Bữa cơm trưa trước giờ quy định, đừng cứng nhắc và cũng đừng dễ dãi

Hình ảnh người dân phản ánh cán bộ ở xã Đông Trạch, tỉnh Quảng Trị, có mặt tại quán ăn trong giờ hành chính mới đây

Đọc các ý kiến, tôi thấy ai cũng có phần lý của mình. Mỗi vụ việc cụ thể đã có cơ quan có thẩm quyền xem xét nên tôi không bàn. Tôi chỉ muốn nhân câu chuyện chung ấy, nói về cái lý và cái tình quanh bữa cơm của người làm việc công.

Những "bữa cơm trưa" nào nên chấm dứt trong giờ làm việc?

Trước hết phải nói cho rõ: giờ làm việc là kỷ cương, không phải chuyện nhỏ. Người dân đi làm giấy tờ, có khi phải chạy xe 20-30km, dậy từ sớm, bỏ cả buổi công làm ăn. Đến nơi mà cửa vắng, bàn trống, hỏi ra thì cán bộ "đi có việc", rồi nghe đâu việc ấy là một bữa liên hoan.

Lúc ấy, cái mất không chỉ là một buổi sáng. Dân thương cán bộ thì thương, nhưng đôi khi "đo" bằng thước đo của chính họ: mình đi làm thì đúng giờ, người phục vụ mình cũng phải đúng giờ.

Nói thẳng hơn, có một kiểu "tiếp khách" mà ai làm ở cơ quan cũng từng thấy. Sáng nay có người nghỉ hưu, chiều mai có người chuyển công tác, hôm kia là sinh nhật anh phó phòng, hôm nọ là liên hoan "mừng việc xong".

Gọi là gặp mặt, chia tay, giao lưu, nhưng khách thì không có, toàn người nhà, và chén cứ thế được nâng lên khi giờ làm việc còn chưa hết. Kiểu ấy cần được nói thẳng là không nên và cần chấm dứt.

Rượu bia đã vào thì buổi chiều ai giải quyết hồ sơ cho dân cho tỉnh táo, ai cầm lái đưa về cho an toàn.

Pháp luật cũng đã nói rõ: Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia năm 2019 nghiêm cấm uống rượu, bia ngay trước giờ làm việc, trong giờ làm việc và cả lúc nghỉ giữa giờ. Còn lái xe thì Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024 đã đặt ngưỡng nồng độ cồn bằng không. Lấy danh nghĩa tình cảm để lách những điều ấy thì không còn là tình cảm nữa.

Có những việc không tính giờ giấc, có những tin nhắn ban đêm không được ghi vào sổ

Tuy vậy, nếu cứ lấy cái đồng hồ làm thước đo duy nhất thì cũng chưa thật công bằng. 

Có ý kiến nêu một ví dụ rất đời thường: đoàn thiện nguyện đến trao học bổng, giúp dựng nhà cho hộ nghèo, một giờ chiều đã phải ra sân bay, lẽ nào đợi đúng 11h30 mới dám mời người ta bát cơm. Tôi nghĩ ý ấy có lý.

Ở các tỉnh, nhất là tỉnh còn nhiều khó khăn, nguồn lực từ bên ngoài đến không nhiều, mỗi tấm lòng đến với địa phương đều quý. Người ta đi xa đến giúp mình, bữa cơm đạm bạc tiễn đưa là phép lịch sự tối thiểu, là cái nghĩa của người làm chủ nhà. Bữa cơm ấy, xin nhấn mạnh, là bữa cơm không rượu bia.

Cán bộ cơ sở cũng đâu chỉ làm trong giờ: họp tối, đi cơ sở, về với dân, trả lời tin nhắn lúc người dân cần, những giờ ấy chẳng ai ghi vào sổ. Đánh giá một con người mà chỉ nhìn vào một khoảng ngắn trong ngày thì dễ thiếu công bằng.

Còn chuyện đi cơ sở, vùng sâu, vùng đồng bào thì lại có cái lý riêng. Người từng công tác ở miền núi thường biết: về bản, bà con mời bát cơm, chén nước, mời ngồi quanh bếp lửa thì nhiều khi không chỉ là chuyện xã giao. Đó là cách người ta mở lòng.

Nhiều vướng mắc về đất đai, về hôn nhân, về mâu thuẫn dòng họ, đôi khi ngồi bên mâm cơm lại nói được những điều mà ở bàn họp, trước giấy bút, bà con khó nói. Ông bà ta dặn "nhập gia tùy tục" là có lý do. 

Người cán bộ bước vào nhà dân mà từ chối thẳng bát cơm, ly nước thì dễ bị cho là coi thường, khoảng cách vì thế mà xa thêm.

Nhưng tôi nghĩ "tùy tục" là hòa vào văn hóa, chứ không phải hòa vào men rượu. Có nhiều cách để giữ cái tình mà không mất cái lý.

Ngồi cùng mâm, ăn cùng bát, nghe bà con nói, dùng nước chè, nước lọc thay rượu, bà con hiểu và còn quý hơn sự gượng ép.

Nếu cuộc gặp rơi vào ngày làm việc thì càng phải như vậy, vì luật đã cấm.

Còn khi đã ngoài giờ, lỡ có chén rượu tình nghĩa thì cũng đừng quên người ngồi sau tay lái.

Người cán bộ được dân thương là người biết ngồi xuống với dân, chứ chưa chắc là người uống được nhiều nhất.

Vì vậy, điều cần có không phải là cấm tuyệt đối cứng nhắc, cũng không phải là mở rộng cửa, mà là một thước đo rõ ràng và tử tế. Có ba điều tôi thấy nên làm.

Thứ nhất, mỗi cơ quan nên có quy định minh bạch về tiếp khách: tiếp ai, vì việc gì, ai quyết định, không rượu bia trong giờ làm việc, và được ghi nhận rõ ràng. Có quy định rõ thì người ngay không sợ bị hiểu lầm, người cố tình lách cũng không còn chỗ viện cớ.

Thứ hai, người đứng đầu phải là người giữ giờ giấc trước tiên. Thủ trưởng ngồi nhậu trong giờ thì cấp dưới khó giữ nề nếp. Ngược lại, thủ trưởng làm gương thì chẳng cần văn bản nào, nề nếp cơ quan cũng tự đứng thẳng.

Thứ ba, khi xem xét trách nhiệm thì nên có chừng mực và tương xứng. Cần cân nhắc tính chất, mức độ, hoàn cảnh cụ thể, hậu quả gây ra và việc có tái phạm hay không, để người sai nặng bị xử nặng, người sai nhẹ được nhắc nhở đúng mức.

Giờ giấc là cái thước, nhưng cái cân để đo người cán bộ cuối cùng vẫn là lòng dân.