Băn khoăn đề xuất doanh nghiệp tự quyết giá xăng dầu, sáng chiều giá có thể khác nhau

Doanh nghiệp vẫn băn khoăn cơ chế tự quyết giá và công thức tính giá - Ảnh: Q.Định

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Trần Hữu Linh - Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) - cho hay từ trước đến nay xăng dầu luôn luôn là mặt hàng Nhà nước quy định giá, đặc biệt là trần giá bán lẻ.

Tuy nhiên dự thảo lần này quy định giá xăng dầu sẽ do thị trường quyết định, và doanh nghiệp được quyền định giá. Nhà nước sẽ không quy định giá bán lẻ, mà chỉ can thiệp khi có những biến động bất thường của thị trường.

Thương nhân tự quyết định giá bán, Nhà nước can thiệp khi có biến động

"Với việc vận hành theo cơ chế thị trường này, tất cả các chi phí liên quan đến nhập khẩu, tạo nguồn, chi phí định mức kinh doanh, lợi nhuận, thuế hoàn toàn là do doanh nghiệp và hệ thống kinh doanh quyết định" - ông Linh nói.

Theo dự thảo nghị định, giá bán lẻ xăng dầu sẽ do thương nhân đầu mối quyết định, theo công thức giá do Nhà nước quy định. Các thương nhân phân phối sẽ tự quyết định giá bán cho hệ thống, nhưng với những thương nhân thuộc hệ thống của thương nhân đầu mối thì giá bán lẻ sẽ không cao hơn giá do thương nhân đầu mối công bố. 

Công thức giá bán xăng dầu sẽ gồm giá mua xăng dầu, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức cộng với lợi nhuận, thuế. Các chi phí này sẽ do thương nhân đầu mối xác định theo thực tế để hình thành nên giá bán lẻ, đồng thời tự thực hiện điều chỉnh, kê khai giá trong hệ thống, công bố giá trước khi điều chỉnh. 

Dù vậy, nghị định cũng đưa ra cơ chế để bình ổn giá xăng dầu và kiểm soát giá thị trường có biến động lớn. 

Cụ thể nếu mặt bằng giá thị trường có biến động bất thường gây tác động lớn, Bộ Công Thương phối hợp các bộ ngành đánh giá mức độ biến động để có văn bản trình Chính phủ xem xét, quyết định chủ trương, biện pháp bình ổn giá. 

Quỹ bình ổn giá xăng dầu được đề xuất đưa về Kho bạc Nhà nước (Bộ Tài chính) quản lý, thay vì để tại doanh nghiệp. 

Thương nhân có trách nhiệm chốt số dư Quỹ bình ổn giá xăng dầu tại doanh nghiệp, để chuyển toàn bộ số dư dương quỹ vào tài khoản của kho bạc. 

Theo ông Trần Hữu Linh, với cơ chế này, chúng ta chấp nhận mỗi cây xăng sẽ một giá. Các doanh nghiệp có giá khác nhau phụ thuộc giá mua và cước phí, lợi nhuận bao nhiêu, chiết khấu bao nhiêu cho cửa hàng. Việc kinh doanh do doanh nghiệp quyết định giá, nên cho phép sáng một giá nhưng chiều có thể thay đổi. 

Doanh nghiệp điều chỉnh giá cao thấp có thể chịu rủi ro?

Nêu ý kiến về cơ chế điều hành giá, ông Đỗ Hoàng Hà, Trưởng Ban Kinh doanh Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex), cho rằng khi cho phép thương nhân phân phối được mua nhiều nguồn và được tự xây dựng, quyết định giá bán, tự điều chỉnh không có quy định cụ thể vào thời điểm có thể dẫn tới vướng mắc khi thực hiện. 

"Trong trường hợp chẳng may khi thương nhân phân phối điều chỉnh giá đang thấp hơn thương nhân đầu mối, đến khi đầu mối điều chỉnh cao hơn thì sẽ dẫn tới nguy cơ rủi ro sau này khi giải trình. Vì vậy cần có quy định rõ, tránh việc phức tạp khi giải trình" - ông Hà nêu quan điểm. 

Về bình ổn giá, ông Hà cho rằng cần quy định mức cụ thể khi biến động giá và căn cứ để so sánh, thay vì dự thảo đang quy định biên độ dao động. Vì vậy nên lựa chọn mức cố định để làm căn cứ điều chỉnh, do việc sử dụng quỹ khá phức tạp. Việc quy định rõ sẽ tạo thuận lợi hơn trong việc công khai minh bạch và giải trình trong thực hiện sau này.

Ở góc độ doanh nghiệp bán lẻ, ông Nguyễn Xuân Thắng, Giám đốc Công ty TNHH Xăng dầu Hải Âu Phát, cho rằng các yếu tố cấu thành giá hiện nay được xây dựng chủ yếu trên các tiêu chí do thương nhân đầu mối đưa ra. 

Trong khi đó bán lẻ là một trong những khâu quan trọng để tạo nguồn xăng dầu, nhưng lại bị phụ thuộc vào thương nhân đầu mối quyết định mức chiết khấu, lợi nhuận. Thực tế thời gian qua tình trạng chiết khấu duy trì ở mức 0 đồng, đặc biệt kéo dài liên tục những thời điểm giá biến động khiến doanh nghiệp bán lẻ khó khăn. 

"Chúng tôi không thể kinh doanh mà lợi nhuận do doanh nghiệp đầu mối quyết định, vì không ai đi kinh doanh, chở xăng dầu về nhưng lại không có lợi nhuận, chiết khấu 0 đồng. Do đó cần có quy định rõ hơn về chi phí đối với khâu bán lẻ trong công thức giá để đảm bảo duy trì hệ thống" - ông Thắng nêu.