Mất cân bằng giới tính khi sinh: Cần siết việc xử phạt hành vi lựa chọn giới tính

Hành vi tiết lộ giới tính thai nhi là vi phạm pháp luật, nếu không thuộc danh mục các bệnh được phép thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi nhằm phục vụ chẩn đoán và điều trị bệnh theo Bộ Y tế - Ảnh: X.MAI

Theo Bộ Y tế, thực trạng tỉ số giới tính khi sinh ở Việt Nam duy trì ở mức cao so với ngưỡng cân bằng tự nhiên. Điều này dẫn đến tình trạng thừa nam thiếu nữ trong tương lai, ảnh hưởng đến cuộc sống của cá nhân, gia đình, dòng tộc, sự phát triển bền vững của đất nước.

Chỉ được tiết lộ giới tính thai nhi trong trường hợp nào?

Tỉ số giới tính khi sinh có xu hướng biến động qua các năm (có thời điểm tăng, có thời điểm giảm) và luôn duy trì ở mức cao trên 111 bé trai/100 bé gái sinh ra sống, có thời điểm đạt mức rất cao là 114,8 bé trai/100 bé gái sinh ra sống.

Luật Dân số số 113, có hiệu lực từ ngày 1-7-2026, xác định giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh là một nội dung quan trọng trong công tác dân số. Điều 15 của luật khuyến khích đưa nội dung không trọng nam hơn nữ, không lựa chọn giới tính khi sinh vào hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư.

Luật đồng thời quy định biện pháp xử lý đối với hành vi thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi để phá thai theo pháp luật về khám chữa bệnh, và yêu cầu căn cứ tình hình mất cân bằng giới tính khi sinh để xây dựng các biện pháp can thiệp phù hợp.

Tháng 5-2026, Bộ Y tế ban hành Thông tư số 11 quy định danh mục các bệnh được thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi để phục vụ chẩn đoán và điều trị, có hiệu lực từ ngày 1-7-2026.

Thông tư nêu rõ các cơ sở khám chữa bệnh phải tư vấn trước và sau khi thực hiện kỹ thuật xét nghiệm, giải thích rõ ý nghĩa, giới hạn chuyên môn cũng như khả năng có thể bỏ sót một số bệnh lý. Người đứng đầu cơ sở y tế sẽ chịu trách nhiệm nếu để xảy ra việc tiết lộ giới tính thai nhi sai mục đích hoặc ngoài phạm vi cho phép.

Bộ Y tế nêu rõ xác định giới tính thai nhi phục vụ chẩn đoán và điều trị là việc sử dụng các kỹ thuật chuyên môn để xác định cặp nhiễm sắc thể giới tính, gene biệt hóa giới tính hoặc kiểu hình giới tính của thai nhi nhằm phục vụ chẩn đoán các bệnh lý di truyền có đặc điểm biểu hiện khác nhau giữa nam và nữ.

Trong đó có nhiều bệnh khá phổ biến hoặc được cộng đồng biết đến như: thiếu men G6PD; bệnh máu khó đông Hemophilia; hội chứng Turner; hội chứng Klinefelter; fragile X (hội chứng nhiễm sắc thể X dễ gãy); rối loạn phát triển giới tính; loạn dưỡng cơ; một số bệnh teo cơ tủy sống; các dị tật cơ quan sinh dục bẩm sinh,…

Ngoài ra, còn có nhiều nhóm bệnh hiếm như suy giảm miễn dịch bẩm sinh, rối loạn chuyển hóa di truyền, bất thường nhiễm sắc thể giới tính hay các hội chứng đa dị tật.

Siết xử phạt hành vi chọn giới tính thai nhi, phá thai vì lựa chọn giới tính

Nghị định 90 của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 15-5-2026, bổ sung và điều chỉnh nhiều quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, trong đó có các hành vi liên quan đến lựa chọn giới tính thai nhi và loại bỏ thai nhi vì lý do lựa chọn giới tính, thay thế các quy định tương ứng tại Nghị định 117.

Theo Điều 99 của nghị định, hành vi đe dọa dùng vũ lực, uy hiếp tinh thần để ép buộc người khác áp dụng phương pháp nhằm có được giới tính thai nhi theo ý muốn bị phạt từ 7-15 triệu đồng. Trường hợp dùng vũ lực để ép buộc, mức phạt tăng lên 15-20 triệu đồng.

Đối với hành vi chỉ định, hướng dẫn sử dụng thuốc, thực phẩm chức năng hoặc các chế phẩm tác động vào quá trình thụ thai nhằm lựa chọn giới tính thai nhi; cung cấp các dụng cụ, thuốc, vật tư phục vụ mục đích này; hoặc nghiên cứu phương pháp lựa chọn giới tính trái quy định pháp luật, mức phạt từ 20-25 triệu đồng.

Ngoài phạt tiền, cơ sở vi phạm có thể bị đình chỉ hoạt động từ 1-3 tháng; người hành nghề khám chữa bệnh có thể bị tước quyền sử dụng giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề trong cùng thời hạn.

Theo điều 100 quy định các mức xử phạt riêng đối với hành vi loại bỏ thai nhi vì lý do lựa chọn giới tính.

Cụ thể, người mang thai tự loại bỏ thai nhi vì lý do lựa chọn giới tính mà không bị ép buộc có thể bị phạt từ 5-7 triệu đồng. Hành vi dụ dỗ, lôi kéo người mang thai loại bỏ thai nhi vì lý do này bị phạt từ 7-10 triệu đồng.

Mức phạt tăng lên 10-15 triệu đồng đối với hành vi đe dọa dùng vũ lực, uy hiếp tinh thần để ép buộc người mang thai loại bỏ thai nhi. Từ 15-20 triệu đồng nếu dùng vũ lực để ép buộc.

Đối với các hành vi liên quan đến cung cấp hóa chất, thuốc để loại bỏ thai nhi hoặc chỉ định, hướng dẫn sử dụng hóa chất, thuốc và biện pháp khác nhằm loại bỏ thai nhi khi biết rõ người mang thai có mục đích lựa chọn giới tính, mức phạt là 20-25 triệu đồng.

Đặc biệt, hành vi phá thai khi biết rõ người mang thai muốn loại bỏ thai nhi vì lý do lựa chọn giới tính bị phạt từ 25-30 triệu đồng.

Bên cạnh đó, người vi phạm có thể bị tước quyền sử dụng giấy phép hoạt động, giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề từ 3-12 tháng tùy hành vi. Một số cơ sở kinh doanh dược còn có thể bị tước giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dược hoặc đình chỉ hoạt động theo quy định.