Ba thế kỷ nhân loại mơ xe bay - Kỳ 2: Chiếc limousine bay của gã lập dị Curtiss

Chiếc Silver Dart dùng động cơ làm mát bằng nước đầu tiên do Glenn Curtiss chế tạo, thực hiện chuyến bay tại Hammondsport ngày 6-12-1908 - Ảnh: Glennhcurtissmuseum.org

Trung tuần tháng 10-2026, doanh nhân tỉ phú yêu khoa học Elon Musk làm giới mong đợi xe bay mãn nhãn với chiếc Tesla Roadster bay lộn trên không đầu tiên trong lịch sử. Nhân loại đã trải qua 185 năm để biến ước mơ xe bay thành hiện thực.

Chiếc xe bay Curtiss Autoplane

Từ năm 1841, William Samuel Henson và John Stringfellow là hai kỹ sư người Anh thiết kế chiếc xe bay đầu tiên gắn động cơ hơi nước. Thậm chí, họ còn thành lập Công ty Vận tải Hàng không (Aerial Transit Company) đầu tiên để thương mại hóa xe bay chở khách.

Mặc dù không thể đạt tham vọng bay ở giữa thế kỷ 19, ý tưởng của Henson và Stringfellow đã thành cảm hứng cho các nhà nghiên cứu sau này. Theo thời gian, nhiều mẫu xe bay tiếp tục được phác thảo, nhưng mốc điểm quan trọng thứ hai sau nỗ lực của Henson và Stringfellow chính là Glenn Hammond Curtiss, một phi công - kỹ sư - doanh nhân hàng không nổi tiếng của Mỹ. Ông đã trình làng chiếc xe bay Curtiss Autoplane vào năm 1917, chỉ 14 năm sau chuyến bay đầu tiên của anh em nhà Wright.

Nguyên mẫu chiếc xe bay này đã tham dự vị trí trang trọng trong Triển lãm Hàng không Mỹ năm 1917 tổ chức tại hội trường Grand Central Palace, New York. Quảng cáo triển lãm là "Cuộc trưng bày máy bay, động cơ hàng không và phụ kiện, vật tư hàng không lớn nhất và tốt nhất từng được tập hợp trên lục địa này". 12 máy bay được triển lãm, nhưng điểm nhấn gây chú ý lại là sự xuất hiện xe bay Curtiss Autoplane.

Quảng cáo xe bay Curtiss Autoplane ở Triển lãm New York năm 1917 - Ảnh: flyingcarsandfoodpills.com

Mẫu xe bay Curtiss Autoplane - Ảnh: Illustrated World

Limousine trên không

Nhiều tờ báo lớn của Mỹ đua nhau đăng tải. Trang 2 tạp chí Aerial Age Weekly giật tít gây chú ý: "Đã phát minh và chế tạo chiếc limousine bay trên không đầu tiên - chiếc Curtiss Autoplane". Hình ảnh chụp tại triển lãm cho thấy xe bay này còn có kích thước lớn hơn một số máy bay và được đặt ở vị trí chính diện gây chú ý.

Ngày 15-3-1917, tạp chí Flight đăng tải bài mô tả kỹ thuật đầy đủ về chiếc Autoplane:

"Chiếc máy này, một trong những điểm thu hút lớn nhất của triển lãm, thể hiện ý tưởng hiện đại của một nhà thiết kế về "xe limousine trên không". Thân máy là sự kết hợp giữa thiết kế ô tô và máy bay, và tuân theo rất sát các đường nét của một chiếc limousine hiện đại. Nó được chế tạo chủ yếu bằng nhôm, cửa sổ làm bằng celluloid (nhựa). Nội thất được trang trí công phu với các tấm bọc và thảm, có chỗ cho hai hành khách ở phía sau và một "tài xế" ở phía trước.

Ngay phía trước là một bộ tản nhiệt hình tròn, xuyên qua đó là cần khởi động động cơ, một động cơ Curtiss OXX 100 mã lực, được đặt dưới nắp ca-pô. Từ động cơ, công suất được truyền qua một trục kéo dài đến phía sau thân máy, tới cánh quạt bốn cánh nằm ở phía trên.

Có một cặp bánh xe trước và sau được lắp đặt tương tự như trên máy bay ba cánh kéo Curtiss. Tuy nhiên, trục của cặp bánh trước tuân theo thiết kế ô tô ở chỗ các bánh xe được xoay và kết nối với bộ điều khiển để cho phép máy bay được điều khiển trên mặt đất.

Cánh máy bay ba tầng cũng tương tự như máy kéo ba tầng, ngoại trừ việc chúng được bố trí so le và tầng dưới có sải cánh ngắn hơn…". Bài báo cũng ghi chi tiết kích thước tổng thể xe bay dài khoảng 8,23m, cao 3,5m, rộng 1,1m và cánh dài nhất là 12,34m. Xe có tải trọng hữu ích khoảng 322kg, tốc độ 72-104 km/h…

Tuy thực tế chưa có khách nào được bay trên Curtiss Autoplane, nhưng nó đã gây chú ý vì đây là thời điểm hàng không mới bắt đầu phát triển và đặc biệt là gắn với tên tuổi Glenn Curtiss vốn nổi tiếng là phi công lẫn nhà sản xuất máy bay.

Chiếc Curtiss Autoplane được trưng bày trang trọng ở triển lãm New York 1917 - Ảnh: flyingcarsandfoodpills.com

Tạp chí Illustrated World tiếp tục đăng bài về xe bay trong số ra tháng 4-1917 với tựa đề "Aero-Auto-Craft: Chiếc xe của tương lai". Phóng viên CH Claudy viết:

"Chiếc ô tô bay của tương lai sẽ lăn bánh trên đường, rẽ nước, bay lượn trên không trung. Chủ sở hữu của nó sẽ xuất phát từ gara hoặc nhà chứa máy bay của mình, đi lại trên đường phố hoặc đường sá tùy ý, băng qua suối hoặc hồ nằm trên đường đi, bay lên không trung và bay qua một ngọn đồi, một thung lũng hoặc khu rừng, đến một con đường khác, tất cả đều theo ý muốn của ông ta"…

Viễn cảnh thật đẹp, nhưng rất tiếc là Glenn Curtiss đã không đi đến cùng được dự án xe bay ở thập niên thứ hai của thế kỷ 20. Lịch sử hàng không cho rằng nguyên nhân chính dẫn đến sự kết thúc dự án này vì nó diễn ra ngay lúc nước Mỹ lao vào cuộc Thế chiến thứ nhất năm 1917, nguồn lực được tập trung chiến tranh.

Tuy nhiên cũng có ý kiến khác cho rằng Glenn Curtiss mất sớm ở tuổi 52, nếu không ông sẽ gặt hái được nhiều thành công đột phá hơn nữa như chính phần đời ngắn ngủi ông đã làm được.  

Hình vẽ chiếc xe bay của Felix Longobardi - Ảnh: Tanks-encyclopedia.com

Glenn Curtis chế tạo xe máy động cơ mạnh năm 1905 - Ảnh: glennhcurtissmuseum.org

Glenn Hammond Curtiss đã đóng góp rất lớn cho buổi đầu hàng không Mỹ, đặc biệt là không quân - Ảnh: glennhcurtissmuseum.org

Curtiss đóng góp rất nhiều cho không quân Mỹ buổi đầu, được xem là "Cha đẻ của ngành hàng không hải quân" - Ảnh: glennhcurtissmuseum.org

------------------------------------