Bữa ăn học đường: Minh bạch từ nguồn cung đến bàn ăn

Bếp ăn theo mô hình "Bếp ăn tick xanh" tại trường Trung học Cơ sở Phong Phú, xã Bình Hưng, TPHCM, có nguyên liệu là sản phẩm tick xanh do Satramart Siêu thị Phạm Hùng cung cấp. Ảnh: SATRA

Tận dụng chuỗi cung ứng với sự tham gia của các đơn vị thành viên như VISSAN, COFIDEC, Chợ đầu mối Bình Điền cùng hệ thống bán lẻ, Tổng công ty Thương mại Sài Gòn - TNHH Một thành viên (SATRA) đang tăng cường kiểm tra, truy xuất nguồn gốc và hậu kiểm các sản phẩm tham gia chương trình "Tick xanh trách nhiệm" trước khi đưa vào bếp ăn trường học.

Kiểm soát chặt chẽ qua từng mắt xích

Tại tọa đàm "Minh bạch bữa ăn học đường - Chuẩn an toàn, trọn niềm tin" do Báo Điện tử Tuổi Trẻ tổ chức vừa qua, bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, lưu ý việc tham gia chuỗi an toàn không phải là "tấm vé bảo đảm" chất lượng vĩnh viễn. Các bên phải tiếp tục giám sát, lưu trữ thông tin doanh nghiệp và sản lượng cung ứng để đảm bảo thực thi cam kết.

Với bữa ăn học đường, việc kiểm soát không thể chỉ dừng ở khâu tiếp nhận thực phẩm tại bếp ăn. Từ nơi sản xuất, sơ chế, vận chuyển đến phân phối, mỗi công đoạn đều cần có thông tin rõ ràng và cơ chế kiểm tra cụ thể. Khi xảy ra sự cố, khả năng truy xuất nhanh nguồn gốc cũng là cơ sở để xác định trách nhiệm và xử lý kịp thời.

Đây là lợi thế mà hệ sinh thái SATRA có thể phát huy khi tham gia nhiều khâu trong chuỗi cung ứng, từ sản xuất, trung chuyển đến phân phối. Tuy nhiên, việc các đơn vị cùng nằm trong một hệ thống không đồng nghĩa chất lượng mặc nhiên được bảo đảm. Điều quan trọng vẫn là tiêu chuẩn đầu vào, quy trình kiểm tra, hồ sơ truy xuất và hoạt động giám sát thực tế tại từng khâu.

Trong chuỗi này, Công ty CP Việt Nam Kỹ nghệ Súc sản (VISSAN), đơn vị thành viên SATRA, tham gia cung ứng thịt tươi sống và thực phẩm chế biến. Doanh nghiệp đã tham gia chương trình quản lý, nhận diện và truy xuất nguồn gốc thịt heo của TP.HCM từ năm 2016.

Sản phẩm VISSAN có tem truy xuát nguồn gốc sản phẩm. Ảnh: SATRA

Thông qua mã QR, người mua có thể tra cứu các thông tin liên quan đến sản phẩm như nơi chăn nuôi, thời gian và địa điểm giết mổ, thông tin kiểm tra của cán bộ thú y và điểm bán. Những dữ liệu này giúp quá trình kiểm tra nguồn gốc có căn cứ cụ thể, thay vì chỉ dựa vào nhãn hàng hoặc cam kết của nhà cung cấp.

Một công ty thành viên khác của SATRA là Công ty Phát triển kinh tế Duyên Hải (COFIDEC) đảm nhận khâu chế biến nông sản và thủy sản. Với nhóm hàng đặc biệt nhạy cảm về nhiệt độ, đơn vị phải kiểm soát ngặt nghèo từ nguyên liệu, sơ chế, cấp đông, lưu kho, vận chuyển cho đến hồ sơ lô hàng trước khi chuyển sang hệ thống phân phối.

Chợ đầu mối nông sản thực phẩm Bình Điền đóng vai trò là "trạm trung chuyển" trọng yếu đưa hàng hóa từ nhiều địa phương về TP.HCM. Tại đây, nguồn hàng được kiểm tra kỹ lưỡng, phối hợp lấy mẫu và hỗ trợ phát hiện sớm nguy cơ trước khi thực phẩm đến kênh phân phối hoặc bếp ăn.

Ở đầu ra, hệ thống bán lẻ SATRA bao gồm 4 siêu thị tự chọn Satramart và gần 140 cửa hàng thực phẩm tiện lợi Satrafoods liên tục theo dõi cảm quan, hạn sử dụng, điều kiện lưu kho và bảo quản. Kết quả kiểm nghiệm định kỳ cùng tình trạng thực tế của hàng hóa chính là thước đo để đánh giá lại sản phẩm và nhà cung cấp.

"Tick xanh trách nhiệm" gắn liền với trách nhiệm hậu kiểm

Đến nay, hệ thống bán lẻ SATRA có 35 nhà cung cấp đăng ký với 322 sản phẩm đạt "Tick xanh trách nhiệm". Danh mục vừa được bổ sung thêm 10 sản phẩm thuộc nhóm rau, củ, quả và yến sào, đồng thời tiếp tục mở rộng sang những nhóm hàng có tiềm năng cung ứng cho bếp ăn tập thể.

Các sản phẩm "tick xanh" được bày bán trong hệ thống bán lẻ SATRA. Ảnh: SATRA

Không chỉ là dấu hiệu nhận diện sản phẩm, "Tick xanh trách nhiệm" còn gắn với yêu cầu nhà cung cấp minh bạch thông tin, thực hiện đúng cam kết về chất lượng và chấp nhận kiểm tra, hậu kiểm trong suốt quá trình lưu thông hàng hóa. Nói cách khác, sản phẩm được đưa vào danh mục không có nghĩa đã hoàn thành việc kiểm soát, mà phải tiếp tục đáp ứng các tiêu chuẩn đã đăng ký.

Tại tọa đàm, ông Nguyễn Nguyên Phương, Phó giám đốc Sở Công Thương TP.HCM, nhấn mạnh chương trình đặt chất lượng lên hàng đầu, không chạy theo số lượng. Thành phố đang rà soát cơ chế giám sát, ưu tiên những đơn vị có quy trình kiểm soát nghiêm túc. 

Đáng chú ý, doanh nghiệp vi phạm cam kết có thể bị loại khỏi 12 hệ thống phân phối tham gia chương trình, tạo sức ép thị trường để các nhà cung cấp tuân thủ những tiêu chuẩn đã đăng ký.

Đối với bữa ăn học đường, dữ liệu an toàn thực phẩm chỉ thực sự có ý nghĩa khi nhà trường và phụ huynh có thể tiếp cận, kiểm chứng. Những thông tin cần được công khai gồm tên đơn vị cung cấp, nguồn gốc nguyên liệu, chứng từ giao nhận, hồ sơ chất lượng, thực đơn và thông tin truy xuất tương ứng với từng nhóm thực phẩm.

Bên cạnh đó, mỗi trường cần có đầu mối tiếp nhận phản ánh và quy trình xử lý rõ ràng, kịp thời. Khi phát sinh nghi vấn về an toàn thực phẩm, nhà trường phải nhanh chóng đối chiếu hồ sơ để xác định lô hàng, nhà cung cấp, thời điểm giao nhận và phạm vi sử dụng. Việc truy xuất dựa trên dữ liệu cụ thể giúp phát hiện, khoanh vùng rủi ro sớm, thay vì chỉ xử lý khi sự cố đã xảy ra.

Bữa ăn học đường an toàn cần sự chung tay của nhiều bên

Một giải pháp khác là tạo điều kiện để ban đại diện cha mẹ học sinh tham gia giám sát bếp ăn, từ khâu tiếp nhận nguyên liệu, chế biến đến chia suất ăn. Các thông tin như nhà cung cấp, nguyên liệu đầu vào, hình ảnh thực phẩm, hóa đơn nhập hàng, thực đơn và khay ăn thực tế cũng cần được cập nhật hằng ngày để phụ huynh có cơ sở theo dõi, đối chiếu.

Đặc biệt, đầu mối tiếp nhận phản ánh cần được niêm yết công khai, kèm quy trình xử lý và cam kết phản hồi trong vòng 24 giờ. Khi thông tin được công khai và trách nhiệm được xác định rõ, nhà trường, phụ huynh và đơn vị cung cấp mới có thể phối hợp giám sát hiệu quả, góp phần bảo đảm an toàn cho từng bữa ăn của học sinh.

Quan điểm này hoàn toàn thống nhất với lưu ý của bà Phạm Khánh Phong Lan: Nhà trường tuyệt đối không được phó mặc bữa ăn cho bên thứ ba. Hiệu trưởng, người phụ trách và phụ huynh phải đồng hành kiểm tra, giám sát; hoạt động hậu kiểm phải duy trì đều đặn trong suốt năm học, thay vì "mất bò mới lo làm chuồng".

Một bếp ăn minh bạch không thế xây dựng bằng hình thức bề nổi như biển hiệu hay mã QR. Nhà cung cấp phải chịu trách nhiệm tận cùng với sản phẩm; đơn vị phân phối duy trì kiểm tra và hậu kiểm; nhà trường kiểm soát giao nhận, lưu mẫu, chế biến; trong khi phụ huynh được tiếp cận thông tin để cùng giám sát.

Bữa ăn học đường an toàn cần sự chung tay của nhiều bên. Ảnh: SATRA