chung cho người dân mình chết đói oan ức. Làm lễ tại nhà, nhà nào làm nhà nấy.
Làng quê từng đầy thi thể người chết đói bây giờ đã giàu đẹp, yên bình. Chỉ tiếc những nơi nạn đói nặng nề như Thái Thụy, Tiền Hải, Kiến Xương, tỉnh Thái Bình cũ không có một tấm bia tưởng niệm đồng bào đã mất.
------------------------------
Làng mạc xác xơ, tiêu điều, phủ một màu u ám. Dân bị đói, người cứ khô héo, teo tóp dần như cành củi khô, vật vờ đi kiếm miếng ăn. Đến lúc họ đói lả, nằm xuống thì không thể nào gượng dậy được nữa.
Kỳ tới: Thi hài người chết đói teo tóp như cành củi khô
80 năm nạn đói Ất Dậu - Bài học cho mai sau - Kỳ 1: Người con bị cho đi để khỏi chết đói
Đọc tiếp
Về trang Chủ đề
