Cúm lây cả nhà: Ai cần chú ý, khi nào đi khám?

Một thai phụ mắc cúm A sau khi lây bệnh từ con - Ảnh: Bác sĩ cung cấp

Một trẻ mắc cúm, cả nhà lần lượt đổ bệnh

Một đứa trẻ sốt cao, mệt mỏi, đau họng và ho. Vài ngày sau, ba, mẹ rồi anh chị em cũng cùng lúc xuất hiện triệu chứng tương tự. Tình trạng bệnh xu hướng nặng dần lên, ba mẹ bệnh nghỉ làm, con bệnh nghỉ học.

Đây là tình huống khá phổ biến và quen thuộc trong mùa cúm, được gọi là mạng lưới lây truyền transmission network. Nghĩa là trẻ nhiễm vi rút cúm bệnh từ lớp học trở thành “điểm nối” trong mạng lưới tiếp xúc, từ đó mở ra nhiều nhánh lây truyền đến những người xung quanh.

Tại phòng khám, ghi nhận nhiều trường hợp có biểu hiện sốt cao, mệt mỏi, đau họng, nghẹt mũi, chảy mũi và ho. Qua test nhanh ở một số trường hợp nghi ngờ, cúm A được ghi nhận khá phổ biến.

Test nhanh thể hiện kết quả dương tính với cúm - Ảnh: Bác sĩ cung cấp

Đáng chú ý, trẻ em trong độ tuổi đi học chiếm tỉ lệ đáng kể. Triệu chứng nổi bật là sốt cao, kéo dài, mệt mỏi nhiều, đau họng, ho khan. 

Một số trường hợp xuất hiện biến chứng như viêm tai giữa, viêm phế quản hoặc viêm xoang cấp.

Vậy vì sao cúm có thể lan nhanh từ trường học về gia đình? 

Vi rút cúm lây chủ yếu qua các giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc thở, đặc biệt khi tiếp xúc gần. 

Cúm cũng có thể lây qua bàn tay và việc tiếp xúc với các bề mặt, vật dụng bị nhiễm dịch tiết hô hấp.

Đặc biệt, người mắc cúm có thể lây vi rút trước khi xuất hiện triệu chứng khoảng 1 ngày. Sau khi nhiễm, triệu chứng thường xuất hiện trong khoảng 1-4 ngày.

Vì vậy, một trẻ có thể nhiễm vi rút nhưng vẫn đi học, sinh hoạt bình thường trước khi cha mẹ nhận ra trẻ mắc bệnh. Khi về nhà, trẻ tiếp xúc gần với các thành viên khác và vi rút có thể tiếp tục lan truyền. Một trẻ mắc cúm, cả gia đình có nguy cơ cùng mắc. 

Đó cũng là lý do trường học, nhà trẻ và gia đình là những môi trường cần đặc biệt chú ý khi cúm đang lưu hành.

Thời gian gần đây ghi nhận nhiều trẻ mắc cúm A. Không ít trường hợp có từ 2 - 3 thành viên hoặc cả gia đình cùng mắc - Ảnh: Bác sĩ cung cấp

Cẩn thận khi cúm lây cả nhà

Phần lớn người khỏe mạnh có thể hồi phục sau cúm. Tuy nhiên, ở một số nhóm người có nguy cơ diễn tiến nặng cao hơn, cần được đánh giá y tế sớm, gồm: trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt dưới 2 tuổi, người từ 65 tuổi trở lên; phụ nữ mang thai và phụ nữ gần sau sinh; người suy giảm miễn dịch; người mắc bệnh mạn tính như tim mạch, phổi, thận, gan, đái tháo đường…

Với cúm không biến chứng, có thể được chăm sóc và điều trị triệu chứng:

- Hạ sốt, giảm đau: dùng thuốc phù hợp theo hướng dẫn của bác sĩ. Không tự ý phối hợp nhiều thuốc cảm cúm vì có thể gây trùng hoạt chất hoặc quá liều.

- Bù đủ nước: cho trẻ uống đủ nước; có thể sử dụng dung dịch bù nước và điện giải khi cần theo hướng dẫn.

- Đảm bảo dinh dưỡng: chia thành nhiều bữa nhỏ, ưu tiên thức ăn mềm, dễ nuốt, đủ năng lượng và dinh dưỡng.

- Chăm sóc mũi họng: vệ sinh mũi và chăm sóc họng phù hợp có thể giúp trẻ dễ chịu hơn.

Quan trọng nhất là theo dõi diễn biến của trẻ, không chỉ nhìn vào con số nhiệt độ. 

Cần đưa trẻ đi khám khi có các dấu hiệu như: khó thở, thở nhanh hoặc bất thường về hô hấp, tím tái, lơ mơ, thay đổi ý thức hoặc co giật, không uống được, có dấu hiệu mất nước, trẻ bỏ bú, bỏ ăn, sốt hoặc triệu chứng kéo dài bất thường.

Ở trẻ nhỏ, cha mẹ cần đặc biệt chú ý khả năng bú/ăn uống, mức độ tỉnh táo và nhịp thở.

Khi có triệu chứng cúm hoặc nhiễm vi rút đường hô hấp, người bệnh nên ở nhà và hạn chế tiếp xúc gần với người khác, đặc biệt là trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền.

Khi quay trở lại các hoạt động bình thường, tiếp tục thực hiện các biện pháp phòng ngừa bổ sung trong 5 ngày tiếp theo, chẳng hạn như: đeo khẩu trang vừa khít; thường xuyên rửa tay bằng xà phòng, giữ khoảng cách với người khác; cảm thấy khỏe hơn không đồng nghĩa với việc hoàn toàn không còn khả năng lây vi rút.

Khả năng lây nhiễm thường giảm dần khi triệu chứng cải thiện và biến mất. Tuy nhiên, thời gian đào thải vi rút không giống nhau ở mọi người. Những người suy giảm miễn dịch có thể tiếp tục mang và thải vi rút trong thời gian dài hơn.

Vì vậy, khi sốt cao, mệt mỏi nhiều, đau họng, ho, sổ mũi hoặc đau nhức cơ thể xuất hiện, đặc biệt khi xung quanh đang có nhiều người có triệu chứng tương tự, đừng chủ quan và cũng đừng tự điều trị theo kinh nghiệm.

Tiêm vắc xin cúm là một trong những biện pháp chủ động giúp phòng cúm và giảm nguy cơ bệnh diễn tiến nặng, đặc biệt cần được quan tâm ở các nhóm nguy cơ theo khuyến cáo của nhân viên y tế.